گلستان غدیر

1. با غدير آشنا شويم

غدير، زلال پر بركت باغستان توحيد

غدير، آبى است كه همهٔ درختان و گل بوته هاى باغستانهاى توحيد براى تغذيه و رشد به آن نيازمندند.

هزار و چهارصد سال است كه شيعه زلال پر بركت غدير را به پاى درختان ولايت مى افشاند و از آن بيابان خشك باغهاى پر ثمر اعتقادى و گلهاى زيباى محبت را پرورش داده، و با حجتى قوى كه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به دستش داده مرزهاى اعتقاد را بر روى معاندين بسته و جرأت تعرّض را از آنان سلب نموده است.

------------------------------------------------------

آينده هاى غدير

در غدير چشمان پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دور دستهايى را مى نگريست كه مى بايد كشتى اسلام آن را طى كند و هدف نهايى آن به ظهور برسد؛ و آينده هايى را مى نگريست كه گرگهاى عقيده اسلام را از داخل مورد تعرض قرار داده اند.

دست على بن ابى طالب (علیه السّلام) را گرفت و او را بلند كرد و از همانجا او را به همه نسلهاى تاريخ نشان داد و بعنوان جانشين خود معرفى فرمود.

------------------------------------------------------

غدير، خنثى كننده توطئه ها

آنچه مى توانست همه نقشه هاى دشمنان را يكجا خنثى نمايد و اسلام را بر حقيقت خود حفظ كند، تعيين و اعلان رسمى جانشين پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بود. آنحضرت اين مهم را از آغاز بعثت خويش در هر فرصت مناسب بيان مى فرمود. با همه اين اقدامات، پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اعلان و نصب و تعيين رسمى و عمومى را براى موقعيتى مهم از نظر زمانى و مكانى در نظر گرفته بود كه در عظيم ترين اجتماع مردم در تاريخ حيات آنحضرت و در آخرين ماههاى عمر او در بود. آن موقعيت زمانى و مكانى براى اعلان رسمى، همان «غدير خم» بود.

------------------------------------------------------

نورِ غدير، نور ولايت

اين نورِ «غدير» است كه پس از پانزده قرن رقم صدها ميليونىِ شيعيان و محبين اهل بیت (علیهم السّلام) را در طول تاريخ در پهنه جهان و در هر زمانى باقى گذارده است، و نور ولايت را همچنان در مناطق مختلف دنيا درخشنده و تابناك حفظ كرده است. جمع عظيم شيعيان در طول تاريخ فقط على بن ابى طالب و يازده فرزند او را جانشينان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مى دانند.

------------------------------------------------------

نشانه اهميت غدير در دين ما

توجه خاصّ ائمه (علیهم السّلام) به سخنان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در غدير، وبخصوص كلام اميرالمؤمنين و حضرت زهرا (عليها السلام) كه فرمودند: «روز غدير خم براى كسى عذرى باقى نگذاشت»؟ و نيز اهتمام علماء به تفصيل مباحث مربوط به غدير به تبعيت از ائمه هدى (علیهم السّلام) بعنوان ريشه اصيل ولايت و امامت، همه اينها نشان اهميت فوق العاده غدير در دين ماست.

بحار الانوار: ج 28 ص 186 . عوالم: ج 11 ص 595 ح 59 .

-----------------------------------------------------

نام غديريريان

خدايا نام ما را در صفحات «اللهم انصر من نصره» ثبت فرما، و به ما شناختى كامل از گروه «اللهم اخذل من خذله» عنايت فرما. اى خداى شيعه، خورشيد بلند غدير را تا هميشه روزگار در كرانه اقيانوس اسلام، چراغراه اهل بهشت قرار ده و نام آن را جهانى فرما.

------------------------------------------------------

غدير جهانی

علماى شيعه در دوران غيبت امام زمان عجل اللّه فرجه پرچم دفاع از غدير را به دوش كشيده اند و در پاى آن مقاومت نموده اند. تا آنجا كه در مواردى حتى خود دشمن اقرار به غدير نموده و از انكار آن عاجز مانده است.

امروز دامنه اين احتجاجات از كتابها و جلسات بالاتر رفته و در كنفرانسها و بصورت برنامه هاى راديويى و تلويزيونى و حتى در اينترنت مطرح شده است.

------------------------------------------------------

غدير درخت ولايت

چهارده قرن از روزگار امامانى گذشته كه نام على (علیه السّلام) را با غدير زنده نگه داشتند.

چهارده قرن است كه پاسداران غدير درخت ولايت را آبيارى مى كنند و پرچم آن را به دوش مى كشند و در راهش جانفشانى مى نمايند.

چهاردهمين قرنى است كه پرونده پرافتخار غدير پايه هاى استوار آن را به جهانيان مى نماياند.

چهارده قرن است كه قلم در راه غدير انجام وظيفه مى كند و ميراث مكتوب عظيمى از غدير را به يادگار گذاشته است.

------------------------------------------------------

خورشيد بلند غدير

خدايا نام ما را در صفحات «اللهم انصر من نصره» ثبت فرما، و به ما شناختى كامل از گروه «اللهم اخذل من خذله» عنايت فرما.

اى خداى قدير، خورشيد بلند غدير را تا هميشه روزگار در كرانه اقيانوس اسلام، چراغراه اهل بهشت قرار ده و نام آن را جهانى فرما.

اى صاحب اختيار هستى، چشمانمان منتظر موعود غدير است تا با ظهورش حضور غدير را جشن جهانى بگيريم و نام «على (علیه السّلام)» را نقش آسمان نماييم.

------------------------------------------------------

ص: 12

2. مراسم غدير

انتخاب «غدير خم»

انتخاب منطقه «غدير» كه به امر خاص الهى بود از چند جهت قابل ملاحظه است:

يكى اينكه در راه بازگشت از مكه، كمى قبل محل افتراق كاروانها و تقاطع مسيرهاست.

دوم اينكه در آينده هاى اسلام كه كاروانهاى حج در راه رفت و برگشت از اين مسير عبور مى كنند با رسيدن به وادى غدير و نماز در مسجد پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، تجديد خاطره و بيعتى با اين زيربناى اعتقادى خود مى نمايند و ياد آن در دلها احيا مى گردد.

سوم اينكه «غدير» كمى قبل از «جحفه»، بيابانى وسيع و آبگيرى براى جمع شدن آب سيلها و همچنين آب چشمه اى كه از سمت شمال غربى به آن مى ريزد و چند درخت كهنسال تنومند بوده، كه براى برنامه سه روزه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و ايراد خطبه براى آن جمعيت انبوه بسيار مناسب بوده است.

------------------------------------------------------

اجتماع غدير، استثنايى در تاريخ انبيا (علیهم السّلام)

با در نظر گرفتن شكل خاص منبر و سخنرانى، كه دو نفر بر فراز منبر در حالت قيام ديده مى شوند و بيش از صد و بيسست هزار انسان اين منظره بديع را مى نگرند، به استقبالِ غدير خواهيم رفت.

اجتماع 120000 نفر براى يك سخنرانى و در مقابل يك خطيب، در گذشته ششهزار ساله انبيا تا آن روز استثنايى بود و مردم هرگز چنين مجلس عظيمى براى سخنرانى نديده و نشنيده بودند.

------------------------------------------------------

على بن ابى طالب (علیه السّلام) بر فراز دست پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در غدير

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به امير المؤمنين (علیه السّلام) كه بر فراز منبر كنار حضرت ايستاده بودند، فرمودند: «نزديكتر بيا». آنحضرت نزديكتر آمدند و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دو بازوى او را گرفتند. در اين هنگام اميرالمؤمنين (علیه السّلام) دست خود را به سمت آسمان باز كردند تا آنكه دستهاى هر دو به سوى آسمان قرار گرفت. سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اميرالمؤمنين (علیه السّلام) را - كه يك پله پايين تر قرار داشت - از جا بلند كردند تا حدى كه پاهاى آنحضرت محاذى زانوهاى پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) قرار گرفت و مردم سفيدى زير بغل ايشان را ديدند، كه تا آن روز ديده نشده بود. در اين حال فرمودند: «من كنت مولاه فهذا على مولاه»: «هر كس من مولى و صاحب اختيار اويم اين علىّ مولى و صاحب اختيار اوست».

بحار الأنوار : ج 37 ص 111 ، 209 . عوالم: ج 15/3 ص 47 . كتاب سليم: ص 888 ح 55

------------------------------------------------------

تكرار «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ ...» در غدير

از سوى ديگر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به منادى خود دستور دادند تا بين مردم گردش كند و اين خلاصه غدير را تكرار كند: «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِىٌّ مَوْلاهُ، اَللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ»، تا در غدير بعنوان تابلويى نقش ببندد.

بحار الانوار: ج 21 ص 387. امالى شيخ مفيد: ص 57

------------------------------------------------------

بيعت زنان در غدير

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)دستور دادند تا زنان هم با آنحضرت بيعت كنند و بعنوان «اميرالمؤمنين» سلام كنند و به حضرتش تبريك و تهنيت بگويند، و اين دستور را درباره همسران خويش مؤكد داشتند.

براى اين منظور دستور دادند تا ظرف آبى آوردند، و پرده اى بر روى آن زدند بطورى كه زنان در آن سوى پرده با قرار دادنِ دستِ خود در آب، و قرار دادنِ اميرالمؤمنين (علیه السّلام) دست خود را در سوى ديگر با آنحضرت بيعت كنند؛ و بدين صورت بيعت زنان هم انجام گرفت.

يادآور مى شود كه بانوى بزرگ اسلام حضرت فاطمه زهرا (علیه السّلام) از حاضرين در غدير بودند. همچنين كليه همسران پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و ام هانى خواهر اميرالمؤمنين (علیه السّلام) و فاطمه دختر حضرت حمزه و اسماء بنت عميس در آن مراسم حضور داشتند.

بحار الانوار: ج 21 ص 388. عوالم ج 15/3 ص 309

------------------------------------------------------

3. خطابه غدير

نكات شاخص در خطبه غدير

نكاتى كه در يك نگاه به صورت عمومىِ خطبه شاخص است:

1 . شاهد گرفتن حضرت، خداوند را بر تبليغ خود در موارد مختلف خطبه.

2 . شاهد گرفتن حضرت، مردم را بر تبليغ خود در مواضع مختلف خطبه.

3 . استشهاد به آيات قرآن در بسيارى از مواضع خطبه.

4 . تأكيد حضرت بر مسئله امامت دوازده امام عليهم السلام بعد از خود در چند مورد از خطبه.

5 . تأكيد حضرت بر عدم تغيير حلال و حرام و تبيينِ آن توسط امامان در چند مورد.

6 . تفسير بسيارى از آيات قرآن به اهل بیت (علیهم السّلام) در مواضعى از خطبه.

------------------------------------------------------

تبيين معناى ولايت در خطبه غدير

با توجه به متن خطبه مفصل و دقت در ساير مطالبى كه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در خطبه خود فرموده اند، معناى «مولى» و مراد از «ولايت» هم براى مخاطبين در غدير بسيار واضح و روشن بوده، و هم براى هر مُنصفى كه متن را مطالعه كند و شرايط خطبه را بطور كامل در نظر بگيرد واضح تر از آن خواهد بود كه جاى بحث و احتجاج باشد.

------------------------------------------------------

آمارى از موضوعات خطبه غدير

موضوعات مورد نظر حضرت در خطبه غدير و تعداد جملاتى كه درباره هر يك آمده چنين است:

1 . صفات خداوند تعالى: 110 جمله.

2 . مقام پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم): 10 جمله.

3 . ولايت اميرالمؤمنين (علیه السّلام): 50 جمله.

4 . ولايت ائمه (علیهم السّلام): 10 جمله.

5 . فضائل اميرالمؤمنين (علیه السّلام): 20 جمله.

6 . حكومت حضرت مهدى (علیه السّلام): 20 جمله.

7 . شيعيان اهل بيت و دشمنان ايشان: 25 جمله.

8 . بيعت با معصومين (علیهم السّلام): 10 جمله.

9 . قرآن و تفسيرِ آن: 12 جلمه.

10 . حلال و حرام، و واجبات و محرمات: 20 جمله.

------------------------------------------------------

آيات قرآن در خطبه غدير

آيات قرآنى كه بعنوان شاهد و يا براى تفسير در خطبه آمده است.

استشهاد به آيات قرآن در بسيارى از مواضع خطبه از نكات شاخص آن است. آياتى كه در خطبه غدير بعنوان شاهد يا تفسير آمده 50 مورد است كه اهميت اين سند بزرگ اسلام را جلوه گر مى كند.

تفسير 25 آيه قرآن به اهل بیت (علیهم السّلام) و 15 آيه به دشمنان اهل بیت (علیهم السّلام) در متن خطبه نيز از نكات بسيار مهم آن است.

بيش از 10 آيه از قرآن نيز در ايام واقعه غدير نازل شده كه آيه «سأل سائل بعذاب واقع» نمونه است.

------------------------------------------------------

ولايت و امامت حضرت مهدى (علیه السّلام)

در خطبه غدير، در باره حضرت بقية اللّه الأعظم حجة بن الحسن المهدى صلوات اللّه عليه و عجل اللّه تعالى فرجه الشريف و جعلنا من اعوانه و انصاره توجه خاصى شده است.

اخبار از مهدى موعود براى آن مردمى كه قبول ولايت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) برايشان سنگين بود، بيانگرِ آينده نگرى اسلام و برنامه بلند مدت دين الهى براى مسلمين است.

در خطبه غدير، 25 جمله در باره حضرت مهدى (علیه السّلام) آمده است كه آنها را تحت 6 عنوان مى توان خلاصه كرد: بشارت به او، خاتميت او، ج : مقام و منزلت او، علم او، قيام او، انتقام او. اعلامِ اين مطالب در غدير، يك پيشگويى و اخبار از غيب نيز بشمار مى آيد.

------------------------------------------------------

ص: 25

4. جشن و عيد غدير

مراعات شئونِ جشن غدير

از آنجا كه هر قومى با چگونگى عيد گرفتن، ماهيتِ فرهنگى و عقيدتى خود را نشان مى دهند، لذا در مذهب اهل بیت (علیهم السّلام) هم براى عيد گرفتنِ «غدير» امور و جوانب مختلفى در نظر گرفته شده است كه با مراعات آنها گوشه اى از ماهيتِ فكرى تشيع به جهانيان معرفى مى شود. اين موارد كه از روايات استخراج شده در اين قسمت ذكر خواهد شد.

مراسم جشنى كه بمناسبت غدير گرفته مى شود منحصر به آنچه ذكر مى كنيم نيست، ولى بايد ضمن اظهار سرور و شادى سه جهت اساسى در نظر گرفته شود:

اولاً : برنامه هاى جشن تناسب با موضوع عيد داشته باشد، و متناسب با مقام صاحب عيد يعنى اميرالمؤمنين (علیه السّلام) باشد، و رنگ مذهبى در سراسر مراسم مد نظر باشد و با جشنهاى عادى از قبيل عروسى و وليمه و غيره كاملاً متمايز باشد.

ثانيا : كارهايى كه با شرع منافات دارد - چه حرام و چه مكروه - به هيچ عنوان در مراسم جشن مخلوط نشود. آنچه قلب ائمه (علیهم السّلام) را رنج مى دهد و هر كس مى تواند به حكم وجدان بفهمد كه ايشان از نبودن آن خشنودترند، در همه جشنها بخصوص چنين جشنهايى بايد ترك شود.

ثالثا : آنچه ذيلاً از روايات استخراج شده مورد توجه باشد و تا حد امكان سعى در پياده كردن آنها در مراسم غدير باشد.

------------------------------------------------------

تبريك و تهنيت عيد غدير

امام صادق (علیه السّلام) فرمود: هرگاه در اين روز برادر مؤمن خود را ملاقات كردى بگو:

الْحَمْدُ للّه ِ الَّذي أَكْرَمَنا بِهذَا الْيَوْمِ وَ جَعَلَنا مِنَ الْمُؤْمِنينَ، وَ جَعَلَنا مِنَ الْمُوفينَ بِعَهْدِهِ الَّذي عَهِدَهُ إِلَيْنا وَ ميثاقِهِ الَّذي واثَقَنا بِهِ مِنْ وِلايَةِ وُلاةِ أَمْرِهِ وَالْقُوّامِ بِقِسْطِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْنا مِنَ الْجاحِدينَ وَ الْمُكَذِّبينَ بِيَوْمِ الدّينِ.

شكر خداى را كه ما را به اين روز گرامى داشته و ما را از مؤمنين قرار داده و از وفاداران به پيمانى كه با ما بسته و عهدى كه درباره واليان امرمان و بر پا دارندگان عدالت از ما گرفته است، و ما را از منكرين و تكذيب كنندگان روز قيامت قرار نداده است.

امام رضا (علیه السّلام) فرمود : در اين روز به يكديگر تهنيت و تبريك بگوئيد، و هرگاه برادر مؤمن خود را ملاقات كرديد چنين بگوئيد:

الْحَمْدُ للّه ِ الَّذي جَعَلَنا مِنَ الْمُتَمَسِّكينَ بِوِلايَةِ أَميرِالْمُؤْمنينَ (علیه السّلام).

سپاس خدايى را كه ما را از تمسك كنندگان بولايت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) قرار داده است.

عوالم : ج 15/3 ص 215، 223

------------------------------------------------------

عقد اُخوّت و برادرى در غدير

يكى از مراسمى كه براى عيد غدير ذكر شده برنامه «عقد اُخُوّت» است، به اين معنى كه برادران دينى - طى يك سنت اسلامى - برادرى خود را مستحكم مى نمايند و با يكديگر پيمان مى بندند كه در آخرت نيز به ياد يكديگر باشند. در ضمن درباره حقوق برادرى اسلام كه بسيار زياد است و مراعات آنها احتياج به مواظبت دارد از يكديگر حليت مى گيرند، و با همين حلاليت بار ديگر خود را متوجه لزوم مراعات آنها مى نمايند.

كيفيت اجراى عقد اُخُوّت چنين است :

دست راست خود را در دست راست برادر مؤمن مى گذارى و مى گويى:

واخَيْتُكَ فِى اللّه ِ وَ صافَيْتُكَ فِى اللّه ِ وَ صافَحْتُكَ فِى اللّه ِ، وَ عاهَدْتُ اللّه َ وَ مَلائِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ وَ أَنْبِيائَهُ وَ الْأَئِمَّةَ الْمَعْصُومينَ عَلَيْهِمُ السَّلامُ عَلى أَنّي إِنْ كُنْتُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ الشَّفاعَةِ وَ أُذِنَ لي بِأَنْ أَدْخُلَ الْجَنَّةَ لا أَدْخُلُها إِلاّ وَ أَنْتَ مَعي.

با تو در راه خدا برادرى و يك روئى (با صفائى) مى نمايم و دست مى دهم، و با خدا و ملائكه اش و رسولان و انبيائش و امامان معصوم (علیهم السّلام) پيمان مى بندم كه اگر من از اهل بهشت و اهل شفاعت بودم و به من اجازه ورود به بهشت داده شد، وارد آن نشوم مگر آنكه تو نيز همراه من باشى.

آنگاه برادر دينى در جواب او بگويد: «قَبِلْتُ»: «قبول كردم». سپس بگويد: «أَسْقَطْتُ عَنْكَ جَميعَ حُقُوقِ الاْخُوَّةِ ما خَلاَ الشَّفاعَةَ و الدُّعاءَ وَ الزِّيارَةَ»: «همه حقوق برادرى را از تو ساقط كردم (و بر تو بخشيدم) مگر شفاعت و دعا و زيارت را».

مستدرك الوسائل (محدث نورى) چاپ قديم ج 1 ص 456 باب 3، از كتاب زاد الفردوس نقل كرده است. همچنين از شيخ نعمة اللّه بن خاتون عاملى نقل كرده كه بر اين مطلب از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نصّ وارد شده است. همچنين مرحوم فيض كاشانى در كتاب خلاصه الأذكار، باب دهم (ص99) برنامه «عقد اُخُوّت» را ذكر نموده است.

------------------------------------------------------

ص: 29

5. فرهنگ غدير

غدير و كتاب

از قرن اول هجرى، همگام با روايت سينه به سينه غدير، كتاب نيز نقش خود را در رساندن پيام غدير به نسلهاى مسلمين ايفا كرده و پرونده پرافتخار غدير را باز نگه داشته است؛ و از قرن دوم كتاب و كتابت بصورت جدى درباره آن بكار گرفته شده است. در كتب اعتقادى و تاريخى و حديث اسلامى - در هر كجا و هر زمان كه تأليف شده باشد - نور غدير قابل كتمان نبوده است.

------------------------------------------------------

زمينهٔ علمى غدير در چهارده قرن

در طول قرن اول هجرى، سينه هاى امين و حافظه هاى قوى افراد بود كه همچون كتاب عمل كرد و راه صد ساله را بخوبى پيمود و غدير اين وديعه آل محمد (علیهم السّلام) را در خود حفظ كرد. بسيارى از صحابه و تابعين واقعه غدير را در محافل بيان مى كردند و آن را به نسلهاى بعد از خود انتقال مى دادند. اگر چه كتابهايى مثل كتاب سليم نيز مخفيانه در دست تأليف بود و غدير را در خود ثبت مى كرد.

از اوايل قرن دوم هجرى كه تدوين معارف دينى آزاد شد، تبليغ غدير نيز شكلى تازه بخود گرفت و كم كم از شكل روايت بصورت تأليف درآمد.

از قرن چهارم تحقيق و بحث در متن حديث غدير آغاز شد و قطعه اصلى خطبه غدير كه جمله «من كنت مولاه فعلى مولاه» است، در مناظرات شيعه و مخالفينش مطرح گشت و رجال اسناد و ناقلين حديث غدير نيز به دقت مورد بررسى قرار گرفت.

اين تحقيقات در قرنهاى چهارم و پنجم و ششم به اوج خود رسيد و تا سال هزار همچنان پيش رفت كه آثار برجسته اى از اين قرون در دست است.

از اوايل قرن يازدهم هجرى تا امروز، يا ايجاد ميدان باز علمى، محققين و انديشمندان اسلام، تأليفات بسيار پر محتوا و مهمى درباره غدير تأليف كرده و بخوبى از زحمات هزار ساله نتيجه گيرى كرده اند. تحقيقات بزرگانى همچون قاضى شوشترى، علامه مجلسى، شيخ حرعاملى، سيد هاشم بحرانى، مير حامد حسين هندى، علامه امينى و بسيارى ديگر از علما بهترين شاهد اين مدعا است.

------------------------------------------------------

تبليغ گسترده غدير با فرهنگ مكتوب

در يك نگاه به فرهنگ مكتوب غدير، جلوه هاى آن را به صورت هاى مختلفى مى بينيم. گذشته از كتابهاى بزرگ و كوچك، بصورت جزوه ها، بروشورها، مقالات مجلات و روزنامه ها، برنامه هاى علمى كامپيوترى، خطاطى هاى زيبا در كاشى ها و تابلوها و بصورت كارتها و پوستر جلوه كرده است.

اين روند هر ساله اوج بيشترى از خود نشان مى دهد، و در ظل عنايت حضرت بقيه اللّه الاعظم عجل اللّه فرجه آثار عميق خود را در ابلاغ پيام غدير به اثبات رسانده است.

------------------------------------------------------

ص: 33

6. شعر غدير

شعر و ادبيات غدير

در ميان وقايع اسلام، تنها واقعه غدير است كه از همان لحظات وقوع قطعه شعرى بعنوان سند دائمى ضميمه آن است. شعر با وزن و قافيه اى كه دارد مدرك ماندگارى در پرونده غدير است كه سينه به سينه حفظ شده و با توجه به اهميت ادبى آن در كتابها ثبت گرديده است. نسلهاى بعدى كه در اثر تبليغات سوء دشمنان از معارف خود فاصله گرفته اند از طريق شعر حسان و امثال او درباره غدير آن را باز يافته اند.

در طول تاريخ نيز، در كنار اسناد و مدارك حديثى و تاريخى، شعر غدير كه توسط شعراى قرنهاى مختلف سروده شده در حفظ اين ماجرا اثر بسزايى داشته است.

------------------------------------------------------

شعر غدير در عصر حاضر

در زمان ما آثار شعر غدير از جنبه هاى ادبى فراتر رفته و ارزش تبليغى خاصى به خود گرفته است و انعكاس آن در موارد بسيارى چون كتابها، مجلات، روزنامه ها، برنامه هاى راديويى و تلويزيونى و كامپيوترى، استفاده از اشعار در جشنها بصورت مداحى و تهيه نوارهاى صوتى و تصويرى و كامپيوترى و حتى پخش آنها از طريق اينترنت جلوه هاى تازه اى به شعر غدير داده است.

------------------------------------------------------

7. يادگارهاى غدير

يادبودهاى غدير

زنده نگه داشتن ياد غدير مؤثرترين عامل در احياى محتواى آن است. در طول تاريخ يابودهاى مختلفى از غدير به چشم مى خورد كه اقوام و ملل مختلف مسلمان به فراخور حال خود و شرايطى كه در آن بوده اند، براى حضور غدير در جامعه خود بكار گرفته اند.

مسجد غدير در بيابان غدير بعنوان جايگاهى متبرك زيارتگاه مسلمين بوده است. جشنهاى ساليانه غدير و برنامه هاى متنوعى كه بمناسبت آن اجرا مى شود نيز جلوه ديگرى از احياى غدير است. زيارت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) در غدير نيز تجديد خاطره اى از غدير و دست بيعتى مجدد با صاحب غدير است. اين يابودها همه مظاهرى از حفظ نام غدير در جوامع معتقد به آن، و سنگر دفاعى از غدير در برابر مخالفين آن است. در سايه همين يادماندهاست كه پس از چهارده قرن نام غدير بر پيشانى تاريخ اسلام مى درخشد و هزاران توطئه براى نابودى آن خنثى شده است.

------------------------------------------------------

مسجد غدير سندى زنده در قلب صحرا

همانگونه كه «غدير» پرچمى بر بلنداى تاريخ است كه از آن نور سبز «على ولى اللّه» مى درخشد، مسجد غدير هم تيرى به چشم دشمنان ولايت بوده كه بناى گِل و آجرى آن بعنوان سندى زنده از غدير در قلب صحرا مى درخشيد.

مثالب النواصب (ابن شهر آشوب)، نسخه خطى: ص 63 .

------------------------------------------------------

جشنهاى غدير

جشنهاى سراسرى غدير كه هر ساله در سالروز عيد غدير خم در هيجدهم ذى حجه برگزار مى شود از شاخص ترين آئينهاى يادبود غدير است و تأثير اجتماعى آن در حفظ محتواى غدير در اذهان عموم مردم فوق العاده است.

همانگونه كه جشن يادبود غدير همه ساله در آسمان با اجتماع همه ملائكه برگزار مى شود در زمين هم شيعيان يادبود آن روز را جشن مى گيرند.

اولين جشن غدير در همان بيابان غدير انجام شد كه سيل تبريك و تهنيت به پيشگاه پيامبر و اميرالمؤمنين (صلوات اللّه عليهما و آلهما)- جارى شد و مراسم پر شور و غيرقابل تكرارى در آن بيابان پياده شد.

عوالم: ج 15/3 ص 208 ، 221 ، 222

------------------------------------------------------

8 . غدير در دعاها

زيارت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) در روز غدير

آرزوى هر شيعه است كه اى كاش زمان به عقب برمى گشت و در غدير حاضر بود و با مولايش دست بيعت مى داد و به آنحضرت تبريك مى گفت. اى كاش اميرالمؤمنين (علیه السّلام) اكنون زنده بود، و هر ساله در روز غدير به حضورش شرفياب مى شديم و با او تجديد بيعت مى كرديم و بار ديگر به او تهنيت مى گفتيم.

تحقق اين آرزو چندان مشكل نيست. زيارت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) در نجف اشرف و حضور در حرم مطهر آنحضرت و عرض ادب به ساحت قدس او و سخن گفتن با او از صميم جان و باز گفتن اين آرزوى قلبى در پيشگاهش از نظر شيعه، تجديد بيعت حقيقى و تبريك و تهنيت واقعى است. سلام غدير به آن دوم شخصيت عالم وجود كه صداى ما را مى شنود و پاسخ ما را مى دهد در حكم حضور در بيابان غدير و بيعت با دست مبارك اوست.

امام صادق و امام رضا (علیهما السّلام) سفارش اكيد فرموده اند كه تا حد امكان در روز غدير كنار قبر اميرالمؤمنين (علیه السّلام) حاضر باشيم و اين يادبود عظيم را در حرم صاحب غدير بپا كنيم. حتى اگر نمى توانيم در حرم او حاضر شويم در هر جايى كه باشيم كافى است به سوى قبر حضرت اشاره كنيم و به او سلامى دهيم و قلب خود را در حرم او حاضر كنيم و با مولايمان سخن بگوييم، كه او سلام ما را سلامى گرم مى دهد و دست بيعت ما را با دستان يداللهى خويش مى فشارد.

عوالم: ج 15/3 ص 220

------------------------------------------------------

غدير در زيارت غدير

سلام بر تو اى صاحب اختيار من و صاحب اختيار مؤمنين.

سلام بر تو اى دين محكم خداوند و راه مستقيم او.

شهادت مى دهم كه تو برادر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هستى ... و آنحضرت از طرف خداوند آنچه درباره تو نازل كرده بود رسانيد و دستور خدا را به اجرا در آورد و وجوب اطاعت تو و ولايتت را بر مردم واجب كرد، و براى تو از آنان بيعت گرفت تو را نسبت به مؤمنين صاحب اختيارتر از خودشان قرار داد همانطور كه خداوند به آنحضرت را چنين مقامى داده بود.

سپس خداى تعالى را بر آنان شاهد گرفت و فرمود: آيا من به شما رساندم؟ گفتند: آرى بخدا قسم.

عرض كرد: خدايا شاهد باش و تو بعنوان شاهد و حاكم بين بندگان كفايت مى كنى.

خداوند منكر ولايت تو را بعد از اقرار و شكننده عهد تو را بعد از پيمان لعنت كند.

------------------------------------------------------

غدير در فراز ديگرى از دعاى روز غدير

خدايا از تو مى خواهم مرا در اين روزى كه براى وليت عهدى برگردن خلقت بسته اى و دين را برايشان كامل كرده اى، مرا از عارفين به حرمت آن و اقرار كنندگان به فضيلت آن قرار دهى ...

خدايا همانگونه كه آن را عيد بزرگ خود قرار داده اى و در آسمان روز عهد معهود ناميده اى و در زمين روز پيمان گرفته شده و اجتماع سؤال شونده نامگذارى كرده اى، بر محمد و آل محمد درود فرست و چشم ما را بدان روشن فرما و كارهاى ما را به بركت آن منظم فرما و بعد از هدايت ما را گمراه مفرما و ما را نسبت به نعمتهايت از شاكران قرار ده، اى رحم كننده ترين رحم كنندگان.

------------------------------------------------------

ص: 51

9. غدير در كلام اهل بيت (علیهم السّلام)

اميرالمؤمنين (علیه السّلام) و غدير

. . . فقال الرجل لأميرالمؤمنين (علیه السّلام): فاخبرني بأفضل منقبة لك من رسول اللّه (صلی الله علیه و آله و سلم). فقال (علیه السّلام):

«نَصْبُهُ إيّاىَ بِغَدِيرِ خُمٍّ، فَقامَ لي بِالْوِلايَةِ مِنَ اللّه ِ عَزَّ وَجَلَّ بِأمْرِ اللّه ِ تَبارَكَ وَتَعالى».

. . . آن مرد خدمت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) عرض كرد : بالاترين فضيلت خود از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را به من خبر دهيد. حضرت فرمود :

«منصوب كردن آنحضرت مرا در غدير خم كه ولايت مرا ازطرف خداوند وبه امر او اعلام فرمود».

كتاب سليم : ص 903 حديث 60

------------------------------------------------------

امام رضا (علیه السّلام) و غدير

امام رضا (علیه السّلام) درباره آثار بلند مدت غدير مى فرمايد:

«مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ في قَبُولِهِمْ وِلاءَ أَميرِالْمُؤْمِنينَ عَلَيْهِ الَّسلامُ في يَوْمِ غَديرِ خُمٍّ كَمَثَلِ الْمَلائِكَةِ في سُجُودِهِمْ لاِدَمَ، وَ مَثَلُ مَنْ أَبى وِلايَةَ أَميرِالْمُؤْمِنينَ عَلَيْهِ السَّلامُ يَوْمَ الْغَديرِ مَثَلُ إِبْليسَ».

مَثل مؤمنين در قبول ولايت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) در روز غدير خم مَثَل ملائكه در سجودشان مقابل حضرت آدم (علیه السّلام) است، و مَثل كسانى كه در روز غدير از ولايت اميرالمؤمنين (علیه السّلام) سرباز زدند مَثل شيطان است.

عوالم : ج 15/3 ص 224

------------------------------------------------------

10. دفاع از غدير

پشتيبانى دائمى از غدير

پرونده علمى غدير تا كنون دوران بى وقفه هزار و چهارصد ساله اى را پشت سر گذاشته كه طى آن امر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بر پشتيبانى دائمى از غدير به اجرا در آمده است. ابرمردانى همچون سلمان و ابوذر و مقداد بعنوان شاهدان صدق غدير، و علماى وارسته اى در مجالس بحث و مناظره، و مؤلفان زبردستى در كتابها، و واعظان بسيارى بر فراز منبرها، و نيز خدمتگزارانى در آحاد جامعه، وظيفه حراست و دفاع از اين آرمان بزرگ اسلام را بر دوش كشيده اند.

------------------------------------------------------

غدير، اتمام حجت خداوند تعالى

اصل واقعه غدير يك اتمام حجت الهى بر بشريت و ادامه اتمام حجتهاى خداوند با ارسال پيامبران بود. پس از غدير نيز پروردگار قادر متعال - به عنوان مهر تأييد و امضاى ربوبى - در چندين مقطع حساس، با يَدِ قدرت خود نشان داد كه از هيچكس هيچ عذرى درباره اعتقاد به غدير و ابلاغ آن به نسلهاى آينده پذيرفته نيست و مخالفت با غدير شمشير كشيدن در برابر خالق جهان است.

------------------------------------------------------

اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و غدير

اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) حاضران در غدير بوده اند و بعنوان شاهد ماجرا از يك سو و ياران پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از سوى ديگر مطرح هستند.

در نگاهى ديگر اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در نظر اهل سنت جايگاه ويژه اى دارند و در عدالت آنان ترديدى ندارند. اينك اگر گروهى از صحابه درباره غدير شهادت دهند، بايد آن را دليلى عظيم بر حقانيت آن دانست.

موارد مختلفى كه اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) غدير را مطرح كرده اند به اهميت آن مى افزايد چه آنكه اكثرا در موقعيتهايى كه صورت مناظره و اتمام حجت داشته و حتى از نظر اجتماعى برايشان مسئله ساز بوده، به گفتن حقيقت مبادرت ورزيده اند و از كتمان آن اجتناب كرده اند.

------------------------------------------------------

اتمام حجت زنان با غدير

حضرت فاطمه زهرا (علیه السّلام) در مقام عصمت و مرتبه سيدة نساء العالمين، اولين مدافع غدير بودند.

زنان نيز بعنوان نيمى از مخاطبان «من كنت مولاه فعلى مولاه» در اعتقاد به غدير و دفاع از آن وظيفه دارند. همانگونه كه ولايت صاحب غدير بر مردان و زنان يكسان است وظيفه اين دو گروه نيز در برابر او يكسان است. در طول تاريخ نيمى از عدد ميلياردى شيعيان و دوستان اميرالمؤمنين (علیه السّلام) را زنان تشكيل داده اند و در اعتقاد به آن حضور داشته اند.

در موقعيت هاى دفاعى غدير، بنابر شرايط مختلف زمانها، به موارد شاخصى برمى خوريم كه زنان از غدير دفاع كرده اند و در برابر دشمنان اتمام حجت كرده اند، و اين حاكى از آن است كه دفاع از ولايت در هر شرايطى بر مرد و زن واجب است.

------------------------------------------------------