غدير و مولى در نجف : 8 سخنرانى در ابعاد اعتقادى تاريخى جغرافيايى غدير

اهدا

بسم الله الرحمن الرحیم

اهدا

به مولايم اميرالمؤمنين عليه السلام

كه توفيق داد غديرش را

در نجف بر زبان جارى كنم.

ص: 3

1. آموختن غدير از امامان عليهم السلام

«مَن كُنتُ مَولاهُ ...» يعنى 12 امام عليهم السلام

جملۀ «مَن كُنتُ مَولاهُ...» يک تير در چِلّه كمان است كه همۀ محاسبات مخالفين را در هم مى ريزد. وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «هر كس كه من مولاى اويم اين على مولاى اوست»، اين سؤال پيش مى آيد كه اگر على عليه السلام از دنيا رفت تمام مى شود؛ يا اگر اين حرف پيامبر صلى الله عليه و آله حرف حساب است بايد تا قيامت ادامه داشته باشد؟ اگر على عليه السلام را انتخاب نموده مشخص مى شود كه او يک خصوصيتى دارد كه انتخاب شده است. اگر بعد از على عليه السلام انتخاب با مردم باشد پس او چه خصوصيتى داشته؟ اينجاست كه مشخص مى شود على عليه السلام صاحب خصوصيتى است و جانشينان بعد از على عليه السلام هم داراى همان خصوصيات هستند و انتخاب به دست مردم يا ديگران نيست. اين مطلب از همان «مَن كُنتُ مَولاهُ...» فهميده شد، بدون اينكه نياز به توضيح زيادى داشته باشد. پس پله اولِ غدير «مَن كُنتُ مَولاه ُ فَهذا عَلىٌّ مَولاه ُ» است.

ص: 8

خطبه اى براى بشريت تا ابد

پله دوم خطبه است كه در آن لازمه هاى «مَن كُنتُ مَولاهُ...» در ضرورى ترين شكل ها گفته شده است.

سپس مى رسيم به اينكه دوستان و دشمنان غدير چه كسانى هستند؟ در اين خطبه اشاراتى شده كه نمى شود ساده گذشت. «اَليَومَ اَكمَلتُ لَكُم دينَكم...» و «عَلَى العَرَبىِّ وَ العَجَمىِّ وَ الصَّغيرِ وَ الكَبيرِ» يعنى اين ولايت براى همه يكسان است. هر نژاد و هر سنى بايد ولايت على بن ابى طالب عليه السلام را قبول داشته باشد.

هنوز از «مَن كُنتُ مَولاهُ...» پرده بردارى كامل نشده است. كمى كه پرده را كنار بزنيم خطبه غدير شكل مى گيرد. كمى كه بازتر مى شود اعتقاد و فقه و اخلاق از آن استخراج مى شود. در اول هر رساله عمليه يك جمله آورده شده كه يك شيعه بايد تمام اعمالش منتسب به چهارده معصوم عليهم السلام باشد و در غير اين صورت اعمالش باطل است. اين جمله بر مبناى همان «مَن كُنتُ مَولاه ُ فَهذا عَلىٌّ مَولاه ُ» است.

صحيفه يعنى قرارداد ضد غدير

در متن خطبه اين مطلب آمده است آنجا كه مى فرمايد: «اَلا اِنَّهُم اَصحابُ الصَّحيفَةِ...». پيامبر صلى الله عليه و آله تصريح كرد كه كسانى پشت پرده در حال توطئه هستند كه واقعۀ عظيم غدير را بر هم بريزند. توجه نماييد كه اين افراد چه قراردادهايى را امضا كردند:

1. قرارداد منع خلافت از على عليه السلام در صحيفۀ ملعونه داخل كعبه.

2. قرارداد غصب خلافت براى خود در صحيفۀ ملعونه داخل كعبه.

3. قرارداد با بنى اميه براى كمك به غصب خلافت.

4. قرارداد با طلقاى مكه براى كمك نظامى در مراحل غصب خلافت.

5. قرارداد با رؤساى دو طايفۀ اوس و خزرج از انصار براى مقابله باسعد رئيس كل انصار.

لشكرى بر ضد خاندان رسال

اينها از كجا آمدند؟! جالب است كه در مواقعى كه پيامبر صلى الله عليه و آله يا اميرالمؤمنين عليه السلام نياز به نيرو براى جنگ پيدا مى كردند اين تعداد به آسانى جمع نمى شدند، ولى بر ضد خاندان رسالت به اين سرعت جمع شدند و تشكل يافتند! عجيب آنكه اين تعداد براى نابودى خانواده رسول الله صلى الله عليه و آله آمده بودند.

وقتى به شناسايى اين افراد مى رويم مى بينيم از طلقا هستند، همانان كه حذيفه گفت: «بَعَثوا اِلى جَماعَةِ الطُّلَقاء»: «آنان در مكه سراغ گروه طلقاء- يعنى آزاد شدگان فتح مكه- فرستادند». حذيفه در زمان وقوع اين ماجراها حضور داشته و از جزئيات آنها مطلع است، اما از ترس غاصبين اخبار آن را افشا نكرده تا زمانى كه عثمان از دنيا رفته و دوران خلافت ظاهرى مولاى غدير فرا رسيده است. به محض مساعد شدن شرايط با كهولت سن در مدائن به منبر رفت و صراحتا اعلام كرد كه امروز اميرالمؤمنينِ واقعى بر شما حاكم شده است!

ص: 11

چرا پيامبر صلى الله عليه و آله هشدار مى دهد؟

پيامبر صلى الله عليه و آله در فرازى از خطبه مى فرمايد: «سَيَكونُ بَعدى اَئِمَّةٌ يَدعونَ اِلَى النّارِ»: «بعد از من امامانى خواهند بود كه به آتش دعوت مى كنند». آن حضرت به اين واضحى مطلب را بيان مى كند. وقتى با ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام دين كامل مى شود بايد شاد سخن گفت! پس چرا پيامبر صلى الله عليه و آله حرف از دشمن و مشكلات مى زند؟ براى اينكه مسئله جدى است و دشمن تدارك ديده است. پس حضرت لازم مى داند تذكر دهد كه الآن كه ما اينجا جمع شده ايم قرارداد و صحيفه اى بر عليه ما نوشته شده است. پيامبر صلى الله عليه و آله تا جايى پرده نفاق را براى مردم كنار مى زند كه فقط مانده نام آنها را ببرد كه فرمود: «اگر بخواهم مى توانم نام آنها را بگويم»!

چرا خدا ضمانت حفظ رسولش را داد؟

اين حفظ خداوند در غدير عملاً مشهود بود. تا پيامبر صلى الله عليه و آله شروع به خطبه كرد منافقين خواستند مجلس را ترك كنند تا نظم جلسه به هم بريزد. در اينجا پيامبر صلى الله عليه و آله اميرالمؤمنين عليه السلام را فرستاد و آنان را برگرداند تا مجلس به هم نريزد. آنها مى توانستند جنجال كنند، ولى با تسلط و تصرف پروردگار به حرف گوش كردند و بازگشتند و نشستند. اين اثر «ضَمِنَ لِىَ العِصمَةَ» است.

اينجاست كه اگر پشت پرده ها را بدانيم مى فهميم كه چرا پيامبر صلى الله عليه و آله در ابلاغ ولايت درخواست معاف شدن مى كرد و در خطبه مدام از دشمن و نقشه هاى آنها سخن مى گفت.

سوم: غديرِ كامل در منابع شيعه

معصومين عليهم السلام آموزگاران غدير

مسئله اى كه از آن غافليم اين است كه چهارده معصوم عليهم السلام را در حد يك عالم دينى كوچك مى كنيم؛ در حالى كه امام عليه السلام از طرف پروردگار مهر تأييد دارد و تمام حركات و سَكَناتش متصل به وحى است و اشتباهى در آن راه ندارد.

ما در مقابل معصوم عليه السلام صرفاً بايد حالت آموزشى داشته باشيم.در واقع مانند بچه اى هستيم كه فقط گوش مى دهد و مى آموزد و به خود اجازۀ استشكال نمى دهد. نسبت به كلام معصوم عليه السلام نيز همين گونه بايد عمل كنيم و يك خط بزرگ بر تمام نقد و نظرهاى خود بكشيم، زيرا مادر مقابل كسى كه از طرف خدا مُهر تأييد دارد حرفى براى گفتن نداريم و عاجزانه بايد طلب معرفت كنيم. مثلاً در دعاى كميل اميرالمؤمنين عليه السلام به ما آموزش داده كه خدا را چگونه توصيف كنيم. اصلا نوبت اين نيست كه من بگويم اين جمله به نظر من با عقل تطابق دارد يا ندارد. من در مقابل آن كسى كه خدا را با چشم دل ديده عددى نيستم.

غدير را از مخالفينش نياموزيم!

ما وظيفه داريم خطبۀ غدير را ياد بگيريم و بفهميم كه در آن از ما چه خواسته شده است. اصلاً نبايد به اين فكر كنيم كه اهل سنت در رابطه با اين خطبه يا واقعه چه گفته اند. وقتى مطلب را از منابع خودمان گرفتيم مى توانيم از باب تأييد به منابع اهل سنت هم استناد كنيم.

واقعاً فهم خطبۀ غدير چه ارتباطى با منبع يابى در كتب اهل سنت دارد؟! گاهى جلسات غدير شناسى تشكيل مى شود و وقتشان صرف اين مى شود كه معناى مولى از نظر اهل سنت چيست و به چه دليل معنايى كه ما مى گوييم رجحان دارد. اينها تماماً غفلت است.

چهارم: آموزش قبل از پاسخ به شبهات

راه ما در شناخت غدير جداست

درباره معناى «مَولى» و «وَلىّ» در كلام پيامبر صلى الله عليه و آله اختلافات ديرينه اى از سوى مخالفين مطرح شده تا معناى غدير را به انحراف بكشانند، تا آنجا كه براى اين كلمه تا هفتاد معنى را ادعا كرده اند و گفته اند كه منظور از آن در غدير مشخص نيست!!

در حالى كه اين شبهه از سوى مخالفين مطرح شده متأسفانه برخى از شيعيان هم با نيت پاسخ به اين شبهه در اين دام افتاده اند كه بگويند: «مولى» هفتاد معنى دارد و بحث و بررسى مى كنند كه كدام معنى در اينجا منظور است!! در حالى كه نيازى به بررسى لغوى ندارد و خطيب غدير- يعنى پيامبر صلى الله عليه و آله- در متن خطبه و قبل و بعد از آن بارها توضيحات كافى و شافى درباره اين واژه داده و هيچ ابهامى باقى نگذاشته تا از اهل لغت يا ديگران بپرسيم.

اگر بخواهيم انرژى را صرف جواب دادن به شبهه كنيم بايد بدانيم كه شبهه آخر ندارد و افراد تيزهوشى هستند كه مى توانند به راحتى روز را براى شما شب جلوه دهند. ليوان پر از آب را با استدلال خالى نشان

ص: 18

شبهات بى انتها مانع از آموختن غدير

اگر بخواهيم شبهات غدير جواب دهيم از اصل غدير جا مى مانيم، زيرا شبهه فقط در غدير نيست و بايد همه شبهات مربوط به عقايد و فقه و اخلاق در دينمان را هم جواب دهيم. در نتيجه وقتى براى آموختن اصل دينمان نمى ماند.

2. استثنايى و خاص بودن غدير

1. وجوب شركت در مجلس غدير

ماجراى اين خطبه به اين شكل نبود كه «اى مردم خواهش مى كنم در اين مراسم شركت كنيد»؛ بلكه پيامبر صلى الله عليه و آله حضور در آن را بر همه واجبفرمود.

ص: 21

2. عدم رخصتِ خروج از مجلس غدير

پيامبر صلى الله عليه و آله اضافه بر لزوم شركت در مجلس، حتى اجازه خروج از آن را به كسى نداد. بعد از دعوت مردم به يك مراسم بعضى وسط مجلس مى آيند و برخى زود بلند مى شوند كه از مجلس خارج شوند. اما پيامبر صلى الله عليه و آله اجازه نداد صد و بيست هزار نفر از جايشان جا به جا شوند. حتى منافقين كه از ماجرا خبر داشتند، نتوانستند از مجلس غدير فرار كنند. آنها بهانه هاى متعدد مى آوردند، مثلاً كشت و زرعمان در خطر است، خانواده هايمان تنها هستند! پيامبر صلى الله عليه و آله در جواب اين بهانه ها اعلام كرده بود حق ندارند از غدير بروند تا مراسم سه روزه به پايان برسد.

جالب تر اينكه منافقين بناى لجبازى داشتند. به غدير خم كه رسيدند از كاروان جلو افتادند كه بعدا بگويند: «ببخشيد! ما ديگر گذشتيم و نتوانستيم بمانيم و شاهد ماجرا باشيم». اينجا بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «برويد آنهايى را كه جلو رفته اند بازگردانيد، و آنهايى را كه عقب هستند به سمت غدير خم بياوريد».

ابوبكر و عمر و همراهانشان ديدند وقتى از پيامبر صلى الله عليه و آله اجازۀ مرخصى خواستند موافقت نكرد، راه چاره را در فرار ديدند. اين قافله هم كه ابتدا و انتهايى نداشت. به همين جهت نزديك غدير كه شدند به سرعت از آنجا گذشتند، ولى با دستور پيامبر صلى الله عليه و آله برگردانده شدند. آنها تا نزديكى هاى جحفه رسيده بودند كه حدود 7 كيلومتر بعد از غدير خم است، اما با آن همه سختى باز گردانده شدند.

ص: 22

3. شنيدن و ديدن همگانى

پيامبر صلى الله عليه و آله نمى خواست حتى يك نفر پيدا شود كه بگويد: «من از ماجراى غدير بى خبر بودم و چيزى نشنيدم». در تاريخ آمده كه «ما كانَ فِى الدَّوحاتِ اَحَدٌ اِلاّ وَ رَآهُ بِعَينِهِ وَ سَمِعَهُ بِاُذُنِهِ»: «كنار درختان خم هيچكس نماند مگر آنكه با چشم خود پيامبر صلى الله عليه و آله را مى ديد و با گوش خود صداى حضرت را مى شنيد». يعنى آن حضرت چنين خطابه اى را تدارك ديد كه نه فقط بشنوند كه ماجرا را ببينند.

5. آماده سازى فكرى براى خطبه غدير

اعمال حج شروع شد. رسول الله صلى الله عليه و آله در عرفات و مشعر و منا و در مسجد خيف چندين بار براى مردم سخنرانى فرمود و در آنها به جانشينى اميرالمؤمنين عليه السلام اشاره كرد. آن حضرت در طول اعمال حج مدام در حال آماده كردن ذهن مردم براى مراسم غدير بود. تمام اين مسائل مقدمه بود براى برنامه اى كه قرار بود در آن جانشين پيامبر صلى الله عليه و آله تعيين شود. همين مقدمه چينى ها خطبه غدير را استثنائى مى كند. تاكنون ديده ايد شخصى براى اينكه به منبر برود، قبل از آن در مورد آن منبر چند سخنرانى داشته باشد؟

پيامبر صلى الله عليه و آله در طول عمرشان اميرالمؤمنين عليه السلام را به عنوان جانشين خود معرفى مى كرد، ولى اين بار امر عظيمى بود كه بايد ذهن ها آماده مى شد. به شكلى اين بار حرف از جانشينى مى زد كه بعدا كسى نگويد نديدم يا نشنيدم. اين ماجرا اتمام حجت بود.

7. تعيين مكان غدير در بيابان

چرا پيامبر صلى الله عليه و آله در مكه كه همه مردم جمع بودند و آب و غذايشان مهيا بود، جانشينى على عليه السلام را ابلاغ نكرد؟ علت اين كار آن بود كه حضرت مى خواست مراسم به صورت استثنائى برگزار شود. مطلب به اندازه اى مهم بود كه ارزش اين اذيت شدن ها و سختى هاى راه را داشت.

9. تدارك آب و مكان براى 120000 نفر

با اين مقدمات كاروان به غدير خم رسيد و تمام آنهايى كه جلو رفته يا عقب مانده بودند وارد غدير خم شدند. رسول الله صلى الله عليه و آله خبر داد كه سه روز در اينجا برنامه داريم. يعنى به اين صورت نيست كه صرفاً يك منبرى و خطبه اى قرائت شود و همه از يكديگر جدا شويم. لذا هر كس هر جاى اين بيابان اطراف بركه مى خواهد برود و خيمه بزند. فقط كسى زير پنج درخت كنار بركه خيمه نزند، كه آنجا جايگاه سخنرانى است.

از آنجا كه در اين سه روز صد و بيست هزار نفر نياز به آب و غذا دارند، خداوند همه اين تداركات را آماده كرده است. خداوند مخاطبان غدير را به جايى راهنمايى مى كند كه بر اثر باران زياد در دل بيابان گودى هاى بزرگى از آب تشكيل شده است. به همين جهت در آن منطقه چند غدير وجود داشت مانند «غدير اَشطاط» و «غدير قُدَيد» كه بزرگترين آنها «غدير خم» بود و در طول سال آب آن خشك نمى شد. خداوند مردم را به جايى هدايت كرد كه آب آن به قدرى زياد بود كه هر چه از آن استفاده كنند تمام نشود.

11. ساخت منبرى عجيب

بناى منبر غدير بسيار حساب شده بود. حضرت دستور داد زير آن پنج درخت جايگاه بزرگى از سنگ بسازند. سپس سايبانى روى آن بزنند. به امر حضرت اين جايگاه رو به قبله بود كه وقتى نماز تمام شد حضرت به منبر برود و نيازى نباشد مردم از جايشان بلند شوند كه مجلس به هم بريزد. در ريزه كارى هاى ساختن جايگاه هم 6 ظرافت لحاظ شد:

1. زمين آنجا را تميز كنند، و اضافۀ شاخه هاى درختان را قطع نمايند.

2. بلندى منبر به اندازۀ قامت حضرت باشد.

3. منظره اى دلنواز انتخاب شد كه در مقابل مخاطبين درختان و بركۀ آب باشد تا مردم خسته نشوند.

4. جهاز شتران را روى سنگ هاى منبر انداختند، تا هم نرم و زيبا شود،و هم بالا رفتن از منبر آسان باشد.

5. پارچۀ سبز رنگى از بالا تا پايين منبر كشيدند، تا زيبايى اين منبراستثنائى دو چندان شود.

6. بر فراز منبر پيامبر و اميرالمؤمنين عليهماالسلام با هم و در كنار يكديگر ايستادند، تا منظرۀ استثنائى ديگرى به اين منبر افزوده شود.

3. فنون سخنورى در خطابه غدير

ب. بيان محور امامت به شيوه هاى استثنائى

1. آغاز هشدار دهنده در خطبه

پيامبر صلى الله عليه و آله در بيان محور سخن در مراسم تعيين جانشين به جاى اينكه حرف هاى شيرين و مثبت بزند، حرف هاى سؤال برانگيز مى فرمود! مثلاً اينكه اى مردم من شما را جمع كردم براى آيۀ «يا اَيُّهَا الرَّسولُ بَلِّغ...»، ولى من از خدا خواستم كه مرا معاف كند! اما آيه نازل شد كه «وَ اِن لَم تَفعَل فَما بَلَّغتَ رِسالَتَهُ...»!

در اينجا حضرت توضيح مى دهد كه چرا خواستند از اين ابلاغ معاف شوند: «لِكَثرَةِ المُنافِقينَ». سپس خدا فرمود: امنيت تو را ضمانت مى كنم. مى بينيد كه هنوز بساط شادى پهن نشده حضرت حرف هاى منفى و ناراحت كننده را مطرح مى نمايد. چرا حضرت اين كار را مى كند؟

براى آنكه وقتى مردم اتفاقات بعد از شهادتشان را ديدند، متعجب نشوند كه چگونه ظرف مدت دو ماه همه چيز به هم ريخت. مردم بدانند كه اينها از مدت ها قبل در تدارك فتنه بوده اند. پيامبر صلى الله عليه و آله اشاره مى كند كه اين منافقين همين الان در مجلس حضور دارند. حضرت با اين شروع هشدار برانگيز در خطبه اصل ماجرا را بيمه كرده است.

ص: 32

2. خبر از كارهاى روى منبر

پيامبر صلى الله عليه و آله در خطبه از تمام كارهايى كه مى خواست انجام دهد پيشاپيش خبر مى داد. مثلاً مى خواهم اكنون دست كسى را كه قرار است امام شما باشد بالا ببرم و زير بغل هاى او را بگيرم. در نتيجه همه منتظر بودند حضرت حركتى روى منبر انجام دهد. در مورد ديگر اعلام كرد كه بعد از منبر از شما بيعت خواهم گرفت. همچنين خبر داد كه اقرار نامه اى را خواهم گفت و شما تكرار خواهيد كرد.

5. استناد به «النَّبىُّ اَولى بِالُمؤمِنينَ»

پيامبر صلى الله عليه و آله به روشى ابلاغ وصايت را انجام داد كه اگر كسى ناشنوا يا نابينا و يا هم كور و هم كر بود باز متوجه منظور حضرت مى شد. در مقاله اى از عالمى بزرگ ديدم كه نوشته بود:

پيامبر صلى الله عليه و آله به شكلى در ماجراى غدير اتمام حجت كرد كه اگر شخصناشنوا بود با چشمانش منظور پيامبر صلى الله عليه و آله را متوجه مى شد كه

ص: 34

6. نزول آيۀ اكمال

وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله هدف اصلى را به مردم رساند وحى نازل شد. هر زمان به حضرت وحى مى رسيد اطرافيان متوجه حال حضرت مى شدند، اما اين بار وسط سخنرانى بود. آيۀ «اليَومَ اَكمَلتُ لَكُم دينَكُم...» فورا در خطابه نازل شد. حضرت مى فرمايد: «خدايا تا من اين كار را انجام دادم مُهر تأييد را زدى».

خداوند براى اولين و آخرين بار مى فرمايد: «دينتان را به تمام و كمال رساندم» و ديگر چيزى بعد از اين كم يا اضافه نمى شود. اين آيه عظمت غدير را مى رساند كه آنچه انبيا و رسل براى آن آمدند و آزار و اذيت شدند با اين جانشينى به اتمام رسيد و ابلاغ دين خدا كامل شد. در ادامه مى فرمايد: «هم دينتان و هم دنيايتان را كامل كردم».

از همه مهم تر «رَضيتُ لَكُمُ الاِسلامَ ديناً» است. در رضايت خداوند به اسلام اين نكته مدّ نظر است كه نمى توانيد بگوييد: خدا را شكر كه دين كامل شده است و برويد به زندگى خودتان برسيد. بلكه بايد از اعماق جان به اين دين اقرار كنيد و نسبت به ائمه عليهم السلام ارتباط قلبى داشته باشيد.

ص: 35

7. صاحب اختيارى امامان عليهم السلام و اختيار انسان!

خداوند دو مسئلۀ متفاوت از هم را كنار يكديگر گذاشته است. از يك سو خلقت انسان را اين گونه قرار داده كه به او اختيار داده است. در آنچه اختيار دارد نمى توان او را مجبور به خلاف ميلش نمود يا وادار كرد بر خلاف ميلش به چيزى اعتقاد پيدا كند.

از سوى ديگر دوازده امام عليهم السلام را اختياردار مردم قرار داده است. اين بزرگواران اختيارشان ما فوق اختيار انسان است. بايد انسانى كه از خود اختيار دارد مطيع ايشان باشد، نه از روى اجبار اختيارش را واگذار كند، بلكه بايد با افتخار آنان را صاحب اختيار خود بداند و اين پذيرش را وظيفۀ خود بداند.

اين حد از حاكميت براى هيچ كسى وجود نداشته است، زيرا پادشاهان با اجبار بر جسم مردم حاكم مى شوند، ولى با اين دستور خداوند دوازده امام عليهم السلام را حاكم بر دل هاى مردم كرده است. صاحب اختيارى مطلق به اين بزرگواران داده شده و بايد اطاعت كرد تا خداوند از ما راضى باشد. در واقع خداوند مى فرمايد: بايد افتخار كنيد كه زير دست اين بزرگواران هستيد.

امام عليه السلام اين ويژگى را دارد كه متصل به علم الهى است و آنچه از او سؤال كنيد جواب مى دهد. اين قدرت را سلاطين دنيا در خواب هم نمى بينند. ائمه عليهم السلام مى فرمودند: «ما اينجا نشسته ايم در حالى كه در آسمان ها سير مى كنيم». اين قدرت به ضميمۀ عصمت است. يعنى اين

ص: 36

8. محبت در كنار صاحب اختيارى

ممكن است كسى از اينكه در برابر اين بزرگوران از خود اختيار ندارد وحشت كند. براى رفع اين ترس وارد فراز بعدى مى شويم كه مى فرمايد: «اَللّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ...» كه فرازى محبت ساز است.

در اينجا دو جملۀ متضاد به كمك يكديگر آمده است. «مَن كُنتُ مَولاهُ...» بدين معنى كه عظيم ترين قدرت در برابر توست و با وجود او هيچ اختيارى ندارى. اما «والِ مَن والاهُ» بدين معنى است كه او به تو محبت صد برابرى دارد. تو بايد به او بگويى: «دوستت دارم» در حالى كه مى دانى او تو را بيشتر دوست دارد.

وقتى در زيارت جامعه مى خوانيم: «شما انوارى بوديد كه خدا بر ما منت گذاشت و شما را از كنار عرش براى ما آورد»، يعنى خدا را شكر كه امثال فرعون و نمرود را بالاى سر ما نگذاشت. خدا كسانى را صاحب اختيار ما قرار داد كه در اوج قدرت و اوج عصمت غير از ارادۀ خدا چيزى را اراده نمى كنند.

ج. نتيجه اعتقادى محوريت امامت معصومين عليهم السلام

بايد بدانيم كه شرط معتقد بودن به اسلام واقعى كه آخرين سطرش غدير است، آن است كه از زمان اميرالمؤمنين عليه السلام بايد به تمام دوازدهامام عليهم السلام معتقد باشى، نه اينكه در هر زمانى امام همان وقت را قبول كنى.

اين اقرار گرفتن در خطبۀ غدير شايد بيست دقيقه طول كشيده باشد. بايد بدانيم كه اين اقرار فقط براى آن زمان نبوده، بلكه در همۀ زمان ها به عنوان اصل اعتقاد غديرى جارى است، كه بايد به همه حجج الهى اعتراف كنيم.

ص: 38

4. پشتيبانى از خطابه غدير

1. تبريك براى غدير

بعد از اتمام خطبه مردم براى عرض تبريك به سمت منبر هجوم آوردند. اينجا سؤال مى شود تبريك براى مطلب خوشحال كننده گفته مى شود يا ناراحت كننده؟ مسلماً براى خوشحالى است. پس مردم خوشحالند و تبريك مى گويند كه پيامبر صلى الله عليه و آله براى خود جانشينى تعيين كرده است. به اين استدلال «فَهمُ المُخاطَبين» مى گويند. يقيناً وقتى حرف از تبريك به ميان مى آيد منظور تعيين جانشين است. كليت فهم جامعه اين است كه وقتى كسى چيز نويى مى خرد يا اتفاق جديد شيرينى برايش مى افتد مردم به او تبريك مى گويند.

در حالى كه مردم تبريك مى گفتند، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «به من تبريك بگوييد»! غالبا كسى نمى گويد: «به من تبريك بگوييد» بلكه اين مردم هستند كه تبريك مى گويند.

اين پشتيبان عظيمى براى اين اتفاق عظيم است. از نظر شيعه قول و فعل و تقرير معصوم حجت است. وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله اين گونه مى فرمايد كه به من تبريك بگوييد نشان از اتفاق جديد و عظيمى در اسلام دارد.

3. بيعت صد و بيست هزار نفرى

بيعت با مبلغ اعظم غدير يعنى پيامبر صلى الله عليه و آله و شخص صاحب ولايت يعنى على بن ابى طالب عليه السلام پشتيبانى ديگرى از محتواى خطابه را نشان مى دهد. اين بيعت از 5 جهت اهميت خطابه را جلوه گر مى سازد:

الف. پيامبر صلى الله عليه و آله دستور مى دهد دو خيمه در كنار يكديگر بزنند كه در يكى خودش بنشيند و در ديگرى اميرالمؤمنين عليه السلام باشد. مردم اول وارد خيمۀ منصوب كنندۀ امام از طرف خدا يعنى پيامبر صلى الله عليه و آله شوند و به آن حضرت قول وفادارى دهند، و آنگاه با مقام منصوب در غدير يعنى على عليه السلام عهد وفا ببندند. پيامبر صلى الله عليه و آله تا قبل از اين بيعت- يعنى در بيعت رضوان و حديبيه- با اين تعداد مسلمان بيعت نكرده بود.

ب. از نگاه ديگر ممكن بود اين بيعت در فضاى باز صورت گيرد، اما حضرت با دستور برپايى خيمه و مهم تر از آن دو خيمۀ جداگانه به اين بيعت رسميت بيشترى داد.

ج. در جلوۀ ديگر بيعت با پيامبر صلى الله عليه و آله به معناى اقرار و قبول اوامر الهى دربارۀ جانشينان آن حضرت بود، اما بيعت با على عليه السلام به صورت «السَّلامُ عَلَيكَ يا اَميرَالمُؤمِنينَ» و سلام رسمى به صاحب مقام امامت و ولايت بود.

ص: 41

4. شعر فورى غدير!

اجازۀ پيامبر صلى الله عليه و آله به حسان بن ثابت براى شعر غدير پشتيبانىِ ديگرى از خطابه بود. اين در حالى بود كه شعر خواندن نزد حضرت ممنوع بود و همه اين مطلب را مى دانستند كه حضرت با شنيدن شعر ناراحت مى شود، زيرا كفار به ايشان تهمت شاعرى مى زدند، و لذا حضرتسرودن شعر و حتى خواندن شعر را در حضور خود ممنوع كرده بود.

با اين همه حسان بن ثابت كه شاعر زبردستى بود بلا فاصله پس از خطبۀ غدير محتواى آن را به صورت شعر درآورد، و نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد تا خبر آن را به حضرت بدهد. آن حضرت نه تنها شعر حسان را تأييد كرد، كه به او دستور داد بر جاى بلندى كه مشرف به مردم باشد بالا رود و اشعارش را براى آنان بخواند، كه اين برخورد با شعر هم براى حسان و هم براى مردم عجيب بود.

علامه امينى به انگيزۀ جمع آورى اشعار شاعرانى كه در مورد غدير شعر گفته اند الغدير را تأليف كرد، و در كنار آن وارد مباحث روايى و

ص: 43

5. تكرار شعار ولايت در غدير

تكرار عصارۀ غدير در ايام سه روزۀ مراسم غدير در بين مردم، پشتيبانى ديگرى بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله براى تثبيت خطابه در اذهان مردم عملى كرد.

پيامبر صلى الله عليه و آله به بلال و چند نفر ديگر از صحابه دستور داد تا در بيابانى كه صد و بيست هزار مسلمان حضور دارند به عنوان جارچى بچرخند، و با صداى بلند تابلوى ابدى غدير را كه شعار آن حساب مى شود بين مردم تكرار كنند، كه همان «مَن كُنتُ مَولاه فَهذا عَلىٌّ مَولاهُ» است.

در نتيجه شايد از صبح تا غروب صدها بار اين شعار غدير در گوش مردم تكرار شد، تا به خاطر بسپارند كه خلاصه و تابلوى غدير ولايت و صاحب اختيارى على عليه السلام همچون ولايت و صاحب اختيارى پيامبر صلى الله عليه و آله است.

ص: 44

6. سند مكتوب براى غدير

تدوين و تنظيم يك سند دستنوشته براى غدير پشتيبان ديگرى بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله تدارك آن را در روز سوم غدير ديد؛ و در واقع حضرت سندى براى اين وصايت نوشت. تمام تلاش پيامبر صلى الله عليه و آله بر اين بود كه كوچكترين بهانه ها براى نفى واقعۀ غدير را خنثى كند.

در اين سند تمام نقاط مهم خطبه ذكر شده بود؛ از قبيل اينكه آيا من اَولى به شما از خودتان نيستم؟ «مَن كُنتُ مَولاهُ...» را شنيديد؟ تمام اين فرازها در سند آمد، و نمايندۀ هر قوم و عشيره اى محتواى آن را تأييد كرد و آن را امضا نمود.

سؤال اين است كه اگر سندى براى واقعۀ غدير نوشته شده پس الان كجاست تا با آن احتجاج كنيم؟ بايد عرض كرد: بعد از شهادت پيامبر صلى الله عليه و آله و غصب خلافت مگر چيزى باقى گذاشتند كه اين را باقى بگذارند؟ حتى به خود اميرالمؤمنين عليه السلام اجازه ندادند به منبر برود و از حق خود دفاع كند. البته چنين سندى نزد امام زمان عليه السلام است و گم نمى شود.

5. شياطين و منافقين در غدير

فرياد بلند ابليس

در روايات معصومين عليهم السلام آمده كه شيطان تاكنون چهار فرياد بلند كشيده است. يعنى او كه استاد با تجربه در عرصۀ گول زدن انسان هاست، در اين موارد چهارگانه به جايى رسيده كه فكر مى كند ديگر نمى تواند كار را جلو ببرد؛ كه يكى از اين فريادها در روز غدير است.

وقتى فرياد كشيد تمام اعوان و انصارش نزد او حاضر شدند و از علت اين فرياد سؤال كردند. او در جواب گفت: پيامبر صلى الله عليه و آله با نصب اين دوازده امام كارى كرد كه ديگر كسى تخلف از خداوند را روا نمى دارد و راه معصيت بسته شد!

پس با ماجراى غدير شيطان به اين نقطه رسيد كه بيكار شده و هر نقشه اى بريزد نقش بر آب مى شود. برداشت از اين حرف شيطان چيست؟ اين است كه غدير صرفاً ابراز محبت به اهل بيت عليهم السلام نيست. بلكه راهِ بهشتى شدنِ مردم است، به دليل هدايتى كه ائمه عليهم السلام ايجاد مى كنند. همين اذعانِ شيطان استدلال اهل سنت را باطل مى كند كه مى گويند: غدير فقط براى ابراز محبت است. بايد به آنان گفت: شيطان به جهت يك ابراز علاقه و محبت اين گونه خود را دست و پا بسته فرض نمى كند كه از نهادش فرياد بكشد.

ص: 48

امامت سدّ راه شيطان

در ادامه اعوان و انصار شيطان در صدد دلدارى او برآمدند و گفتند: «تو آدم را از بهشت خارج كردى و همۀ بدبختى هاى انسان ها را در زمين ايجاد كردى. تو نبايد با اين كارِ پيامبر مستأصل شوى». شيطان گفت: «او تا روز قيامت جانشين تعيين كرده است. من دلخوش به اين بودم كه بعد از پيامبر و نهايتش بعد از على بن ابى طالب بتوانم تمام دين خدا را نابود كنم؛ ولى اكنون با تعيين اين جانشينان تا قيامت براى انحراف انسان ها از مسير هدايت راهى باقى نمى ماند».

ب. منافقين دومين دشمن غدير

امضاى پيمان نامه هاى فرعى بر ضد غدير

پس از امضاى اين قرارداد به فكر جمع آورى نيرو براى اجراى اهدافشان افتادند. ابتدا با بنى اميه قرارداد نوشتند كه شما در غصب اين خلافت با ما همدست شويد و پشتيبانى كنيد و ما هم آيندۀ اين حكومت را براى شما ضمانت مى كنيم؛ و اين قرارداد هم امضا شد.

سپس سراغ افرادى رفتند كه به تازگى در فتح مكه مغلوب اسلام شده بودند و در ظاهر مسلمانى را برگزيده بودند. اين افراد كه «طلقاء» يعنى آزادشدگان ناميده مى شدند، انسان هاى مطيع و بى فرهنگى از بقاياى جاهليت بودند كه براى سران سقيفه در ريشه كن كردن خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله افراد مناسبى به نظر مى رسيدند.

سپس سراغ انصار رفتند كه بزرگترين مشكل بر سر راه غصب خلافت بودند و خودشان نيز ادعا داشتند. فردى مثل سعد بن عباده كه رئيس انصار بود، زير بار توافق با مهاجرينى مثل ابوبكر و عمر نمى رفت. به همين جهت سران سقيفه با رؤساى دو قبيله اى كه انصار را تشكيل مى دادند يعنى اوس و خزرج وارد توافق شدند و آنان را با خود همدست نمودند.

از اين قراردادها به خوبى مى شود فهميد كه چگونه به اين سرعت و سهولت خلافت را غصب كردند، چرا كه از ماه ها قبل در تدارك مقدمات آن بودند و چنين قراردادهايى را تنظيم مى كردند. همۀ اين قراردادها قبل از حركت پيامبر صلى الله عليه و آله از مكه به سمت غدير خم بود.

ص: 51

پيشنهادهاى ضد غدير در مسير

منافقين در بين راه از مكه تا غدير مدام به عنوان دلسوزى و پيشنهاد به پيامبر صلى الله عليه و آله مى گفتند: «مردم خسته هستند و هوا گرم است. معرفى على را به وقت ديگرى موكول نماييد»!

پيشنهاد بعدى اين بود كه شما مى دانيد كه على در جنگ ها بسيارى از پدران و خانواده هاى اين مسلمانان را كشته است و مردم دل خوشى از او ندارند. به نظر ما اگر حتماً على بايد خليفه باشد در كنار او خليفۀ ديگرى هم در نظر بگيريد تا امور مسلمين را با هم انجام دهند و كمى از ناراحتى مردم كاسته شود!

حضرت در جواب اين پيشنهادها به آرامى مى فرمود كه در مقابل امر الهى نمى توان به اين پيشنهادات عمل كرد و اين آيه را مى خواند: «لَئِن اَشرَكتَ لَيَحبَطَنَّ عَمَلُكَ»: «اگر بخواهى كسى را شريك قرار دهىعمل تو سقوط مى كند».

منافقين تا جايى كه در توان داشتند قصد تعطيلى يا دستكارى واقعۀ غدير را داشتند. بعد از مدتى با پيشنهاد جديدى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمدند كه شما جانشينِ على را همين الان معرفى كنيد كه اگر اتفاق ناگهانى براى او افتاد جانشينش مشخص باشد و جانشين پيشنهادى آنان ابوبكر بود!! فكر پشت اين پيشنهاد آن بود كه بعداً على را مى كشيم و كاملاً قانونمند و رسمى ابوبكر جانشين مى شود!

ص: 52

اخلال هنگام خطابه

امام صادق عليه السلام در بيابان غدير حاضر شد و مكان معينى را نشان داد و فرمود: همينجا بود كه منافقين نشسته بودند و هنگام خطبه پيامبر صلى الله عليه و آله غُر مى زدند و آن حضرت را مسخره مى كردند كه ببينيد چگونه مانند مجنون ها چشمانش مى چرخد. اينجا بود كه آيه نازل شد: «وَ اِن يَكادُ الَّذينَ كَفَروا لَيُزلِقونَكَ بِاَبصارِهِم لَمّا سَمِعوا الذِّكرَ وَ يَقولونَ اِنَّهُ لَمَجنونٌ وَ ما هُوَ اِلاّ ذِكرٌ لِلعالَمينَ».

فرداى آن روز حضرت همين اخلالگران را احضار كرد و آنان را محاكمه كرد كه اين تحركات چه بود كه ديروز هنگام خطبه از خود نشان داديد؟ آنان قسم خوردند كه ما چيزى نگفتيم. اين آيه نازل شد: «وَلَقَد قالوا كَلِمَةَ الكُفرِ بَعدَ اِسلامِهِم»، يعنى نه تنها چيزى گفته اند كه سخن كفر آميز را بعد از مسلمان شدن بر زبان آورده اند.

با همۀ اين توطئه ها غدير به احسن وجه اجرا شد، و منافقين هر نقشه و فتنه اى را اجرا كردند اما همۀ آنها خنثى شد و آنان ناكام ماندند.

ص: 53

قتل پيامبر صلى الله عليه و آله قبل از مدينه

بعد از آنكه منافقين ديدند پيامبر صلى الله عليه و آله كار غدير را تمام كرد و به نتيجه رساند، به اين فكر افتادند كه قبل از رسيدن به مدينه پيامبر صلى الله عليه و آله را به قتل برسانند و بعد از آن خودشان اوضاع را به سمتى ببرند كه مردم واقعۀ غدير را فراموش كنند. آنان مى دانستند كه اگر با پيامبر صلى الله عليه و آله وارد مدينه شوند حل مشكل به اين راحتى نخواهد بود.

اگر سؤال شود: چه كسى جرئت داشت پيامبر صلى الله عليه و آله را به قتل برساند؟ خواهيم گفت: همانان كه جرئت پيدا كردند خلافت را غصب كنند! گذشته از اينكه قبلاً در بازگشت از جنگ تبوك همين افراد توطئه قتل پيامبر صلى الله عليه و آله را اجرا كرده و شكست خورده بودند. آنان چهارده نفر بودند كه به اين كار اقدام كردند.

محل اجراى نقشۀ قتل قُلّۀ كوهى به نام «هَرشى» بود، كه جادۀ باريكى داشت و يك طرف آن دَرّه بود. قرارشان بر اين بود كه وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله به قلّه رسيد و خواست سرازيرى كوه را در پيش بگيرد با رها كردن دَبّه هاى پر از شن شتر حضرت را رم بدهند تا حضرت به دَرّه سقوط كند. آنان براى اطمينان شمشير به دست آماده بودند كه اگر احيانا حضرت از اين راه كشته نشد حمله كنند و آن حضرت را به قتل برسانند.

اما از آنجا كه خداوند وعدۀ حفظ داده، به پيامبر صلى الله عليه و آله خبر رساند كه منافقين تا نقشۀ قتل پيش رفته اند. لذا همين كه آنها دبه هاى شن را رها كردند حضرت افسار شتر را كشيد و آن را متوقف كرد و در نتيجه سنگ ها از جلوى حضرت عبور كردند. آنان با اطمينان از اينكه كار

ص: 54

قتل على عليه السلام قبل از مدينه

بعد از آنكه نقشۀ قتل پيامبر صلى الله عليه و آله بى نتيجه ماند، منافقين تصميم به قتل اميرالمؤمنين عليه السلام گرفتند، و هدفشان اين بود كه اگر على عليه السلام را بكشند جانشين پيامبر صلى الله عليه و آله ديگر وجود ندارد تا خليفه باشد! آنان در اين باره نيز بين خود قراردادى امضا كردند.

پيامبر صلى الله عليه و آله توسط جبرئيل از اين قرارداد مطلع شد و به سراغشان رفت و متن قرارداد را كه در دست ابوعبيده بود از او گرفت. اينجا بود كه ديگر

ص: 55

امضاى اساسنامۀ ضد غدير در مدينه!

كاروان پيامبر عليه السلام بيست و چهارم ذى الحجه سال دهم يعنى شش روز به آخر سال قمرى مانده به مدينه رسيد، و فتنه هاى منافقين به جاى آنكه فروكش كند بار ديگر اوج گرفت.

آنان در يكى از شب هاى محرم سال يازدهم در خانۀ ابوبكر جمع شدند و اساسنامه اى به اندازۀ خطبۀ غدير تنظيم كردند. يعنى يك قرارداد دو سه خطى نبود، بلكه همۀ جوانب غصب خلافت در آن پيش بينى شده بود.

اين اساسنامه به شكلى تنظيم شده بود كه همه بدعت ها و جنايات سقيفه تا قتل حضرت سيدالشهداء عليه السلام و اتفاقات بعد از آنها قابل استناد به آن بود!!

يك شيعه بايد اين اساسنامۀ سقيفه را خوب بخواند، چرا كه طبق همين نوشته كارِ غصب خلافت را دقيق جلو بردند، و حتى امورى مانند غصب فدك را در آن در نظر گرفتند.

ص: 56

نقش عايشه و حفصه در ضديت با غدير

در فاصله اين دو ماه از غدير تا شهادت پيامبر صلى الله عليه و آله وقايع و فتنه هايى بر پا شد كه منشأ آنها عايشه و حفصه بودند، زيرا در خانۀ رسول الله صلى الله عليه و آله به عنوان جاسوس عمل مى كردند، و پدرانشان براى رسيدن به اهدافشان از خبر رسانى آنان حد اكثر سوء استفاده را مى بردند.

يكى از آن خبرها بيمارى پيامبر صلى الله عليه و آله بود كه نمى توانست براى نماز جماعت حاضر شود. عايشه به پدرش خبر داد كه از لشكر اسامه جدا شود و به مدينه باز گردد تا به جاى آن حضرت نماز صبح را بخواند! اين در حالى بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله به صراحت و مكرراً فرموده بود: لَعَنَ الله مَن تَخَلَّفَ عَن جَيشِ اُسامَة»: «خدا لعنت كند هر كس را كه از لشكر اسامه جا بماند و در آن حاضر نشود».

ابوبكر و عمر خود را از لشكرگاه به مدينه رساندند و ابوبكر بدون اطلاع قبلى وارد محراب شد، اما پيامبر صلى الله عليه و آله با همان حال بيمارى خود را به مسجد رساند و او را از محراب بيرون راند و اين گونه توطئۀ آنان خنثى شد.

سقيفه نتيجۀ صحيفه ها

با آن همه صحيفه و نوشته و قرارداد كه امضا شد، غصب خلافت شكل گرفت و در سقيفه در چشم بر هم زدنى همه چيز به نفع غاصبينِ از پيش تعيين شده تحقق يافت.

وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله از دنيا رفت انصار بدون توجه به غدير براى تعيين خليفه در سقيفه جمع شدند، غافل از آنكه مهاجرين هم خليفه را پيشاپيش تعيين كرده اند. اميرالمؤمنين عليه السلام مى فرمايد: «اول كسى كه برعليه ما اقدام كرد سعد بن عباده بود».

انصار در سقيفه جمع شدند تا سعد بن عباده را خليفه كنند، ولى از اين مجلس بر عليه خودشان استفاده شد. مهاجرين به مجلسشان ريختند و گفتند: اينجا چه خبر است؟ مگر ما مهاجرين مُرده ايم كه شما خليفه انتخاب مى كنيد؟! از قبل هم با دو قبيلۀ اصلى انصار توافق كردهبودند كه توانستند اتحاد انصار را بشكنند، و دود اين فتنه در چشم سعد بن عباده رفت كه خود فتنه را به پا كرده بود.

در واقع همه چيز از قبل آماده بود و فقط جرقه اى لازم بود تا همه چيز به نفع اصحاب صحيفۀ ملعونه تمام شود، و اين گونه بود كه به همين آسانى غصب خلافت اتفاق افتاد.

ص: 58

6. اسناد و منابع خطبۀ غدير

راويان غدير كم هستند!

اما «قَليلون» هستند از اين جهت كه در آن ماجرا صد و بيست هزار نفر حاضر بوده اند. همۀ آنها مى توانستند و مى بايست ناقل غدير باشند، ولى نهايتا حدود 120 نفر از صحابه غدير را نقل كرده اند، يعنى يك هزارم آن جمعيت عظيم، و 999 هزارم آنان از نقل غدير ابا كرده و دربارۀ آن كوتاهى نموده اند. اين در حالى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در متن خطبه بارها دستور اكيد و لازم و واجب دربارۀ ابلاغ خبر غدير را داده و فرموده بود: «فَليُبَلِّغِ الحاضِرُ الغائِبَ...».

براى نماز صدها سند وجود دارد، با اينكه پيامبر صلى الله عليه و آله از كسى براى ابلاغ و نشر آن تعهد نگرفت، ولى براى نشر واقعه غدير تعهد گرفت. با اين وجود سندهاى واقعۀ غدير نسبت به آنچه كه حقش است و بايد آن گونه باشد بسيار كم است، با اينكه جزء متواترات نزد شيعه و اهل سنت است.

نتيجه اين مى شود كه با وجود كم لطفى راويانِ واقعۀ غدير ولى باز هم اسناد بسيارى دربارۀ آن وجود دارد.

ص: 60

ب. نمونه هاى بى نظير در اسناد غدير

علامه امينى تلاشگر غدير

عالم ديگرى از شيعه كه عمر خود را وقف راه غدير نمود علامه شيخ عبدالحسين امينى است. او در واقع راه مير حامد حسين را به روش ديگرى ادامه داد.

ايشان با ورود به ادبيات غدير سراغ شعرهاى سروده شده دربارۀ آن رفت، تا بدين وسيله معناى «صاحب اختيارى» را از فهم شاعران عرب به عنوان اركان لغت از كلمۀ «مولى» استخراج مى كرد. از اين رو كتاب گرانقدر «الغدير» دومين كتابى است كه اسناد غدير را محكم سازى مى كند.

در كنار اين هدف ايشان به مناسبت نكات اعتقادى شيعه كه در هر شعرى بود، اسناد آن نكات را استخراج مى كرد، و سپس به تحليل آن مى پرداخت و در ذيل همان شعر مى آورد. در واقع به بهانۀ نقل شعر اعتقادات شيعى را بيان مى كرد.

ج. اسناد متن كامل خطابه غدير

تطابق سه نقل در خطبه غدير

اسناد خطبۀ رسول الله صلى الله عليه و آله در غدير به سه نفر باز مى گردد: 1. امام باقر عليه السلام، 2. حذيفه يمانى. 3. زيد بن ارقم. يعنى اين سه نفر خطبه را به صورت كاملِ بيست صفحه اى آن نقل كرده اند.

نكتۀ قابل توجه اين است كه امام باقر عليه السلام بدون آنكه در غدير حاضر باشد اين خطبه را با علم غيب امامت نقل فرموده است، چرا كه آن حضرت نيم قرن بعد از غدير مى زيسته و خطبۀ غدير را هم با سند از حاضرين غدير نقل نفرموده است. از آنجا كه در اعتقاد شيعه كلام امام متصل به علم الهى است براى ما حجت قطعى است.

در كنار روايت امام باقر عليه السلام روايت حذيفه و زيد بن ارقم است كه هر دو شخصاً در مقابل منبر غدير حضور داشته اند و با گوش خود سخنان حضرت را شنيده اند، و آنچه را شنيده و ديده اند نقل كرده اند.

آنچه بسيار جلب توجه مى كند آنكه روايت اين دو نفر حاضر در غدير به طور كامل بر روايت امام باقر عليه السلام تطبيق مى نمايد. اعجاب انگيزتر آنكه اين خطبه يك متن دو سه خطى نيست كه تطبيق آن عادى باشد، بلكه بيست صفحه مطلب است كه تطابق چنين متنى از

ص: 65

زيد بن ارقم مقبول اهل سنت

از نظر ارزش سندى براى شيعه روايت امام باقر عليه السلام كفايت مى كند و حجيت آن با نقل حذيفه و زيد قابل مقايسه نيست. اما از نظر اهل سنت روايت حذيفه و زيد صد در صد مورد قبول آنان است و نمى توانند حجيت ان را انكار نمايند.

جالب اين است كه به نقل شيعه و سنى زيد بن ارقم كسى است كه ماجراى غدير را در برابر خودِ اميرالمؤمنين عليه السلام منكر شد و ادعا كرد كه فراموشى گرفته است، ولى همين شخص در موقعيت ديگرى كل خطبه را نقل كرده است. گاهى خداوند دشمن را وادار به نقل حقايقى چون غدير مى نمايد تا حجت را بر همۀ مسلمانان تمام نمايد.

اسناد محكم براى تدبر در محتواى غدير

1400 سال خون دل خورده شده تا مطالب غدير با اسناد مستحكم به دست ما رسيده؛ و امروز فهم و نشر آن به عهدۀ ما قرار داده شده است. پس خود را مسئول بدانيم كه محتواى غدير را نشر دهيم، و اگر مجالى براى تبليغ غدير پيدا شد، به جاى پرداختن به اسناد غدير وقت را صرف فهميدن و فهماندن خطبه و اتفاقات قبل و بعد آن نماييم.

ص: 67

7. جغرافياى تاريخى غدير

2. غدير خم اثر باستانى شيعه

غدير خم از مهمترين آثار باستانى ماست. بايد بدانيم كه همۀ ملل و اديان داراى آثار باستانى هستند و هر گردشگرى كه به شهر و ديار آنها سفر كند اين مناطق را به عنوان تاريخچۀ افتخار آميز خود به آنها معرفى مى نمايند؛ مثلاً يونان و روم و ايران و چين و هند پر از اين آثار باستانى است، كه سابقه هاى مهم از تاريخ هر يك از اين كشورها را نشان مى دهد.

مردم هنگام بازديد از اين مكان ها مى بينند داستان هايى كه در رابطه با گذشتگان شنيده و خوانده اند، در كجا اتفاق افتاده است. اما هنگام خروج از آن مكان ها همه چيز را به فراموشى مى سپارند چرا كه با خود مى گويند: چه فايده اى براى ما دارد كه مردمى اينجا چه كارهايى انجام داده اند؟

اما در رابطه با آثار باستانى دينى اين گونه نيست. شما وقتى به مكانى مثل غدير مراجعه مى كنيد اعتقادات خود را مرور مى كنيد و مستحكم مى نماييد، و به ديگران هم خبر مى دهيد كه در اينجا يك پايۀ اعتقادى بنيان گذارى شده است. در واقع احياى آثار باستانى دينى منجر به زنده ماندن اعتقادات دينى ما مى شود.

ص: 69

3. تلخ و شيرين سرزمين غدير

منظور از «جغرافياى غدير» جغرافياى تاريخى آن است. يعنى طى اين 1400 سال چه اتفاقاتى براى اين منطقه افتاده است: اعم از اتفاقات مثبت يا اتفاقات منفى. اين افرادى كه اتفاقات مثبت و منفى در اين منطقه را رقم زده اند به سبب اعتقاد بوده است؛ و اين همان نتيجه اى است كه ما از مبحث جغرافياى غدير به دست مى آوريم.

علت انتخاب منطقۀ غدير خم

اين جغرافيا براى آن هدفى كه پيامبر صلى الله عليه و آله داشت، بهترين مكانى بود كه صد و بيست هزار نفر را اسكان دهد. لذا حضرت از مكه اعلام كرد در غدير خم توقف مى كنيم. اين توقف به صورت اتفاقى نبوده، چرا كه اين منطقه در نزد مردم كاملاً شناخته شده بوده است.

ص: 71

علامت گذارى مسجد غدير بعد از مراسم

بعد از اتمام مراسم حضرت دستور داد اين قطعه از زمين تحجير شود و با سنگ چينى مشخص شود، تا در طول تاريخ باقى بماند و فراموش نشود كه در اينجا چه اتفاقى افتاده است. به اين صورت آثار باستانى دينى ما در غدير خم شكل گرفت.

دو سفرنامه غدير خم

دوم: عبدالهادى فضلى

عالم ديگرى كه در زمان دولت عربستان در رابطه با منطقۀ غدير شخصاً به شناسايى آنجا رفته علامه شيخ عبدالهادى فضلى از علماى بزرگ شيعه و از اهالى قطيف و احساء است، كه سفرنامه اى هم نوشته و در مجلۀ «تُراثُنا» از مؤسسۀ آل البيت عليهم السلام در قم چاپ شده است.

ايشان توانسته با چهار فرزندش وارد منطقۀ غدير خم شود. ايشان رسماً وارد غدير مى شود و با اهالى آن ارتباط برقرار مى كند و سفر شناسايى غدير را در مقاله اش كاملاً شرح مى دهد.

اين دو مقاله كاملاً بر يكديگر منطبق است. اين دو سفرنامه تحفۀ خداوند به ما بوده كه از طريق دوست از يك سو و از سوى دشمن از سوى ديگر، بتوانيم در رابطه با غدير در قرن بيستم و پس از تخريب آن به دست وهابيت به اطلاعات كامل و جديدى برسيم.

ص: 75

8. مراحل سخن در خطبه غدير

2. استناد به صد آيه در يك سخنرانى

در اين خطبه به صد آيۀ قرآن به عنوان نزول و تفسير و استشهاد استناد شده است، كه اهميت و ارزش خطبه را براى يك مسلمان بالا مى برد كه كتاب آسمانى اش قرآن است. اين استناد اضافه بر دويست آيه اى است كه قبل و بعد از خطبه در ابعاد مختلف غدير مورد استناد قرار گرفته است.

4. هشدار از دشمن غدير

پيامبر صلى الله عليه و آله در خطابۀ غدير مدام مردم را نسبت به وجود دشمنان غدير و فتنه هاى آنها آگاهى مى دهد. تا آنجا كه تصريح فرموده بدانيد و آگاه باشيد كه همين الان در همين مجلس دشمنان غدير نشسته اند! يعنى حواستان به فتنه ها باشد. در واقع حضرت با اين هشدارها مردم را واكسينه مى كرد.

ب. پله هاى سخن در خطبۀ غدير

2. علت تشكيل مجلس خطابۀ غدير

پيامبر صلى الله عليه و آله قبل از آنكه وارد سخن اصلى شود به بيان علت تشكيل مجلس عظيم در غدير پرداخت و مفصلاً آن را توضيح داد. دليل

ص: 80

3. امامت 12 امام عليهم السلام لُبّ غدير

اكنون نوبت آن بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله دريچۀ صندوق را باز كند و نشان دهد «ما اُنزِلَ» كه دستور «بَلِّغ» درباره آن داده شده چيست. لذا فرمود:

وَ اعلَموا اَنَّ اللهَ قَد نَصَبَهُ لَكُم وَليّاً وَ اِماماً فَرَضَ طاعَتَهُ عَلَى المُهاجِرينَ وَ الاَنصارِ وَ عَلَى التّابِعينَ لَهُم بِاِحسانٍ، وَ عَلَى البادى وَ

ص: 82

4. ولايت و محبت امام غدير

دوم: محبت

بعد از تثبيت اصل ولايت و صاحب اختيارى 12 امام عليهم السلام وجوب محبت على عليه السلام را با لوازم آن اعلان نموده چنين مى فرمايد: «اَللّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَ انْصُر مَن نَصَرَهُ وَ اخْذُل مَن خَذَلَهُ». اين يعنى بايد امامان را تا آخر دوست داشته باشيد و با دشمنانشان دشمن باشيد. بر اساس اين محبت آنان را يارى كنيد و ايشان را تنها نگذاريد و با آنان دشمنى نكنيد.

به قدرى اين چهار جمله كمرشكن است كه اكثريت مسلمين از قبول آن فرار كردند، چون مى دانستند به پاى على عليه السلام استقامت داشتن سنگين

است! اضافه بر آنكه بايد على عليه السلام و امامان را به عنوان صاحب اختيار

خود قبول داشته باشند، بايد در قلب خود نسبت به اين بزرگواران محبت داشته باشند وگرنه خداوند هيچ عملى را قبول نمى كند.

6. اشاره به امامان آتش !؟

پيامبر صلى الله عليه و آله بعد از به كرسى نشاندن اصل اهدافش سراغ آسيب شناسى آنها رفت، و از امامانِ ضد غدير سخن به ميان آورد و تا تصريح به نامشان و افشاى اقداماتشان پيش رفت، تا آنجا كه فرمود: «اَلا اِنَّهُم اَصحابُ الصَّحيفَةِ»؛ و اين اشاره به صحيفه ملعونه اى بود كه در كعبه بر عليه غدير امضا كردند.

با شنيدن كلمۀ «صحيفه» همه تعجب كردند كه پيامبر صلى الله عليه و آله كدام نوشته و چه كسانى را قصد كرده است. آن حضرت هم قضيه را بيشتر باز نكرد.

ص: 86

7. مهدى صاحب الزمان عليه السلام ذخيرۀ غدير

ابلاغ غدير در كامل ترين وجه آن انجام شد، اما گويا سؤالى در ذهن مخاطبين آن روز خطابه و همۀ خوانندگان و شنوندگان آن تا قيامت باقى ماند. آن پرسش اين بود كه با اين همه پيش بينى از غصب خلافت و امامان آتش و صحيفۀ ضد غدير، آيا غدير عملى خواهد شد؟ اگر نخواهد شد پس نتيجۀ اين خطابه چيست؟ پاسخ اين سؤال از 3 جهت قابل توجه است:

1. پيامبر صلى الله عليه و آله پايه هاى صحيح اعتقادى اسلام را كه ركن آن غدير است تا قيامت بنيان نهاد، چه به آن عمل بشود و چه نشود. يعنى در قبر و قيامت اولين سؤال از هر مسلمان اعتقاد او قبل از عمل است، و اگر اعتقاد او نادرست باشد عملى كه بر عقيدۀ غلط بنا شده باشد باطل است.

ص: 87

فهرست

1: آموختن غدير از امامان عليهم السلام

اول: گستردگى مطالب غدير...7

پرده بردارى از اعماق غدير... 7

«مَن كُنتُ مَولاهُ...» يعنى 12 امام عليهم السلام...8

خطبه اى براى بشريت تا ابد...9

دوم: رَصَد اقدامات دشمنان غدير...9

صحيفه يعنى قرارداد ضد غدير...10

نتايج پيمان هاى صحيفه در سقيفه...10

لشكرى بر ضد خاندان رسالت...11

چرا پيامبر صلى الله عليه و آله هشدار مى دهد؟...12

چرا پيامبر صلى الله عليه و آله درخواست معافيت از ابلاغ مى كند؟...12

چرا خدا ضمانت حفظ رسولش را داد؟...13

نقشه هاى ديرينه براى غصب خلافت...13

سوم: غديرِ كامل در منابع شيعه...14

فقط 20% غدير در منابع سنى!...14

معصومين: آموزگاران غدير...15

غدير در قول و فعل و تقرير امامان عليهم السلام...15

غدير را از مخالفينش نياموزيم!...16

معناى غدير در خطبۀ پيامبر صلى الله عليه و آله...16

ص: 90