دیوان مقبل

شیخ محمد شیخا معروف به مقبل اصفهانی

دیوان راغب

حجة الاسلام مرحوم سید اسدالله راغب همراه با نوحه ها و مرائی مختلف شعرای معاصر

ص: 2

مرکز نشر

انتشارات سعيد بن جبير

قم - پاساژ قدس

نام کتاب: دیوان مقبل و دیوان راغب

سرایندگان: مرحوم مقبل اصفهانی و حجة الاسلام راغب فالی

چاپ: اول، پائیز 1371

چاپ: چاپخانه دانش

تیراژ: 2000 نسخه

کلیه حقوق برای ناشر محفوظ است

ص: 3

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ اَلْرَحیمْ

ص: 1

مقدمه

ص: 2

از شهادت امام حسین (علیه السلام) ... 113

واقعه رفتن اهل بیت بدمشق از کرب بلا و وفات رقیّه ... 121

واقعه در بیان رسیدن اهل حرم به كوفه و نيكی نمودن جوان بنّا ... 124

واقعه در بیان وارد شدن اسیران اهل بیت به بازار دمشق و بازگشت آنان به کربلا و دفن جسد إمام حسين (علیه السلام) ... 129

واقعه معجزه کبوتر و دختر یهودی ... 132

واقعه در بیان رفتن امام زین العابدین (علیه السلام) پیش یزید و سؤال و جواب با آن لعين ... 136

واقعه در زیر تیغ نشانیدن حضرت امام زین العابدین (علیه السلام) را بحكم یزید پلید ... 141

واقعه شهادت در بیان کشته شدن فرنگی پیش یزید پلید ... 144

در بیان رسیدن امام زین العابدین (علیه السلام) به کربلا نقل دهقان یهود و واقعه شير ... 148

واقعه جبرئيل (علیه السلام) و آمدن بسر روضه جناب أمير المؤمنين علی (علیه السلام) و شکایت کوفیان سیاه ... 157

در بیان مراجعت اهل بیت به مدینه مشرّفه ... 159

در بیان احوال خلق روز قیامت و شفاعت نمودن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ... 168

نوحه شب قتل ... 178

نوحه دیکر شب قتل ... 179

نوحه روز قتل ... 180

نوحه شب قتل ... 181

دیوان راغب ... 183

مناجات با قاضی الحاجات از مرحوم راغب ... 186

در مواعظ می فرماید ... 186

مثنوی در مواعظ ونصائح ... 188

ص: 4

مراثی در مصیبت ابی عبدالله (علیه السلام) ... 189

مرثیه ورود حضرت حسین (علیه السلام) بكربلا ... 189

مرثیه در شهادت حضرت مسلم (علیه السلام) ... 190

مرثیه در مصیبت بنام شش علی (علیه السلام) ... 190

مرثیه در مصیبت حضرت ابو الفضل (علیه السلام) ... 192

مكالمه ام ليلى باجوان ناکام خود حضرت علی اکبر (علیه السلام) ... 195

مرثیه شاهزاده علی اکبر (علیه السلام) ... 197

مرثیه در شهادت حضرت قاسم بن الحسن (علیه السلام) ... 199

مرثیه در ورود آل الله بقتلگاه شهیدان ... 201

ورود اهل بیت عصمت بقتلگاه شهیدان ... 203

مرثیه حضرت ابی عبدالله الحسین (علیه السلام) ... 206

مرثیه در ورود آل الله بقتلگاه شهیدان ... 209

مرثیه معروف به آنان که بود در مصیبت اهل بیت (علیه السلام) ... 210

نوحه سینه زنی در مرثیه شهید راه دین حرّ بن یزید ریاحی عليه الرحمه ... 213

نوحه سینه رنی در مرثیه دو پسران عبدالله بن جعفر طيار عبدالله وعون (علیه السلام) ... 214

نوحه سینه زنی شاهزاده قاسم بن الحسن (علیه السلام) ... 215

نوحه سینه زنی حضرت شاهزاده على اكبر بن الحسين (علیه السلام) ... 217

نوحه سینه زنی اعلی حضرت ابی الفضل العباس بن أمير المؤمنين (علیه السلام) ... 218

نوحه سینه زنی حضرت ابی عبدالله الحسين (علیه السلام) ... 219

فی منقبت حضرت مولى الموالى أمير المؤمنين على بن ابی طالب (علیه السلام) ... 220

تاریخ سال تولد و وفات حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) و ائمه معصومین (علیهم السلام) ... 223

تاریخ سال فوت چهارده معصوم (علیهم السلام) ... 223

ص: 5

مصیبت شهادت حضرت زهرا و شهادت محسن شش ماهه - غلامرضا سازگار - ... 253

بانوی روز جزا - مهدی خرازی - ... 254

ناز پرورد من - مرحوم عماد خانی آبادی - ... 256

دسته گل - مرحوم قاسم ملکی - ... 257

مزد رسالت - سید رضا طباطبائی - ... 259

نوحه زبان حال کودکان فاطمه (علیها السلام) - سازگار - ... 260

نوای ماتم - قاسم سرویها (سروی) - ... 261

نوحه میدان رفتن علی اکبر (علیه السلام) ... 262

نوحه علی اکبر ... 263

سقای طفلان ... 265

یا ابو فاضل - يا ابو فاضل ... 266

شب عاشورا ... 268

نوحه شب عاشورا ... 270

نوحه شب یازدهم ... 272

نوحه سینه زنی ... 275

مرثیه ... 275

نوحه ... 276

نوحه شب عاشورا ... 278

نوحه شب عاشورا ... 279

ص: 6

بسم الله الرحمن الرحيم

عاشورا، حماسه جاودان، حماسه جان، و جان حماسه ها است، عاشورا تمام دين و دين تمام دینداران است، اگر دین را باید پاس داشت، بدون پاسداری از عاشورا نمی توان دین را پاس داشت، قیام عاشورا با تاریخ تشیع آمیخته است، و بدون تردید پایداری و بقای شیعه مدیون آن است، ده ها بلکه صدها قیام در پرتو شعاع آن حماسه جاودان پدید آمده و میلیون ها شیعه با آن واقعه کام گشودند یا نفس بستند، بنا به گفته یکی از نویسندگان:

«تشیع پس از رویداد عاشورا با خون شیعه آمیخت و در ژرفای جان هایشان جوشش زد و اعتقادی راسخ در درونشان پدید آورد» (1) .

قیام عاشورا صورت وسیرت شیعه را دگرگون کرد و به آن پشتوانه عاطفی و حماسی داد، و تشیع به نهضت اعتراض و قیام مبدل گردید. در پرتو قیام عاشورا در صفوف متحد امویان شکاف افتاد و در میان آنان درگیری به وجود آورد، اظهارات یزید در نکوهش پسر زیاد، برخوردهای خانوادگی میان همسران و مادران با شوهران و فرزندانشان و ده ها نمونه از این موارد شاهد این هایند.

اوّلین زمزمه های اعتراض در همان ابتدای حادثه به گوش رسیده، صحابه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و جمعی از مسلمانان بر این عمل بنی امیه اعتراض کرده و بعضاً بر علیه حکومت اموی دست به شورش زدند. در کوفه، با فریاد اعتراض عبدالله بن

ص: 7

عفیف قیامی هشدار دهنده رخ داد و در مدینه فریاد شیون مردم، فریاد اعتراض عليه بنی امیه را به گوش همه مردم رساند.

در این میان خاندان نبوت واهل بيت سيدالشهداء (علیه السلام) سازمان دهندگان اعتراض بودند خطبه های آن اسیران آزاده شعله های خشم را بر می انگیخت، پس از هر خطبه ای، مردم با گریه وزاری به عزاداری می پرداختند و بر مصیبتی که بر اسلام و مسلمین رفته بود اشک ماتم می ریختند.

حزب اموی کوشید با حیله و تزویر این شعله ها را خاموش کند، اجازه عزاداری در شام، و بازگشت محترمانه اهلبیت به مدینه در همین راستا بود، اما حادثه عاشورا در پرده این تزویرها مدفون نماند، فاجعه سوزانده تر از آن بود که با این تمهیدات به فراموشی سپرده شود، اهل بیت در سوگواری و عزاداری ماندند و لباس ماتم به تن کردند، مادران شهداء و همسران سوگوار اندوه حادثه را زنده نگهداشتند، سوگواری ام البنین مادر قمر بنی هاشم در قبرستان بقیع حتی دشمنان قسی القلب را به گریه وا می داشت، و پس از آن امامان اهلبیت سعی در زنده نگه داشتن این واقعه داشتند. شیعیان را تشویق به عزاداری می نمودند و شعراء را ترغیب به سرودن اشعار در مراثی و مصائب کربلا می کردند، چرا که عاشورا یک حادثه نیست، بلکه یک مکتب است، مکتبی جاودانی که هرگز فراموشی ندارد و به فرموده رسول خدا (صلی الله علیه و آله):

«إن لقتل الحسين في قلوب المؤمنين حرارة لا تبرد أبداً»

«برای قتل حسین در دل مؤمنان سوزی است که هرگز خاموش نمی شود»

از ابتدای واقعه شعرای متعهد بر این سوز دامن زدند و با استعانت از طبع شعر خود مردم را به عزاداری برای سید مظلومان (علیه السلام) واداشتند، و از شعر سلاحی ساختند که کاخ ظالمان را به لرزه می انداخت:

کمیت اسدی در قصیده ای سرود:

وقتيل بالطف غودر منهم *** بين غوغاء امة وطغام

«شهیدی در طف (کربلا) رها شده بود، میان گروهی احمق و او باش»

پس از این شعر امام سجاد (علیه السلام) فرمود: ما از ادای پاداش تو ناتوانیم، خداوند به

ص: 8

تو پاداش دهد.

جعفر بن عفان شرفیاب محضر امام صادق (علیه السلام) شد، حضرت به او فرمود: به من گفته اند که تو در رثای حسین شعر می گوئی، برای من برخی از اشعارت را بخوان، و او چنین خواند:

لبیک علی الاسلام من كان باكيا *** فقد ضيّعت احكامه واستحلت

غداة حسين للرماح دريئة *** وقد نهلت منه السيوف وعلت

«احکام الهی ضایع، و محرمات او حلال شده، بامدادان، حسین هدف نیزه های نو آموزان بود، شمشیرها از او سیراب شد و بالا رفت».

از عماره نقل شده که به فرمان امام صادق (علیه السلام) شعر خواندم، حضرت گریست، شعر دیگری خواست، خواندم، باز حضرت گریست و صدای گریه از اهل خانه بلند شد.

دعبل شاعر شهید در رثای امام حسین قصیده زیبای «مدارس آیات خلت من تلاوة» را می سراید، و صدها و هزاران شاعر دیگر با زبان های گوناگون در رابطه با قیام عاشورا اشعار زیادی را سروده اند.

جزاهم الله عن الاسلام خير الجزاء

شعرای فارسی زبان نیز با اشعار و قصائد گوناگون سعی در زنده نگهداشتن این قيام مقدس داشتند، بزرگانی چون آیة الله اصفهانی در کنار درس فقه و اصول، آن اشعار زیبا را در مصائب اهلبیت سروده، و شعرائی چون وصال و محتشم و... هر كدام بنوبه خود در زنده نگهداشتن حادثه کربلا نقش ایفاء کرده اند.

در این میان یکی از شعرائی که در زنده نگهداشتن مصائب اهلبیت سهم به سزائی داشته است می توان ملا محمد شیخا معروف به ملا مقبل را نام برد. اشعار و مراثی وی همواره بوسیله ذاکرین و مداحان اهل بیت (علیهم السلام) دست به دست گشته و با حماسه ای خاص ایام سوگواری خصوصاً دهۀ عاشورا خوانده می شد و مجالس را گرم می نمود.

صفوی می زیسته است در موقع هجوم افغانی ها به هند فرار نموده و در زمان سلطنت نادر شاه وی از هند به گجرات نزد حاکم آن جا به نام مؤمن خان رفت و در همان جا در سال 1157 هجری دار فانی را وداع گفت.

در کتاب حزن المؤمنين منقول است که مقبل در عهد شباب، جوانی بود ظریف و در ظرافت بغایت لطیف، اتفاقاً ایام محرم به جمعی رسید که سینه زنان در عزای شاه شهیدان مشغول بودند، به طریق استهزاء چیزی خواند که جمع عزادار آن را متالم و نالان نمود پس از چندی بمرض جذام مبتلا گردید به حدی که مردم از وی تنفر جسته، در گلخن حمام قرار گرفت اتفاقاً سال دیگر شد روزی در زاویه خرابه با دل شکسته نشسته بود که ناگاه جمعی از شیعیان سینه زنان و یا حسین گویان می خواندند.

چه کربلاست امروز چه پربلاست امروز سر حسین مظلوم

«از تن جداست امروز»

مقبل را آتش در نهاد افتاد و به نظر حسرت در ایشان نگریست و گریست و گفت:

روز عزاست امروز جان در بلاست امروز فغان وشور و محشر

«در کربلاست امروز»

در همان شب حضرت پیغمبر را در خواب دید وی را نوازش فرمود و از تقصیرش گذشت و گویند که مسمی به محمد شیخا بود و جناب ختم الرسل او را به ملقب به مقبل نمود این بود که شروع نمود بذکر واقعات و شرح حکایات سیدالشهدا عليه السلام.

مقبل گوید که چون واقعه شهادت را تمام نمودم شب جمعه بود چندان خواندم وگریستم تا آن که در بستر غنودم در عالم خواب خود را در روضه عرش درجه فرزند ابوتراب دیدم و در حرم محترم منبری گذارده بودند صاحب محراب ومنبر یعنی جناب پیغمبر صلى الله علیه وآله نیز تشریف داشت در آن اثنا محتشم را حاضر کردند فرمود امشب شب جمعه است بر منبر برو و چیزی در مصیبت فرزندم بخوان، محتشم به امر آن سید محترم بر منبر رفت خواست در اول درجه بنشیند

ص: 10

حضرت فرمود بالا برو و چون به پله دوم رفت فرمود بالا برو و هم چنین تا به عرشه منبر نشست و خواند:

بر حریگاه چون ره آن کاروان فتاد *** شور نشور واهمه را در کمان فتاد

هرجا که بود آهوئی از دشت پا کشید *** هرجا که بود طایری از آشیان فتاد

هم بانک نوحه غلغله در شش جهت فکند *** هم گریه بر ملا یک هفت آسمان فتاد

شد وحشتی که روز قیامت بکرد رفت *** چون چشم اهل بیت بر آن کشتگان فتاد

ناگاه چشم دختر زهرا در آن میان *** بر پیکر شریف امام زمان فتاد

بی اختیار نعره هذا حسین از او *** سر زد چن انچه آتش از او در جهان فتاد

پس با زبان پرگله آن بضعة البتول *** رو در مدینه کرد که یا ایها الرسول

این کشته فتاده بهامون حسین تست *** وین صید دست و پازده درخون حسین تست

این نخل تر کز آتش جانسوز تشنگی *** دود از زمین رسانده بگردون حسین تست

این ماهی فتاده بدریای خون که هست *** زخم از ستاره بر تنش افزون حسین تست

این قالب طپان که چنین مانده برزمین *** شاه شهید ناشده مدفون حسین تست

مقبل گوید پس از فراغ از تعزیه داری و سوگواری جناب سید امم خلعتی به محتشم عطا نمود. من در این خیال بودم که البته اشعار من قبول سید ابرار نگشته زیرا به من التفاتی ننموده و امر به خواندنم نفرمود، که ناگاه حوریه به خدمت سید دوسرا عرض کرد که انسیه حوراء جناب فاطمه زهرا می گوید که مقرر بفرما مقبل واقعه در مرثية سيدالشهداء بخواند، پس حضرت مرا امر فرمود بر منبر رفتم وبر پله اول ایستادم و خواندم:

روایت است که چون تنک شد بر او میدان *** فتاد از حرکت ذوالجناح و از جولان

نه سیدالشهداء بر جدال طاقت داشت *** نه ذوالجناح دگر تاب استقامت داشت

کشید پاز رکاب آن خلاصه ایجاد *** برنک پرتو خورشید بر زمین افتاد

بلند مرتبه شاهی ز صدر زین افتاد *** اگر غلط نکنم عرش بر زمین افتاد

ناگاه کسی اشاره نمود که فرو بیا دختر سید دوسرا بی هوش گشته، پس من فرود آمدم و منتظر عطای خیرالبرایا بودم که دیدم ضریح منور سبط خیرالبشر باز شد و شخص جليل القدری بر آمد اما زخم سینه اش از ستاره افزون و جراحات بدنش از

ص: 11

حد وحصر بيرون خلعت فاخرى به من عطا نمود، عرض کردم فدایت گردم تو کیستی؟ فرمود:

حسینم که دوش نبی بوده جایم *** فرستاده خلعت خدا از برایم (1)

و اما مطالبی درباره این کتاب:

کتاب حاضر حاوی دیوان مقبل و دیوان راغب می باشد که برای سهولت دسترسی افراد، هر دو در یک مجلد تهیه گردیده است.

نظر به این که دیوان مقبل و راغب از اشعاری برخوردار است که بیشتر در میان اهالی مناطق جنوبی ایران خصوصاً جنوب فارس و بنادر هم جوار در مجالس و محافل روضه خوانی در ایام سوگواری بالاخص ماه های محرم وصفر مرسوم و متداول است و از طرفی اصل هر دو دیوان در دسترس نبود، بلکه بصورت پراکنده و محدود در برگه های دستنویس فقط یافت فقط یافت می شد، لذا جناب خیر الحاج آقای حاج سید محمدرضا موسوی که از اهالی منطقه بوده و عمری نیز روضه خوان و ذاکر مصائب اهل بيت مخصوصاً سرور آزادگان حسین بن علی علیه السلام بوده است را به این فکر واداشت تا نسبت به تجدید چاپ هر دو دیوان در یک مجلد اقدام نماید.

بنابراین کتاب حاضر حاصل تلاش و همت ایشان است که در دسترس عموم قرار می گیرد. باشد تا توشه ای برای روزی که یوم لا ینفع فيه مال ولا بنين قرار گرفته و موجب خرسندی حضرت بقیة الله الاعظم ارواحنا فداه گردد.

دیوان مقبل:

این کتاب در بیشتر از هفتاد سال پیش در هند به صورت حجری یا الحاقاتی از سروده های شاعران مختلف به چاپ رسیده بود که سال ها بود همین نسخه نیز حتی در بعضی کتابخانه های مهم یافت نمی شد ولی پس از جستجوی زیاد دو نسخه از این کتاب این کتاب یکی به صورت چاپی و دیگری به صورت خطی در بخش

ص: 12

علامرودشت بدست آمد که نسخه خطی به خط قاضی میر جعفر علامرودشتی در بیش از هشتاد سال پیش نوشته شده است. با بررسی هر دو کتاب معلوم شد که هیچ کدام از این دو نسخه کامل نیستند بلکه هر دو مکمل یک دیگرند لذا کتاب حاضر با استفاده از هر دو نسخه تهیه گردیده است.

ص: 14

دیوان مقبل

ص: 15

ص: 16

پس آن جناب به فرمود از سر تمکین *** که ای گروه سعادت قرین پرور دین

چگونه بود رسول من از برای شما *** به نفس خویش نه کردم جهاد با اعدا

به سنگ کینه شکستند درّ دندانم *** گذاشتند به تنها میان میدانم

بگشته خون ز ستم بر محاسنم جاری *** نه کرده ام به شما در بلیه ها باری

جواب داد خلایق به دیده گریان *** که ای بخلق زمین رحمت خدای جهان

خدا جزای جمیلت دهد که بر سر ما *** تو بوده ای چو پدر غمگسار مادر ما

زبان گشود دگر بار شافع محشر *** به گریه گفت که ای امتّان خسته جگر

رسانده است درین روز جبرئیل خبر *** که بایدم به ضرورت ز دهر کرد سفر

شوند دور ز دیدار فايض البركات *** به خود خیال به بندید آرزوی حیات

رسد بهر که بلائی درین سرای کهن *** بیاد آورد آن حال از مصیبت من

که هست ماتم و اندوه من غم عظمی *** بهر بلاد بروی زمین بخلق خدا

کنون ز رفتنم از عرش می شود موقوف *** نزول حضرت جبریل از رحیم و رؤف

ولی دو خیر بود در میان ما برجا *** که هست هر دو بخلق جهان صراط هدا

یکی کلام مجيد آن دگر على حميد *** که هست سرور و سردار اهل بیت سعید

هر آن که پیرو آن ها بود ز روی یقین *** فروزد آن به شبستان خویش مشعل دین

هر آن که زین دوره مستقیم دور افتاد *** بسوی وادی ظلمت قدم ز جهل نهاد

خلایق این چو شنیدند زان شه ابرار *** ز جوش گریه به یک بارگی شدند از کار

صدای گریه چنان از مدینه گشت بلند *** که اضطراب به دل های قدسیان افکند

بگفت باز درّ فرد لجّه امکان *** نمود به او قسم آفریدگار جهان

که بگذرد ز سر ظلم هر ستمکاری *** که کرده است به مظلوم و هر دل آزاری

پس ای گروه قسم می دهم بحق خدا *** که هر که را بر من هست مظلمه ز شما

بیاید آن و مرا آن زمان قصاص کند *** ز شرمساری روز جزا خلاص کند

که نیست تاب که در پیش انبیای کبار *** پس قصاص بیارند احمد مختار

چو این حدیث بفرمود سیّد ابرار *** ز یک کنار ز جا خاست مردی از انصار

نمود عرض که ای مهر سیّد اعظم *** به موسمی که ز طایف بیامدی بحرم

سوار ناقه عریان در آن زمان بودی *** به راحله چو عصا را به کار فرمودی

سر عصابه سر شانه ام چنان آمد *** که ضعف در دلم از درد استخوان آمد

ازین زیاده نمی دانم ای سپهر عطا *** که بود آن ز سر عمد یا ز روی خطا

جواب داد به آن مرد شاه عرصه دین *** نعوذ بالله اگر عمد بوده باشد این

ص: 18

سؤال کرد از آن نور مطلع طاها *** که یافتی که بدستم بُد آن کدام عصا

به گفت ای حکم ناوک قضا شیفت *** عصای ارقم معشوق بود در دستت

ز روی مرحمت آن نیّر سپهر زمان *** به پیش خویش طلب کرد آن زمان سلمان

اشاره کرد برو سوی حجرهٔ زهرا *** بیار زود عصا را به پیش این آقا

روانه گشت سوی خانهٔ علی سلمان *** خمیده قامتش ازبار این الم چو کمان

رسید چون بدر حجرهٔ سپهر مآب *** ز روی عقل ارادت نمود دق الباب

صدای در چو برآمد حمیدهٔ دو سرا *** گل حدیقهٔ ناموس حضرت زهرا

روانه گشت به پشت در از راه تمکین *** سؤال کرد ز سلمان که چیست مطلب زین

پس از سلام و نجیب پس از درود و ثنا *** به گریه گفت که ای آفتاب اوج سما

شه سپهر نبوت شه دیار عرب *** عصای ارقم ممقوش را نموده طلب

بگفت حضرت زهرا که سید دو سرا *** تنش فسرده در دست بهر چیست عصا

بگفت مهتر سلمان که شخصی از انصار *** قصاص می طلبد او ز احمد مختار

شنید حضرت زهرا از آن چونام قصاص *** بگریه گفت که ای زیب مرکز اخلاص

مرا پدر به چنین حالتی گرفتاراست *** به این چه وقت قصاص ست زان که بیماراست

ز من بگوی به آن مرکز برای خدا *** چو هست خستهٔ آزار سیّد دو سرا

نظر به چشم تر و بی کسی زهرا کن *** بسید دو سرا از کرم مدارا کن

عصا بداد به سلمان بدیدهٔ گریان *** چو برد پیش فروغ ممالک ایمان

اشاره کرد که داد او عصا با انصاری *** ازین نظاره نمودند مردمان زاری

به خانه با دل افکار حضرت زهرا *** طلب نمود دو نوباوهٔ رسول خدا

به گریه گفت که ای برگزیدگان جهان *** شتاب جانب مسجد شوید هر دو روان

نموده عزم ز بهر قصاص یک بدوی *** که تازیانه زند بر جناب مصطفوی

چو آن جناب به آزار خود گرفتارست *** باُن زدن گلی امروز امر دشوارست

روید تا عوض نور قدوهٔ اخلاص *** بگیرد او ز شما انتقام بهر قصاص

چو این شنید و مظلوم ناله سر کردند *** ز جیب تا بگریبان ز گریه تر کردند

بسان رعد خروشان دو کترکب عقلا *** فغان کشید ز درد جگر که وا جدا

روان به جانب مسجد شدند ناله کنان *** به حالتی که عیان گشت شیون از کیوان

نشسته خلق تمامی بدیدهٔ خونبار *** که آمدند دو مظلوم با دل افکار

یکی گرفته بکف گیسوان مشکین را *** یکی ز ناله بخون کرد نافهٔ چین را

یکی گشوده ز بحرین دیده روارید *** یکی رسانده فغان تا به سقف عرش مجید

ص: 19

یکی به گریه سوی مردمان نظر می کرد *** یکی اشاره به سلطان تاجور می کرد

به این طریق به پیش آمدند زار و حزین *** نهاده رو بسرِ سینهٔ رسول امین

به گریه عرض نمودند کای فلک مقدار *** ز لطف بار امانت بدوش ما بگذار

بگو که تا عوض تازیانه ات بر ما *** ز ده زیاده زند طالب قصاص شما

چو دید جانب ایشان ملقّب یاسین *** کشیده آه ز مرآت سینهٔ غمگین

ز دل تلاطم داغش بگریهٔ ایشان *** بسان دانهٔ مرجان چکید از مژگان

به گریه گفت که از من بدان رسیده عصا *** قصاص او به شما بی گناه نیست روا

تمام خلق مدینه به حال آن دو جناب *** ز سیل دیده نشستند تا کمر در آب

ز روی لطف به آن مرد مطلع الاعجاز *** نموده حکم که گیرد قصاص خود را باز

به گفت باز مرا کای ضیای عینینم *** برهنه بود در آن روز هر دو کتفینم

ز مرحمت در مقصود بارگاه وجود *** ز روی دوش مبارک ردای خویش کبود

ز روی مهرِ نبوت به کتف سیمینش *** بر بگشت چو پروانه ماه پروینش

به گریه گفت عکاشه که یا رسول خدا *** اجازت است نهم روی خود بکتف شما

ز لطف عام خود آن برگزیدهٔ ایجاد *** درین امور بدان بینوا اجازت داد

چو گشت رو به تمنای خویش کامروا *** نهاد روی به کتفینِ سیّد دو سرا

به مسّ مهرِ نبوت اگر جسارت کرد *** به شوق کعبهٔ مقصود را زیارت کرد

به گریه گفت خدایا به این تنِ اطهر *** پناه می برم از هول عرصهٔ محشر

ز تاب آتش دوزخ ز راه بی سببی *** شفیع خویش نمودم مساس جسم نبی

سؤال کرد نبی قریشی از آن مرد *** قصاص می طلبی یا معاف خواهی کرد

جواب داد مر آن مرد با دل صد چاک *** معاف گشت قصاص تو یا شه لولاک

بگفت احمد مرسل که یا غفور ودود *** بکن تو اسود بن قیس را ز خود خشنود

که آن رسول ترا از مکارم اخلاص *** معاف کرد درین خستگی ز داد قصاص

چو این به گفت مر آن زیب مسجد ایجاد *** ز تاب شدت آزار ضعف روی نهاد

خلایق این چو بدیدند با دل پر خون *** رساند نالهٔ هذا فراق تا گردون

روایت است که چون بر وجود آن سرور *** چو نور چشم رمد دیده ضعف کرد اثر

گرفت دست بدوش علی عمرانی *** علوی مرتبهٔ حشمت سلیمانی

نهاد دست دگر آن شه رفیع اساس *** بدوش قدوهٔ اخلاص فضل بن عباس

به این طریق ز مسجد شه سپهر صفا *** روانه گشت همان جا به حجرهٔ زهرا

چو گشت داخل آن حجرهٔ رفیع مکان *** نمود ضعف ز سستی خلاصهٔ امکان

ص: 20

چو دید حالت او شمسه سپهر عطا *** کشید ناله و با گریه گفت وا ابتا

چه واقعه ست وجود ترا فدات شوم *** فدای قامت و دیدار جانفزات شوم

تو چون به بارگه قدس عازم سفری *** کجا رواست بسزرا فراق بی پدری

مرا به غیرتو اندر جهان پناهی نیست *** به جز جناب شریف تو داد خواهی نیست

چگونه صبر کند بی تو این دل افکار *** مرا ز روی کرم ای پدر به جا مگذار

پس او ز کینه عصمت بهشت را بانو *** سر مبارک او را نهاد بر زانو

نهاد روی برویش بدیدهٔ پرخون *** گشود کرد سر تاج گوهر مکنون

صدای گریه زهرا چو آن جناب شنید *** گشود دیده و از تاب درد و آه کشید

بناله گفت که ای گوهر بهائی من *** به غم گداخته حسرت جدائی من

کنون ز روی ضرورت ز من جدا گردی *** چو من روم تو به اندوه آشنا گردی

مه دیار غم و بانوی فراق شوی *** هلال یک شبه شام اشتیاق شوی

چو این حدیث جگرسوز را بتول شنید *** گل سرشک ز چشمش برنگ لاله چکید

سؤال کرد از آن سیّدالنّساء زهرا *** ترا بوادی محشر کجا کنم پیدا

جواب داد که درپیش منزل محمود *** که کرده است مرا وعده کردگار ودود

که من شفیع شوم عاصیان امت را *** کنم گشوده ز هم رایت شفاعت را

بگفت گر که نبینم در آن مقام ترا *** بگو که باز خروشان کجا کنم پیدا

جواب داد دگر پادشاه ملک وجود *** که ایستاده به پیش صراط خواهم بود

بود کنار من إستاده جبرئیل امین *** ز یک کناره دگر طایران سدره نشین

ز بعد جمله ملائک ستاده از دو طرف *** پی خلاصی امت چو من گشوده دو کف

همه به گریه بگویند یا غفور صمد *** ازین بلیه نگهدار امت احمد

بگفت این سخن و شد ز ضعف خموش *** نمود چشم مبارک پرآب و رفت از هوش

که آمدند همان لحظه توأمان از در *** ز نور دیدهٔ خیرالنّسا شبیر و شبر

چو جد خویش بدیدند آن چنان مدهوش *** ز سینه هر دو کشیدند هم چو رعد خروش

ز ناله های جگرسوز و آه واجدا *** زدند صاعه بر جان ساکنان سما

یکی نهاد بفریاد روی بر رویش *** یکی نموده زیارت بگرد گیسویش

یکی نهاد دمی سر بروی سینهٔ او *** یکی دگر شده از گریه هم قرینهٔ او

گهی بدست و گهی پاش بوسه دادند *** گهی سرشک چو مرجان ز دیده بگشادند

ز روی ضعف چو مدهوش بود پیغمبر *** به چشم های پر از آب شاه دین حیدر

ز جای خاست که تا آن دو مهر کیوان را *** کند ز روی تن آن فلک مآب جدا

ص: 21

گشود دیده درآن داوری رسول الله *** بناله گفت که بگذار یا ولی الله

که این دو نوگل گلزار خویش تا پویم *** رسیده روز آخر وداعشان گویم

که بعد من به جفا و ستم غریب شوند *** ز شادکامی ایام بی نصیب شوند

هزار لعن برآن ناکسان بی پروا *** که این دو سرو جنان را در آورند ازجا

پس آن جناب نظر کرد چون به حالتشان *** فکند دست بگردن پس جلالتشان

نمود جا سرشان را بروی سینهٔ خویش *** رساند آه به گردون ز مرکز دلریش

از آن میانه حسن گریه بیشتر می کرد *** خدنگ ناله اش از آسمان گذر می کرد

ز روی مهر بفرمود افتخار ز من *** مکن زیاده ازین گریه نور دیدهٔ من

که گریهٔ تو مرا امر سخت دشوار است *** زیاده موجب آزار قلب انگار است

ازین حدیث نم از دیده ها کناره گرفت *** حباب گر و گلاب از گل نظاره گرفت

به گریه حضرت زهرا دو دست بر سر زد *** که شخصی آمد و آهسته حلقه بر در زد

روانه گشت به پشت در آن مه عظمی *** به گریه گفت چه می خواهی ای خجسته لقا

جواب داد که مردی غریب وافکارم *** هوای دیدن ختم رسل بسر دارم

مرا دهند اجازت که با دل رنجور *** رسیده از پی امر عظیم از راه دور

بگفت حضرت زهرا که بازگرد از راه *** که نیست وقت ملاقات خیر خلق الله

ازین سبب که به آزار خود گرفتار است *** غنوده است به بستر از آن که بیمار است

برفت چند قدم راه باز گردید *** دوباره خواست اجازت همان جواب شنید

چنان ببار سوم از جگر کشید خروش *** که آمد از اثرش آن فلک جناب بهوش

گشود چشم مبارک نمود استفسار *** ز واقعات عرب کرد فاطمه اظهار

شه سریر نبوت به فاطمه فرمود *** که هیچ یافتی آن سائل غریب که بود

جواب حضرت زهرا بگریه داد ملول *** که عالمند برآن آفریدگار و رسول

بگفت مهر فتوت مه سپهر صفات *** که هست قابض ارواح و هادم لذات

بغیر رخصت اگر آن فلک مکان خواهد *** ز روزنه های در بسته اندرون آید

نکرده است اجازت کسی طلب ز کسی *** مگر ز ما که بدانش ادب نموده بسی

به پیش رفته و او را ز من اجازت ده *** بگریه رخصتش اندر امور حاجت ده

چو این شنید مه عصمت سپهر علم *** سواد حلقهٔ ماتم محیط مرکز غم

ز جای خاست خروشان و گفت واابتا *** زهی مصیبت عظمی که روی داد به ما

به پیش در شد و از آه و ناله داد صدای *** که ای مطیع اجازت بپایه حجره درآی

زین سخن ملک الموت هم چو بید نسیم *** بگشت داخل زو بقعهٔ ریاض نعیم

ص: 22

برای حرمت محمود از سعود کلام *** زبان گشود و بدان اهل بیت کرد سلام

ز بعد گفت که ای فرد انتخاب وجود *** ترا بود ز خداوند خاص و عام درود

نمود امر مرا کردگار بی همتا *** به قبض روح تو ای محترم بإذن شما

ز روی لطف بفرمود احمد مختار *** درین امور تو یک ساعتی توقف دار

که جبرئیل بیامد ز طارم اعلا *** بحکم خالق معبود رب عزّ و علا

جواب که البته حکم بردارم *** هر آن چه امر نمائی مرا بجا آرم

نزول کرد همان لحظه جبرئیل امین *** بسوی آن شه لولاک از ره تمکین

سؤال کرد ازآن نوربخش شمس و قمر *** که ای تو بوده مرا در امورها یاور

چه باعث است که در این بلیهٔ عظمی *** گذاریم به چنین حال بی کس و تنها

جواب داد فرحناک حضرت جبریل *** که باد مژده ترا ای فروغ مهر جلیل

ز لطف عام و عنایات ذوالجلال کریم *** رسید امر به رضوان و خادمان نعیم

که بقعه های جنان را دهند آرایش *** تمام حور کند زینت از ره خواهش

هم انتفای پذیرفت آتش دوزخ *** شده چو روضهٔ فردوس عالم برزخ

ستاده منتظر شوق انبیای سلف *** کشیده اند ملائک تمام صف در صف

تمام از دل و جان عاشق لقای تواند *** تمام منتظر روح جانفزای تواند

بگفت احمد مرسل کین همه خوب است *** ز مدعای دل بی قرار مطلوب است

ولی زیاده مرا شاد و مبتهج گردان *** به آن چه هست بدرد نهان من درمان

بگفت حضرت جبریل کای شفیع امم *** فروغ مهر نبوت دُرِ محیط کرم

بود بهشت سراسر به انبیای هدا *** خرام ناز تو بامت در آن بسازی جا

بگفت باز بروح الأمین شه بطحا *** که ساختی ز پی بهجتم بشارت را

بگفت حضرت روح الأمین که ای سرور *** عطا نموده به تو چند چیز را داور

که تا به حال یکی را ز انبیای سلف *** نداده این همگی رتبه و کمال و شرف

چه از جنان و چه کوثر چه منزل محمود *** چه از شفاعت امّت به پیش رب ودود

ز امّتت به تو در حشر آن قدر بخشد *** که خاطر تو از آن شاد مبتهج گردد

ز جبرئیل امین این حدیث را چو شنود *** بناله گفت که در دل مطالبم این بود

به پیش من غم امّت زیاده از غم هاست *** ازین نوید کدورت ز لوح دل برخاست

بدل نماند مرا هیچ مدعا دیگر *** چو نخل آرزو آورد از شفاعت بر

بگفت این و شه انبیا به لطف جمیل *** نمود روی توجه بسوی عزرائیل

اشاره کرد که از راه مردمی پیش آی *** به آن چه گشته ای مأمور اشتغال نمای

ص: 23

از آن چو قابض ارواح یافت دستوری *** به پیش رفت ز روی ادب به مهجوری

به قبض روح بشیر و نذیر شد مشغول *** فتاد مشتری افکار و زهرا گشت ملول

شد آشکار بر آن نیّر سپهر حیات *** ز یک کناره کسوف علامت سکرات

گهر عرق ز رخ انورش عیان گشتی *** گهی دگر گل رویش چو زعفران گشتی

دمی ز دیده نظر سوی حاضران می کرد *** کشیده دست دمی رو به آسمان می کرد

غرض که روح کثیرالفتوح آن سرور *** بسوی روضهٔ جنات چون نمود سفر

به پیش بستر او رفت حضرت زهرا *** بگریه گفت که روحی فداک یا ابتا

هر آن چه کرد سؤال از پدر بچشم پر آب *** نیافت هیچ از آن فرد انتخاب جواب

فغان کشید بنوعی ز سینهٔ پر خون *** که رعشه دار شد افلاک و طارم گردون

بگریه گفت که هذا فراق درد صعوب *** که آفتاب دیار مدینه کرد غروب

چه داد رو که از آن شد رواق صبر خراب *** رسید موسم طوفان دیده های پر آب

زهی بلیه که شد وحی منقطع از ما *** بشد ز مشرق غم آشکار صبح عزا

تمام پرده نشینان حجلهٔ عصمت *** مخدرات دیار سراذق حشمت

زدند رو بسر جملگی ازین ماتم *** بسان حلقه بدور شهاب مرکز غم

یکی بناله زدی شعله در فضای زمین *** خدنگ آه رساندی یکی بعرش برین

خبر رسید چو از حال سیّد کونین *** که آن دو گوهر بحرین معرفت حسنین

زدند جامه به تن چاک با خروش و فغان *** گشوده سیل چو ابر بهار از مژگان

بسان نافه گشودند گیسوی مشکین *** فتاده چو گوهر بی کسی بروی زمین

حسن دو دست ببردی بسر که واجدا *** چسان گذاشته ما را درین میان برجا

حسین آه کشیدی بدیدهٔ پرنم *** خروش کردی و گفتی که ای شفیع امم

بجز تو بر سر ما در جهان پناهی نیست *** بغیر ذات شریف تو دادخواهی نیست

ز ناله های جگر سوز آل پیغمبر *** شدند خلق مدینه ازین قضیه خبر

تمام گریه کنانان و محمدا گویان *** بسوی درگه عرش احترام با افغان

روان شدند به نوعی که شورش محشر *** بزور خویش فروماند واله و مضطر

نه گر زیاده ازین نیست قوت گفتار *** که رفت تاب ز دل نم ز دیده دست ز کار

در آن عزا شدم از بس که ناتوان از غم *** نشسته ام بسیاهی چو کلک از ماتم

نه سر خیال خرد دارد و بدل آرام *** اگر که شرح دهم می کشد به طول کلام

بزرگوار خدایا بقرب و جاه نبی *** بحق ختم رسالت محمد عربی

که امتان نبی را بوادی محشر *** رسان بسایهٔ ظلّ لوای پیغمبر

ص: 24

نصیب کن همگی را شفاعت محمود *** که تا شوند به مقصود خویشتن مسعود

ز بعد جملهٔ خلقان به جانب مخلص *** نظر نما که بود قلبش از ریا خالص

ز روی یک جهتی دوست دار آل عباس ات *** نه مخلص است غلامی ز سیّدا لشهداست

چو خاک مقدم او عرش نمود ادراک *** فزود رتبهٔ او را و برگرفت از خاک

بسوی عرش جنابش پی تماشا بود *** چنان که عرش از آن نیز در تمنا بود

که ناگهان به یکی صورتش فتاد نظر *** که بود خلقتش از نور قدس پا تا سر

بسی بها و بسی خوش نما چو سکهٔ زر *** گرفته بود از آن عرش رونق دیگر

به جان خزنده شد آن صورت بدین صورت *** قرینه است که بودست عرش بی صورت

یقین که عرش ز بی صورتی کدورت داشت *** اگر نبود مثال علی چه صورت داشت

شبیه بود بسی باکنندهٔ خیبر *** امیر دین اسدالله ساقی کوثر

چو این مشاهده بنمود سیّد اسرا *** سؤال کرد ز جبریل کای امین خدا

چه صورت است که عرشش به خوش دلی دارد *** که این شباهت بسیار با علی دارد

مرا خبر کن ازین شکل زان که جان منست *** شبیه قوت جان و دل و روان منست

چو من ز خانه برون آمدم بسوی شما *** علی به بستر خود خفته بود در مأوا

چه بود توسن حیدر که پرشتاب تر است *** چه مرکبی ز بُراقم سبک رکاب تر است

چه حکمتست کز من به سرعت آمده است *** مگر به قوت پای ولایت آمده است

چو این شنید از آن شاه جبرئیل امین *** جواب گفت که ای فخر آسمان و زمین

نه مرتضی ست کین صورت ابوالحسن است *** که آفریدهٔ پروردگار ذوالمنن است

خلایقی که درین نه سپهر رو دارند *** تمام شوق لقای جناب او دارند

فرشته ها همه بودند بس که مایل او *** بیافرید خدای جهان شمایل او

ببین به منزلت و رتبه یا رسول الله *** که کرد صورت او عرش را زیارتگاه

ازین حدیث غرض اول این حکایت بود *** بیان قصه و سررشتهٔ شهادت بود

ولی بشرح کجا طاقت بیان دارم *** نه تاب گفتن و نه یاری زبان دارم

روایت است که چون ابن ملجم بی دین *** رساند ضرب شهادت بفرق شاه مبین

فرشته های مقرب به نزد صورت او *** تمام صف زده بودند در زیارت او

که ناگهان اثر زخم تارک حیدر *** پدید کرد شکافی به فرق آن پیکر

صدا برآمد از آن صورت و بخویش طپید *** چنان که عرش و نه افلاک سر بسر لرزید

چو این مشاهده کردند ساکنان سما *** زدند چاک ز دست الم گریبان ها

صف سپاه ملائک ز نوحه برهم خورد *** چنان که غلغله هوش از سر قیامت برد

فضای نه فلک نیلگون پر از غم شد *** ز گریه خانهٔ گردون سرای ماتم شد

زبان عرض گشادند اهل نه طبقات *** به آه و ناله بدرگاه قاضی الحاجات

که ای حقیقت ایجاد ممکنات ازتو *** نمود ذاتی اشیاء کائنات از تو

ص: 26

بغیر ذات تو هر ذات آفریدهٔ تو *** محمد عربی بندهٔ گزیدهٔ تو

درین مقدمه ای کردگار حکمت چیست *** به صورت علی مرتضى جراحت چیست

به ساکنان سما لطف دوست شامل شد *** پی بیان خبر جبرئیل نازل شد

بگریه گفت که ای ساکنان عرش مجید *** قیامت عجبی در جهان شد است پدید

وصیّ نفس نبی منصب شهادت یافت *** سر مبارکش از تیغ ظلم ضربت یافت

بگفت و گشت روان با دو دیدهٔ خونین *** بسوی کوفه باخبار ساکنان زمین

روایت است که در بین آسمان و زمین *** صدای نوحه برآورد جبرئیل امین

به گریه گفت که گردید ابن عمّ رسول *** به تیغ زشت ترین منافقان مقتول

از آن صدا همهٔ جن و انس سرتاسر *** شدند با خبر از قتل ساقی کوثر

علی الخصوص دو فرزند سیّد ثقلین *** دو نو شکفته گل گلشن جنان حسنین

تمام شب به عبادت قیام می کردند *** دعا به باب علیه السلام می کردند

گهی رکوع و گهی در سجود می بودند *** بدین طریق در آن شب دمی نیاسودند

ربوده بود در آن وقت خواب محنتشان *** که رفت زینب بی دل بسوی خلوتشان

اراده کرد که بیدارشان کند از خواب *** که بانگ نوحهٔ روح الأمین رسید شتاب

ز خواب آن دو جگرگوشهٔ نبی جستند *** کمر به تعزیهٔ شاه اولیا بستند

روان شدند سراسیمه آن دو فخر انام *** ز خانه جانب مسجد به اضطراب تمام

روایتست که چون ضرب تیغ زهرآلود *** بتارک علی مرتضى نزول نمود

کشیده نعره از آن درد آن سپهر جناب *** فتاد صاحب منبر بدامن محراب

بخاک و خون دل ارباب غم طپان گردید *** بتارکش چو رگ ابر خون روان گردید

فتاده بود بخاک و ز درد می نالید *** ز خون سر بجبین با دو دست می مالید

ز تاب سوز جراحت دمی نمی آسود *** جبین خضاب بخون می نمود و می فرمود

که خون به چهرہ بود زینت شهادت ما *** که بر شهادت ما می دهد شهادت ما

موالیان همه بر دور آن امام امم *** ستاده و زده بودند حلقهٔ ماتم

تمام گریه بران چون سحاب می کردند *** بسوز ناله دل سنگ آب می کردند

که ناگه از در مسجد دو سبط پیغمبر *** دو گوشوارهٔ عرش برین شبیر و شبر

دوان به شیون و افغان و نوحه و ماتم *** شتافتند به بالین آن امام امم

به هر طرف نظر از اضطراب می کردند *** تفحص پدر کامیاب می کردند

که ناگهان نظر آن دو سیّد ابرار *** فتاد بر قد موزون حیدر کرّار

که سرو قامت آن شاه کشور ادراک *** ز پا در آمده چون نخل ارغوان بر خاک

ص: 27

سری که از رقم کردگار افسر داشت *** به جبهه اثر طول سجده زیور داشت

سری که سورهٔ والعادتی در بیانش بود *** نزول سورهٔ نور از برای شأنش بود

چنان جراحتی از تیغ ظلم یافته بود *** که هم چو چاک گریبان گل شکافته بود

تنی که از حسب اتحاد در شب غار *** بسید دو سرا جان نموده بود نثار

تنی که در حرم کعبه از علوّ مقرّ *** گذشته بود ز معراج دوش پیغمبر

ز ضربت ستم ابن ملجم کافر *** طپیده بود به خون هم چو لالهٔ احمر

کفی که ازکرمش بحر و کان خجالت داشت *** بهر دو دست ز خون محضر شهادت داشت

نموده بود بخون سر به مهر طاعت را *** کشیده بود بسر جرعهٔ شهادت را

چو این مشاهده کردند آن دو سبط نبی *** دو زینت برو دوش محمد عربی

ز دست صبر گریبان جامه چاک زدند *** عمامه ها ز سر خویشتن بخاک زدند

سر برهنه بسوی پدر روان گشتند *** گشوده خانه آغوش در فغان گشتند

دوید بر سر بالین او امام حسن *** نشست و آن سر پر خون گرفت بر دامن

گهی به دامن و گاهی به آستین الم *** گرفت خون ز سر و تارک امام امم

گهی به حیدر كرار سوگواری داشت *** گهی به درد چو سیماب بی قراری داشت

به حالت پدر خویش می گریست به زار *** چنان که بر رخ او اشک می نمود نثار

نشسته بود به بالین او به آه و خروش *** فتاده بود شه دین و رفته بود از هوش

چو این مشاهده بنمود سيّد شهدا *** فتاد با دل پر خون پای آن مولا

جبین به پای امام کبار می مالید *** ز تاب گریه چو ابر بهار می نالید

به آه و ناله و زاری چنین امام حسین *** خطاب کرد به آن شهسوار بدر و حنین

به گریه گفت که ای کائنات را رهبر *** قوی ز زور تو بازوی شرع پیغمبر

ترا چه شد که چنین زار و ناتوان شده ای *** فتاده ای تو بدین حال و سرگران شده ای

چه بر سر تو ز اعدای نابکار آمد *** کدام تیغ به فرق تو تاجدار آمد

هنوز تعزیت ختم انبیا برپاست *** هنوز ماتم او بار محنت دل هاست

کسی نداشت ز اندوه جد ما غم ما *** که تازه شد ز برای تو داغ ماتم ما

لبالب است شب و روز دیدهٔ تر ما *** بخون آبلهٔ دل ز داغ مادر ما

هنوز از غم بی مادری نیاسودیم *** هنوز از غم دوریش دیده نگشودیم

هنوز از تعب بی کسی در آزاریم *** بدرد و محنت بی مادری گرفتاریم

غم شهادت مادر هنوز مونس ماست *** فغان و ناله شب و روز نقل مجلس ماست

هنوز ماتم مادر بسر نیامده بود *** دل از تحمل آن درد بر نیامده بود

ص: 28

قضیهٔ تو نمک پاش زخم دل ها شد *** به ماتمت غم ما بی کسان دو بالا شد

بسر گذشت تو یک باره شد حکایت ما *** سر آمد همه شد در غمت مصیبت ما

بهر دلی که غم آل مصطفی یار است *** غم شهادت تو بر تمام سربار است

بدین طریق که سرگرم دوستان شده ای *** مصمم سفر گلشن جنان شده ای

روا مدار که ما بی تو در جهان باشیم *** روا مدار که در کام دشمنان باشیم

روا مدار که ما در جهان غریب شویم *** به زندگی ز حیات تو بی نصیب شویم

همین نه بی پدری های ما به ما بار است *** یتیم بودن ما نیز بر تو دشوار است

مباد بی من ازین خاکدان زشت روی *** مرا گذاری و تنها سوی بهشت روی

به آن مباش که در خدمت رسول الله *** تو باشی و من بی دل نباشمت همراه

روا مدار که در صدر جنّت المأوى *** بهم رسید تو و جد و مادرم زهرا

چه فیض می بری ای شهسوار بدر و حنین *** ز مجعمی که نباشد اندران حسنین

کنون به تنگ دل های ما ترحم کن *** حدیثی از لب گوبرفشان تکلم کن

مپوش دیده ز ما بی کسان برای خدا *** به ما ستمزدگان چشم مرحمت بگشا

چو این مکالمه بنمود سید شهدا *** نظارہ کرد ز عین توجه مولی

گشود خانهٔ آغوش ساقی کوثر *** کشیده حضرت شاه شهید را در بر

ز شفقت پدری بوسه بر جبینش داد *** پی تسلی او لعل روح بخش گشاد

به گریه گفت که ای نوردیدگان پدر *** غم زمانه به باب شما رسید بسر

دگر به باب شما بعد ازین حسابی نیست *** برای ناخوشی دهر اضطرابی نیست

کنون ز مسجدم ای بی کسان خانه برید *** برای گریهٔ اهل حرم بهانه برید

چو این حدیث بیان کرد حیدر كرار *** در آمدن ز جا آن دو سید ابرار

پی معاونت آن شه مبین رفتند *** بزیر سایهٔ بال همای دین رفتند

بدوش خویش کشیدند شاه یثرب را *** امین کشور دین مظهرالعجائب را

روان شدند سوی خانه با چنین احوال *** موالیان همه با آه و ناله درد بنال

بزرگوار خدایا به سیّد أسرا *** بحق حرمت شاه سریر او ادنا

بمرتضی علی آن پادشاه خیبرکن *** که ریسمان قضایت فکنده در گردن

به حق فاطمه آن مهتر زنان بهشت *** که هست دوستیش مهر حوریان بهشت

به حق قبلهٔ ارباب دین امام حسن *** گز انبیای حسن است و ز اولیاست حسن

به حق سیّد آسودهٔ دیار بلا *** که خورد آب شهادت ز تیغ جور و جفا

به حق عابد مظلوم و سرور مسموم *** به حق باقر و صادق دوتا محیط علوم

ص: 29

به حق موسی کاظم شه نکو آئین *** به حق آن که بود روضه اش بهشت برین

غریب خاک خراسان علی بن موسی *** کند شفای شل و کور چون دمِ عیسی

به حق حضرت سلطان دین تقیّ جواد *** که هست همراه جدّش بخطهٔ بغداد

به حق هادی راه خدا علیّ نقی *** که هست منکر آن شاه دوزخی و شقی

به حق عسکری آن سر من رأی مسکن *** غریب و بی کس و محروم از دیار وطن

به حق حضرت صاحب بقية الاولاد *** که هست بهر ظهورش موالیان دلشاد

که شیعیان که درین چند روز گریانند *** اگر چه غرق گناهند دوستدارانند

گنه مپرس از ایشان به سیّد ثقلین *** ببخش معصیت جمله با امام حسین

خصوص بنده که مشهور مقبلی شده ام *** سیاه روی دو کون از سیه دلی شده ام

چه می کنی که بپرسی ز من گناه مرا *** پی چه می طلبی نامهٔ سیاه مرا

بگیر از من و در کوثر ثواب انداز *** که گفته اند نکوئی کن و در آب انداز

غرض که تعزیت عترت رسولِ خدا *** دهد نتیجهٔ عیشِ ابد بهر دو سرا

کنون که تعزیه مخصوص نوع انسانست *** پس از چه روست که غم طاری گلستانست

خصوص انجمن آرای گلشن دنیا *** گل سرسبد گلستان گل رعنا

زده ز خندهٔ بی موسمش صبا بدهان *** دهن لبالب خون غنچه خفته در یرقان

گلِ گلاب کزان بود آبروی بهار *** خلیده خار بپایش نشسته در گلزار

ز برگ و بار ببین نسترن خزان شده است *** ستاره سوخته باغ و بوستان شده است

ز بسکه ریخته نقد شکوفه در گلزار *** بجای آب خورد تاک شربت دیدار

ز ساز و برگ ترنّم در آن نمانده اثر *** نفیر خویش سیه کرده است نیلوفر

نشسته گلبنِ مشکی چرا به چهره غبار *** بباد رفته گل زرد را سرو دستار

ببین به حال گل زنبق و به نقشِ قبا *** که سر ز خاک برآورده با لباسِ عزا

پی چه زلف عروسان بباغ شد کمیاب *** چه شد که چشمِ گل مخملی شده بی خواب

چه شد که جعفری این نوع بدقیافه شده *** بسر عمامهٔ زر تا ریش کلافه شده

ز بسکه داغ به تن سوخته است در بستان *** ز نسترن شده گلزارِ باغ داغستان

چه واقعه است که در باغ از گل خیری *** کسی نمی شنود غیر بوی بی خیری

چمن فشرد بنوعی ز انقلاب هوا *** که بوی شهد نمی آید از گل حلوا

چنان ز گرد کدورت شده ست سر و سیاه *** برآمد است مگر از نهاد گلشن آه

شده صنوبرِ بی حاصل از ثمر مأیوس *** چنار گشته ز پا تا بسر گل افسوس

چو با دوست ز غم گشته باغ وسواسی *** تهی شده کفش از لاله های عباسی

بهار رفته ز باد چمن درین ایام *** نسیم را نفس از غصه سوخته در کام

خزان گرفته گریبانِ باغ و بستان را *** بهم نشسته صدا بلبل خوش الحان را

زبان کشید ز شرم سخن زبان به قفا *** شده بباغ گل آذر زبان قفا

مگو بصحنِ گلستان که نرگسستان است *** بهار کرده گل دیده های گریان است

مخدرات گلستان اگر چه اشجارند *** تمام سر به ته افکنده و عزادارند

بسرای خرمی گلشنِ ائمهٔ دین *** گل ز مردی گوشوارِ عرشِ برین

بقیع مدفن و سبط نبی شه مدنی *** که کمتر است ثنایش چو سید حسنی

شبیه تر ز خلایق به افتخار ز من *** جناب رابعِ آل عبا امام حسن

وقوعِ واقعهٔ او اگرچه در صفر است *** ولی محرمِ ما مبتدای این خبراست

مه محرم و ماه صفر بهم یارانند *** بهم رسیده دو هم شهری از عزادارند

شد است شهرِ روان ماتمِ شبیر و شبر *** روان ز شهرِ محرم شده به شهرِ صفر

ص: 31

روایت است که آن نور دیدهٔ اخبار *** پس از وفات شهنشاه مسند ابرار

ادا نمود چو آئین تعزیه داری *** پی امور خلائق ز راه غمخواری

جلوس کرد به تخت خلافت یزدان *** نشاند حرف نبی را به کرسی ایمان

روانه گشت ز شهر مدینه جانب شام *** برای رفع معاویه آن امام انام

سپاه آن شه مظلوم از حساب برون *** زدند خیمه برای جهاد بر هامون

فضای دشت پر از خیمه های الوان شد *** ز خیمه دامن کوه احد گلستان شد

حساب لشکر سبط نبی بوقت شمار *** چهل هزار نفر گفت راوی اخبار

چنان هجوم خلائق شد از پی هیجا *** که صف کشید سپاه از مدینه تا پیدا

چو اجتماع برای سپاه حاصل شد *** به وقت ظهر برای فریضه داخل شد

بلند شد ز تمام مؤذنان سپاه *** صدای اشهد ان لا اله الا الله

به آن گروه امام زمان امامت کرد *** ادا فریضهٔ ظهرین با جماعت کرد

در آن فریضه به همراه آن امام حجاز *** چهل هزار نفر صف زدند بهر نماز

چو شد ادا به جماعت فریضهٔ ظهرین *** به خیمه گشت روان سبط سیّد ثقلین

روایت ست که چون زادهٔ ابو سفیان *** شنید کثرت جمعیت مسلمانان

نوشت رقعه از بهر سروران جنود *** چو زر نبود درآن رقعه وعدهٔ زر بود

پس از ادای نماز فریضهٔ ظهرین *** رسید رقعهٔ آن کس بلشکر حسنین

از آن که وعدهٔ زر کرده بود با لشکر *** شدند تفرقه در یک نفس ز یک دیگر

چنان که شام بسبط رسول هفده کس *** پی نماز جماعت شدند حاضر و بس

روایت است که چون دید سیّد شهدا *** که آن گروه تبه روزگار بی پروا

فروختند و گرفتند قیمت ایمان *** برات لم یصل از زادهٔ ابوسفیان

خطاب کرد سوی حضرت امام حسن *** که ای ز نور تو چشم جهانیان روشن

من و تو دو درین شهر بی مددکاریم *** ز جد و باب به جا مانده ایم و بی یاریم

فتاده ایم درین شهر بی کس و حیران *** غریب و در وطن خویش مانده سرگردان

بیا بروضهٔ جد بزرگوار رویم *** سر برهنه و با چشم اشکبار رویم

به او شکایت امت کنیم با دل زار *** ز بیوفائی ایشان سخن کنم اظهار

زنیم دست و گریبان جامه چاک کنیم *** به او حکایت جان های دردناک کنیم

ز گریه بر سر خشم آوریم حضرت را *** کنیم غرض به او شرح حال امت را

چو این حدیث بیان کرد سیّد شهدا *** محمد حنفیه به گریه خاست بپا

به احترام به آن هادی سبیل رشاد *** خطاب کرد و زبان را به التماس گشاد

ص: 32

که ای برای تو ایجاد ارض و مافی ها *** چه می شود که بیاریم روی بر بطحا

اگر مجاور آن خانه و حرم باشیم *** تمام عمر سرافراز و محترم باشیم

نمازها همه در مسجد الحرام کنیم *** خلیل وار درآن سرزمین مقام کنیم

به مستجار گهی رو کنیم هم چو خلیل *** گهی بحجره نشینیم هم چو اسماعیل

ز آب چشمهٔ زمزم گهی بیاشامیم *** گهی به سایهٔ بیت الحرام آرامیم

جواب گفت چنین حضرت امام حسن *** که ای ریاض شجاعت ریاضت گلشن

چه لازم است که از خانهٔ رسول انام *** کسی رود به دیار دگر برای مقام

سوی وطن به چنین حال باز گردیدند *** به طوف شاه رسل سرافراز گردیدند

روایت است که چون سبط احمد مختار *** گلوی خشک شد از خواب آخرین بیدار

به کوزه کرد نظر نور دیدهٔ زهرا *** که کرده بود قضا سر به مهر آن مولا

گرفت مهر از آن کوزه و کشید بسر *** رسید سوزش الماس ریزه اش بجگر

نشست ریزهٔ الماس با غم افروزی *** به کاوش جگرش با مقام دلسوزی

از آن دلی که همه خلق داغدار شد است *** عجب مدار که الماس لکه دار شد است

چو گشته است از آن سبط مصطفی رنجور *** ازین جهت به نگین خانه ماند زنده بگور

لئیم را به نگین گر به زر کنند سوار *** که چشم اوست چو خاتم بدست دنیادار

ز تاب خجلت این نسبت از معاشر ناس *** سیاه رو شود او را که نام شد الماس

خبر به معدن الماس شد که آن رسوا *** ز پارهٔ جگر مصطفی نکرد حیا

تمام سنگ شدند و ز آبرو رفتند *** ز شرم این حرکت در زمین فرو رفتند

همین نه از نظر افتادهٔ پیغمبر شد *** درین مقدمه الماس خاک بر سر شد

ز بس که سنگ دل و تندخو و بدکار است *** بدست مردم دنیا از آن گرفتار است

ضرر نمود بفرزند مصطفای مجید *** هزار لعن بدان دل سیاه چشم سفید

بحیرتم که چرا آب این قباحت کرد *** چرا بریزهٔ الماس این رفاقت کرد

نکرد دفع مضرت از آن سپهر جناب *** چه غیرت است ندانم که خاک بر سر آب

چو سازگار نکردند با امام کبیر *** ز موج هست علی الاتصال در زنجیر

ازین که قاتل آن افتخار انسان شد *** گریخت در ظلمات آب و آب حیوان شد

اگر نه آب درین باب اهل تقصیرست *** پس از چه روست که افتاده و زمین گیرست

به این سبب که دل سبط مصطفی را خست *** بغیر خاک دگر بر دل کسی ننشست

روایت است که چون نور چشم پیغمبر *** رسید سوزش الماس ریزه اش بجگر

کشید آهی و پهلو نهاد بر بستر *** ز التهاب جگر نقد ساقی کوثر

ص: 33

گهی به بستر سوز و گداز می غلطید *** گه از تف جگر پاره پاره می نالید

گهی ز تاب جگر آه را عنان می داد *** گهی به آن دل احباب را نشان می داد

گه از خدا طلب عفو مغفرت می کرد *** گهی شفاعت احباب مسئلت می کرد

فغان و ناله خبر کرد محرمانش را *** ز خواب ناز برآورد خواهرانش را

خصوص با دل غم دیده زینب مظلوم *** به حجرهٔ دگر آسوده بود با کلثوم

شنید نالهٔ بی تابی برادر را *** ز اضطراب فراموش کرد بستر را

ز جای جست و خبردار کرد خواهر را *** بیان نمود به آن حالت برادر را

روان شدند سوی حجرهٔ برادر خویش *** زدند دست و دریدند جامه در بر خویش

شدند داخل و غلطان به بسترش دیدند *** ز آه و ناله و از اضطراب پرسیدند

جواب گفت کای خواهران بی کس من *** چه می شود که زمانی شوید مونس من

درین مکالمه بودند با امام حسن *** مخدرات سراپردهٔ رسول زمن

که از خروش و غم عترت رسول خدا *** قدم گذاشت در آن خانه سیّدالشهدا

به هر طرف نگران کرد دیدهٔ تر را *** فتاده دید به بستر طپان برادر را

چو ابر گریه کنان دید خواهرانش را *** دریده دید گریبان برادرانش را

گرفته حضرت قاسم سر پدر بکنار *** نشسته زینب و کلثوم بر یمین و يسار

چو این مشاهده فرمود سیّدالشهدا *** خطاب کرد به زینب که ای فرشته لقا

ترا چه شد که چنین دیدهٔ تو گریانست *** چه واقعه ست چرا گیسوت پریشانست

برادرم ز چه افتاده است بر بستر *** ذلیل گشته چرا نور چشم پیغمبر

جواب گفت چنین نور دیدهٔ زهرا *** ز تاب گریه و زاری به سیّدالشهدا

که ای چراغ دو عالم ز پرتوت روشن *** چرا سؤال نفرمودی از امام حسن

از آن بپرس که ما را ز غصه گریان کرد *** برادران جگرسوخته را پریشان کرد

چواین شنید شه تشنه لب ز خواهر خویش *** روانه گشت سوی مسند برادر خویش

رسید چون بسر بستر امام مبین *** نشست گریه کنانش چو ابر بر بالین

به اضطراب سرش را گرفت بر دامن *** خطاب کرد سوی حضرت امام حسن

که ای ضیای دل و دیدهٔ رسول امین *** ز طلعت تو منور رواق عرش برین

بخواب ای خلف مرتضی که بودت یار *** چرا ز خواب به آه و فغان شدی بیدار

برنگ ناله که بر عالم است تأثیرش *** چه خواب بود که فریاد هست تعبیرش

جواب گفت چنین حضرت امام حسن *** بسیّد شهدا در مقام سوز و محن

که ای ز تعزیتت دیدهٔ سپهر پر آب *** به نیم لحظه ازین بیشتر به عالم خواب

ص: 34

چنین مشاهده کردم که با رسول امین *** قدم گذاشته ام در ریاض خلد برین

ستاده بود به یک سوی مادرم زهرا *** شکسته حال و پریشان خدیجهٔ کبرا

ز خازنان و ز غلمان گلشن جنّت *** تمام بر زده بودند دامن خدمت

بغم نشسته و در انتظار افسرده *** تمام هم چو گل از آفتاب پژمرده

چو من ز دور نمایان شدم به عالم خواب *** به اضطراب دویدند سوی من بی تاب

گشود خانهٔ آغوش مادرم زهرا *** به برکشید مرا با دو چشم خون بالا

خطاب کرد به من در مقام غمخواری *** که ای نتیجهٔ اسباب گریه و زاری

نظر گشاده بخلد برین تماشا کن *** برای سیر جنان خویش را مهیا کن

ببین به قصر زمردنگار مسکن خویش *** که بر کمر زده در خدمت تو دامن خویش

وداع پردگیان سرای عصمت کن *** بیا به گلشن فردوس و استراحت کن

دمی نظارهٔ جد بزرگوارت کن *** دمی مشاهدهٔ باب تاجدارت کن

نظر بجدهٔ خود کن خدیجهٔ کبری *** که گشت بهر تو تشریح جنت المأوى

نبودن تو به ما در بهشت دشوار است *** بهشت بی گل رویت بچشم ما خار است

مرا که داشته شوق این چنین برابر تو *** به غم نشانده فراق تو و برادر تو

اجل ترا بسر استاده است و ناظر تست *** بهوش باش که این خواب، خواب آخر تست

چرا ز جد و پدر و مادرت جدا باشی *** تو هم بیا که به هر حال پیش ما باشی

همین نه خانهٔ دنیا سرای محنت تست *** که زهر قاتل او شربت شهادت تست

چو این مکالمه فرمود مادرم تکرار *** ز خواب وصل بدین آرزو شدم بیدار

چنان به من عطش وصل بی مدارا شد *** که زهر مرگ بکام دلم گوارا شد

شدم ز تشنگی وصل آن چنان بی تاب *** که آب مرگ به چشمم نمود کوزهٔ آب

ز مهر کوزه ندانستم ای فلک مقدار *** که زهر داشت به دنبال هم چو مهرهٔ مار

چو کوزه را بدهان از عطش دوانیدم *** بکام جان خود آن آب را رسانیدم

چه آب بود کزان تا گلو نمودم تر *** گلوی خشک مرا پاره کرد تا بجگر

چه آب بود که همراه آب تیغ اجل *** روان شد است ز یک مقسم و ز یک جدول

همین برندگیش بس بفهم زمرهٔ ناس *** که کرده اند به او آب گیری الماس

چو این حدیث بیان کرد آن امام هدا *** بکوزه دست رسانید سیّدالشهدا

اراده کرد کزان جرعه ای بیاشامد *** مگر ز حال برادر دمی بیارامد

که خواهران همه یک بار با خروش و صدا *** برنگ شور قیامت درآمدند ز جا

تمام وا حسنا وابرا دران گویان *** روان شدند بسوی امام تشنه لبان

ص: 35

دوید زینب مظلومهٔ دیار بلا *** که کوزه را بستاند ز سیّدالشهدا

ز پا فتاد و نگونسار گشت برگردن *** چو دید حالت خواهر چنان امام حسن

گرفت کوزه ز دست امامِ تشنه لبان *** به خاک ریخت که شد خاک هم چو آب روان

به گریه رو بسوی سرورِ شهیدان کرد *** به عذر خواهی آن لعل گوهر افشان کرد

که ای عزیز برادر مخور که آب تو نیست *** سرم فدای تو باب منست باب تو نیست

منوش آب که این آب را به من دادند *** ترا نصیب جگر تشنه زیستن دادند

ترا به خاک مذلت فتاده خواسته اند *** مخدرات ترا در قلاده خواسته اند

ترا بخفّت و خواری شهید می خواهند *** مخدرات ترا ناامید می خواهند

تو تشنه کام بخواری شهید خواهی شد *** تو پای مال سپاه یزید خواهی شد

کسی ز خوف به نعشت نظر نخواهد کرد *** ز آب چشم کسی دیده تر نخواهد کرد

بغیر پردگیان سرادق عصمت *** که در فراق تو گریان شوند با محنت

دو روز نعش تو بروی خاک خواهد ماند *** تنت طپیده بخاک هلاک خواهد ماند

سرت به نیزه سوی شهر شام خواهد رفت *** سوی یزید به این احترام خواهد رفت

برادران ترا کوفیان بی ایمان *** بیفکنند بخاک مذلت میدان

علی اصغر تو همره علی اکبر *** روند پیش تر از تو بنزد پیغمبر

علی اوسط تو دستگیر خواهد شد *** سکینهٔ تو بأعدا اسیر خواهد شد

خصوص نور دل و دیدهٔ رسول الله *** ضیاء دیدهٔ من شاهزاده عبد الله

ترا به معرکهٔ کارزار خواهد دید *** فتاده بی کس و بی غمگسار خواهد دید

روان ز خمیه برون خواهد آمدن گریان *** به یاری و به مددکاری تو تا میدان

ازین که پرورش اش بود در بر و دوشت *** همین که کشته شود زین جهت در آغوشت

خصوص قاسم من آن که نارسیده تر است *** ز سائر شهدا کام دل ندیده تر است

طلب نمود و بدامن نشاند قاسم را *** شفیع خلق تبه روزگار آثم را

ز مهر گریه کنان بوسه بر جبینش داد *** ز دست تاب بزلفین عنبرینش داد

سرشک را ز بصر ریخت با دو دیدهٔ تر *** خطاب کرد بقاسم که ای عزیز پدر

به کربلا چو ببینی تباه کارت را *** کنی مشاهده عمّ بزرگوارت را

که بی پناه گرفتار لشکر اعداست *** غریب و تشنه و بی یار و بی کس و تنهاست

مباد صبر کنی زان که صبر جائز نیست *** کسی که کشته نشد روز حشر فائز نیست

تمام کرد چو با قاسم این مکالمه را *** طلب نمود ز شاه شهید فاطمه را

غرض که فاطمه را عقد کرد آن معصوم *** به مهر نقد شهادت بقاسم مظلوم

ص: 36

شنید مادر قاسم چو این حکایت را *** به سیل گریه ز جا برد سرِ عصمت را

ز جا درآمد و انشای آه و افغان کرد *** ز زخم ناخن خود سینه را گریبان کرد

خطاب کرد سوی حضرت امام حسن *** به گریه گفت که ای از تو کار دین احسن

چه عقد بود کجا این چنین روا باشد *** که دیده است عروسی که بی حنا باشد

جواب گفت چنین حضرت امام کبار *** برای مادر قاسم ز لعل گوهربار

که ای مخدره بر قاسمت شتاب مکن *** پی حنای عروسیش اضطراب مکن

که قاسمت رخش از خون خضاب خواهد شد *** عروس را دل ازین غم کباب خواهد شد

ببر لباس شهادت حریر خواهد کرد *** هزار بوته را ز زخم تیر خواهد کرد

تنش بزخم سنان چاک چاک خواهد شد *** حریر بستر او فرش خاک خواهد شد

بیاورند شهیدش ز عرصهٔ میدان *** عروس بر سر او خواهد آمدن گریان

بخون طپیده و بی جان حناش خواهی بست *** ز خون حنا بکف دست و پاش خواهی بست

دهان زخم دهان عروس بوسی اوست *** لباس غرقه بخون جامهٔ عروسی اوست

شود عروسی او با عروسی عیسی *** بقصرها و بساتین جنت المأوى

ز حله های جنان حله پوش خواهد بود *** ز سلسبیل جنان جرعه نوش خواهد بود

طعام خلد بجام بلور خواهد خورد *** به جای آب شراب طهور خواهد خورد

درین مکالمه با خواهران و خویشان بود *** نشسته غمزده با خاطر پریشان بود

که از افق اثر صبح آشکار شد *** سواد شام قیامت ز چرخ پیدا شد

برنگ چاک گریبان تعزیت داران *** درید صبح قبای سپهر تا دامان

چه صبح آیهٔ یأس و کلام ربانی *** پدید شام فراقش ز چین پیشانی

چه صبح مد خط سرنوشت روز سیاه *** چه روز روز غم عترت رسول الله

چو صبح گشت نمایان ز طارم اخضر *** زیاده شد الم نور چشم پیغمبر

ز التهاب جگر گشت آن چنان بی تاب *** که ناله اش شده زان اضطراب پا به رکاب

بلند کرد صدا را بزاری و افغان *** چنان چه چرخ سراسیمه گشت سرگردان

گهی ز سوز جگر نشست بر زانو *** گهی بخاک چو ماهی فتاد بر پهلو

گهی بزینب و کلثوم هم زبان می شد *** بسید شهدا گاه توامان می شد

گهی چو طفل به آغوش خواهران می رفت *** گهی ز درد بدوش برادران می رفت

گهی ز قاسم دلخسته راه می طلبید *** گهی ز مادر قاسم پناه می طلبید

گهی ز شدت سوز جگر بناله و آه *** روانه شد بسوی مرقد رسول الله

چو سیّد شهدا حالت برادر دید *** بگریه پیش دوید و ز حال او پرسید

ص: 37

جواب گفت که ای نور دیده زهرا *** رسید وقت که یاری کنی برادر را

اگر دل تو ز اسرار غیب آگاه است *** بگو صریح که امروز چندم ماه است

جواب گفت که مانده دو روز تا اتمام *** گذشته است از ان بیست و هشت از ایام

چو این سخن ز برادر شنید بر پاخاست *** بگریه گفت که امروز روز آخر ماست

طلب نمود خواهران و خویشان را *** برادران و عزیزان دوستداران را

بدور خویش نشانید اهل ماتم را *** ز آه و ناله الم داد لشکر غم را

بگریه روشنی چشم سیّد ثقلین *** خطاب کرد سوی حضرت امام حسین

که ای ریاض شفاعت از عارضت گلزار *** بگلستان شهادت، شهادت تو بهار

بدور من همه خواهران و خویشانند *** به ماتمم همه جمع اند اگر پریشانند

مرا ببر بسوی روضه رسول الله *** که پای من نشود از زیارتش کوتاه

برای آن که ازین درد جان نخواهم برد *** دگر سلام بدان آستان نخواهم برد

مرا ببر بسر قبر مادرم زهرا *** که تا ادا کنم از گریه حق مادر را

به آن سلام رسانم بدین دل رنجور *** که تا بخود نبرم آرزوی آن در گور

درین مکالمه بودند با دو دیده تر *** که از گلوش فرو ریخت پاره های جگر

چو این از آن خلف مرتضی مشاهده کرد *** دوید زینب و با گریه طشت پیش آورد

بروی طشت فتاد آن یگانه آفاق *** شروع کرد زسوز جگر باستفراق

گهی بناله ز کامش بطشت خون می ریخت *** گهی دگر همه لخت جگر برون می ریخت

غرض بشرح دگر طاقت بیانم نیست *** درین مکالمه یارائی زبانم نیست

شنیده ای که جگر ریخت زان شه مظلوم *** به طشت یکصد و هفتاد پاره از حلقوم

چو کار طشت به آخر رسید شد مدهوش *** گرفته قاسم خود را ز مهر در آغوش

دوید زینب و آن طشت را به بیرون برد *** بدست مادر قاسم باهتمام سپرد

نظاره کرد چو در طشت دید آن محزون *** که پاره های جگر موج می زند در خون

کشید آهی و با نوحه دست بر سر زد *** دوید و آب بر خساره برادر زد

بناله شاه جگر خسته را بهوش آورد *** ز گریه عترت اطهار را بجوش آورد

چو این مشاهده کردند آن بلاکیشان *** نماند معجر و عمامه بر سر ایشان

تمام واحسنا وا محمدا گویان *** بسوی حجره دویدند با خروش و فغان

چو آمدند سوی سرو قامتش دیدند *** غريق موجة بحر شهادتش دیدند

که کرده است بسبر خلعت شهادت را *** گذاشته است به جا جامه امامت را

شد است با جگر پاره آن امام زمان *** روانه بر حسن آباد روضه رضوان

ص: 38

چو این نظاره نمودند عترت اطهار *** دگر ز گریه بدینسان نماند صبر و قرار

تمام موی پریشان شدند و نوحه کنان *** تمام چاک گریبان شدند و سینه زنان

خصوص حضرت زینب که دل بخون تر بود *** ز خواهران همه بی تابیش فزون تر بود

نشست مادر قاسم بدیدهای پر آب *** برنگ زلف پریشان خویشتن بی تاب

درید قاسم خونین جگر گریبان را *** فکند سوی پدر دیده های گریان را

به پنج سالگیش شاهزاده عبدالله *** نهاد روی بروی پدر بناله و آه

ستاده بر سر آن نعش سيّد شهدا *** فکند شال به گردن بچشم خون پالا

ز سلسبیل بدان غسل داد حور العين *** حنوط کرد ز کافور جبرئیل امین

نماز کرد بدان حضرت امام حسین *** زدند صف ز برای نماز او ثقلین

تمام قوم بنی هاشم از اناث و ذکور *** پی فریضه او یافتند فیض حضور

پس از نماز خلائق به نعش آن همراه *** روان شدند سوی روضه رسول الله

شها توئی که از سوز جگر خبر داری *** هنوز سوزش الماس بر جگر داری

منم که خون دلم از غم تو در جوش است *** گمان مکن که مرا ما تمت فراموش است

تو از برای شفاعت گناه می خواهی *** ز عاصیان همه روسیاه می خواهی

من از برای شفاعت گناه آوردم *** پی رضای تو روی سیاه آوردم

سحاب لطف تو از بس امیدوارم کرد *** گناهکار نبودم، گناهکارم کرد

مرا برای چه مقبل خطاب می کردی *** شهیر قاطبه شیخ و شاب می کردی

که گفته است که مقبل سفیدرو باشد *** که گفته است که چون دیگران نکو باشد

عجب مدار بظاهر ازان جدائی را *** غلام لازمه دارد گریز پائی را

غلام روسیه و پر گناه می باشد *** شوم فدای تو مقبل سیاه می باشد

ستاره نیست که از آسمان شدست پدید *** ز گریه مردمک دیده هاش گشته سفید

عیان ز صدر فلک نیست خوشه پروین *** پر آبله است ازین غم دل سپهر برین

شفق کشیده ز نو بر کمیت چرخ کبود *** برای تعزیه بر گیسوان خون آلود

شفق کجاست که برخون دل شد است طپان *** فلک به همرهی ماه نوحه کرد بران

برای ماتم خورشيد مطلع السعدين *** ستاره فلک إصطفا امام حسين

هلال نیست که بر سطح آسمان پیداست *** سواد نعل سمند شهید کرب و بلاست

روایت است که آن قدوه ائمه دین *** سلاله شرف گوهر رسول امین

چو از مدینه سوی کربلا اراده نمود *** جراحت دل احباب را زیاده نمود

به هر طرف خبر رفتن غریبان رفت *** ز خاک ناله واحسرتا بکیوان رفت

چو شخصی تعزیه از ماه نو رکاب گرفت *** لوای شعشعه ای از چنگ آفتاب گرفت

حواله کرد به دولت رکاب داری را *** عطا نمود به یاقوت آبداری را

گرفت سازه خویش از خصوصیّات *** چوبی نیاز شد از جمله ضروریات

اراده کرد که مهرش کند نزول شعاع *** به آستانه جد خود از برای وداع

برنگ رحمت حق شافع عباد الله *** روانه شد بسوی مرقد رسول الله

چو آن جناب سوی روضه راهپیما شد *** ز ارض تا به سما محشر آشکارا شد

خبر بهفت فلک شد که سیّد شهدا *** رود بروضه جدش برای استدعا

کسی نماند که از آسمان نکرد نزول *** بقيه شرف انبیا و باب بتول

بروضه اش ز هجوم ثوابت و سیّار *** نه آسمان به یکی کف شکن گرفت قرار

هلال بدر شده گشت اندران مأوا *** ز آبرو بجگر تشنگان قدح پیما

عطارد از کف نعلین زائران حرم *** نوشته نسخه داروی توتیای قلم

چو زهره دست پی نغمه سوی قانون برد *** حسین را به عراق از ره حجاز سپرد

شد از برای تماشای آن امام کبار *** مسیح از کره آفتاب مشعلدار

نزول کرد بدان آستانه چون بهرام *** تنید تا بصف خادمان گرفت مقام

در آن معامله جرجیس گشته بازاری *** که تا متاع سعادت کند خریداری

نمود از فلک هفتمین سفر کیوان *** به روضه بهر تماشا بگوشه ایوان

ز گرد تا نشود منزجر امام حجاز *** فتاد عرش بخاک از برای پای انداز

ز یک طرف صف ارواح انبیای کرام *** ستاده منتظر مقدم شريف امام

ز یک طرف صف کرّوبیان بروی زمین *** ستاده برسر یکدیگر از سپهر برین

ز بس که در ره او دیده بود فرش زمین *** غبار رهگذرش شد چو سرمه چشم نشین

ص: 40

قدومش از مژه حور تا نگردد ریش *** فتاد روح امین طرّقوکنان در پیش

رسید چون بدر روضه شاه تشنه لبان *** ستاد و دیده پر از آب کرد و گشت روان

نظر فکند چو بر مرقد رسول الله *** خطاب کرد که روحی فداک یا جدّاه

به گریه گفت که یا مصطفی سلام علیک *** انا ابن بنتک یا جدّی التجأت الیک

منم حسین در آغوش پروریده تو منم *** که بود ز من روشنی دیده تو

منم حسین که چوفرمان شداز خدای کریم *** تو اختیار نمودی مرا بر ابراهیم

حسین تو ای برگزیده دوران *** که بود قوت روانم تراز آب روان

سین تو کز لطف پروردگار جلیل *** ز مولدم بتقرب رسید در دائیل

منم حسین توکز لطف ای شه لولاک *** هزار مرتبه فرموده ای جعلت فداک

منم حسین که مرا در کنار پروردی *** پی تسلیم از دشت آهو آوردی

منم حسین حسین که حیا را خطاب می کردی *** به بحر معرفت خود حباب می کردی

منم حسین که برای حصول مطلب من *** شدی برای تماشای عيد مركب من

منم حسین که ز خونم برای امّت تو *** چو لاله سرخ شود چهره شفاعت تو

کنون یزید تمنای کشتنم دارد *** بدل خیال ز دین بازگشتنم دارد

به سوی من بغلط نام ها روان کرد است *** جدا چو دُرّیتیم از خانمان کرد است

نموده است ز مکتوب زار جان مرا *** بریده است به تیغ قلم امان مرا

به آن رسید که آواره از مدینه شوم *** به دشت کوفه گرفتار اهل کینه شوم

همین نه خوار دیار غریب می گردم *** ز گلستان درت بی نصیب می گردم

شود بریده ز من منصب زیارت تو *** کجاست با من دلخسته تاب فرقت تو

ترا چگونه به شهر مدینه بگذارم *** چگونه بی تو سوی اهل ظلم رو آورم

تو ای رسول امین غمگسار من بودی *** تسلی دل امیدوار من بودی

من ستم زده از دوریت چه چاره کنم *** به مرقد که دگر بعد ازین نظاره کنم

چنین حدیث ز لعل گهرفشان می کرد *** ز دیده اشک برخسارها روان می کرد

چو گشت فارغ ازین گفتگو زیارت کرد *** پی اطاعت حق نیّت عبادت کرد

چو شب گذشته قضا بهر دیدن احباب *** به چشم های شریفش کشید سرمه خواب

روایت است که درخواب سيّد الشهدا *** به نیم چشم زدن شد بجنّت الماوا

ز روضه تا به بهشت برین خیابان شد *** در آن میانه شه تشنه لب خرامان شد

ز هر طرف پی نظاره بود امام حسین *** فتاد دیده شوقش بسيّد ثقلين

که ایستاده و در انتظار حیران بود *** شکسته حال و دل آزرده و پریشان بود

ص: 41

چو این مشاهده بنمود شاه تشنه لبان *** بصد شتاب سوی جدّ خویش گشت روان

پی معانقه سبقت گرفت پیغمبر *** کشید شاه جگر تشنه را چو جان در بر

ز مهر بوسه بروی مبارکش می کرد *** بدست شانهٔ تیمار تارکش می کرد

خطاب کرد که ای روشنی دیدهٔ من *** حسین بی کس درد و بلاکشیدهٔ من

غمین مباش که من جدّ دلپسند توام *** ز تاب درد جدائیت مستمند توام

پدر ز دوریت از خویش ناامید شده *** گل نظاره اش از فرقتت سفید شده

نگاه کن چسان زار گشته مادر تو *** ببین فراق چه کرد است با برادر تو

درین ریاض چو سیماب بی قرار توئیم *** ستاده بر سر این ره در انتظار توئیم

شتاب کن که سوی کربلا روانه شوی *** برای حجت اهل ستم بهانه شوی

بکربلا چو رسی از تو منع آب کنند *** بقصد کشتنت اعدای دین شتاب کنند

جدا کنند سر از تن موالیانت را *** شهید ظلم نمایند یاورانت را

علی اکبرت از تیغ پاره پاره کنند *** تهی ز اصغر تو تخت گاهواره کنند

تو ای اسیر ستم بی تبار خواهی ماند *** غریب و بی کس و بی غمگسار خواهی ماند

ز تشنه کامی و از بی قراری اطفال *** ز قحط آب رسد طاقتت بعینِ کمال

چو بهر آب بمیدان کارزار شوی *** نشان ناوک اعدای نابکار شوی

ز هر طرف بتو کفار حمله ور گردند *** به خرمن تن تنهائیت شرر گردند

ترا چو پرتو خورشید در میان گیرند *** تنت بشعلهٔ جوّالهٔ سنان گیرند

پرنده ای نپرد جانبت بغیر از تیر *** بسرکشیت نیاید کسی بجز شمشیر

بهر طرف ز پی یاوری نظاره کنی *** بهر نظاره دل نه سپهر پاره کنی

بغیر تیغ ستم یاوری نخواهی دید *** بجز خدنگ پیام آوری نخواهد دید

بناوک ستم از مرکبت سرنگون سازند *** جبین خاک ز خون تو لاله گون سازند

بجز اجل ننشیند کسی ببالینت *** بغیر شمر نیاید کسی به تسکینت

جدا کنند سر از پیکرت بصد خواری *** که هیچ تن نکند آرزوی سرداری

محاسن تو ز خون سرت خضاب شود *** به آفتاب رخت ابر خون حجاب شود

ز دستبرد ستم بر سنان اهل فساد *** شهادت تو کند گل ز نیزهٔ فولاد

همین نه از سر تو نیزه سرفراز شود *** زبان آن بسر نه فلک دراز شود

بیفکنند بخاک رهت بصد خواری *** تنت ببر کند از خون قبای گلناری

به اهل بیت تو دست ستم دراز کنند *** سوارشان به شترهای بی جهاز کنند

برای عبرت اهل جهان بخواری خوار *** برند اهل حریم ترا دیار دیار

ص: 42

چو این مکالمه بنمود احمد مختار *** شه سریر امامت ز خواب شد بیدار

گشود دیده چو از خواب سیّد الشهدا *** روانه شد بسوی قبر حضرت زهرا

روایت است که چون دید قبر مادر را *** کشید در بغل آن مرقد مطهر را

چو شمع با دل سوزان و چشم خون بالا *** نشست بر سر بالین حضرت زهرا

به گریه گفت که ای مادر فراق زده *** ببین به حال من زار اشتیاق زده

تو در بهشت برینی و فارغ از تشویش *** غریب مانده جگرگوشهٔ تو با دل ریش

تو در ریاض جنان با جناب مصطفوی *** دگر جناب ملائک مآب مرتضوی

برادرم به تو در خلد چون هم آغوش است *** بدین سبب ز من بی کست فراموش است

چشیده اید همه شربت شهادت را *** گذاشتید به من زهر تلخ فرقت را

نخواستند که من با شما قرین باشم *** بخلد با شه کونین همنشین باشم

میان اهل ستم وا گذاشتید مرا *** غریب و بی کس و تنها گذاشتید مرا

درین مکالمه بود آن جناب با زهرا *** ستاده دید بچشم پر آب زینب را

که می گریست برای وداع مادر خویش *** ز آب دیدهٔ خود تر نمود معجر خویش

روایت است که زینب به بی قراری بود *** به قبر مادر خود در مقام زاری بود

به گریه گفت که ای برگزیده مادر من *** بیا ببین به کجا می رود برادر من

به حیرتم که چرا از مدینه بیزار است *** چرا به برون ما اهل بیت ناچار است

چرا ز چشم جهان بین شد است گوهربار *** به حیرتم که چرا گریه می کند بسیار

نیافتم که چرا خاطرش پریشان است *** چه واقع است که بهر وداع گریان است

ازین وداع بجز چشم تر نمی آید *** ازین مکالمه بوی سفر نمی آید

حسین تست که بی مادر و پدر ماند است *** ز بی کسی دیار مدینه درماند است

چه روی داده که آمادهٔ سفر شده است *** چو آفتاب برای چه در به در شده است

خیال او خیال سفر نمی ماند *** به جز فراق چیز دگر نمی ماند

غم فراق به آن ظاهر است پنداری *** به آن سفر، سفر آخرست پنداری

به این طریق بدان زینب خجسته لقا *** به آه و ناله سخن می نمود با زهرا

که گشت داخل آن روضه آفتاب عرب *** محمد حنفیه شه شریف نسب

چو دل افسردگی خواهران و خویشان دید *** فغان و گریهٔ جمعیت پریشان دید

برون ز خاطر پر سوزش آه سرد آمد *** دلش ز بی کسی خواهران بدرد آمد

روانه گشت مه بدر آسمان حیا *** بصد هزار ادب رو بسید شهدا

رسید چون بحضور امام تشنه لبان *** به گریه گفت که ای نور چشم هر دو جهان

ص: 43

عراق و هر که در آن هست دشمن دینند *** بأهل بیت غنیم اند و بر سر کینند

چرا ز دشمنی اهل ظلم بی خبری *** کجا رواست درین وقت این چنین سفری

بأهل بیت درین سال حج واجب نیست *** به کعبه بردن اهل حرم مناسب نیست

تمام روی زمین دشمنان دین تواند *** مدام آل معاویه در کمین تواند

خدا نکرده ترا گر بلائی آید پیش *** بأهل بیت که خواهد شدن وفا اندیش

خدا نکرده شکستی رسد بخانهٔ دین *** دگر قرار نماند به آسمان و زمین

خدا نخواسته با حضرتت کنند نزاع *** چو آفتاب امامت رود به تحت شعاع

خدا نکرده شود سایه ات از ایشان کم *** مباد حادثه ای رو دهد بأهل حرم

خدا نخواسته اهل حرم اسیر شوند *** بکوفیان جفاکار دستگیر شوند

ز خاندان رسالت تو مانده ای برجا *** جهان ز پرتو نور تو مانده است بپا

برادری چو تو در شهربند امکان نیست *** جدائی تو درین روزگار آسان نیست

ز اهل بیت رسالت همین ترا داریم *** به جز تو از پدر مهربان کرا داریم

مبین فتاده به میدان برادرانت را *** اسیر حادثه مپسند خواهرانت را

چو این شنید در آن حال شاه تشنه لبان *** جواب گفت که ای نور دیدهٔ ایمان

مرا برای شفاعت شهید خواسته اند *** مخدرات مرا نا امید خواسته اند

چرا برای شهادت به کربلا نروم *** چرا به وعدهٔ وفا کردن خدا نروم

چرا به امت جدّ جان و سر فدا نکنم *** بهر گروه شفاعت جدا جدا نکنم

اگر اسیر نکردند اهل عصمت ما *** بعاصیان ز کجا می رسد شفاعت ما

پس از مکالمه آن شاهزاده با دل ریش *** روانه شد بسر تربت برادر خویش

برنگ اشک که گردد ز دل بدیده روان *** ز شهرکرد بسوی بقیع نقل مکان

پی مشایعت پادشاه تشنه لبان *** روان شدند خواص و عوام گریه کنان

خصوص قوم بنی هاشم از صغار و کبار *** به گریه جمله هم آواز عترت اطهار

بقیع را چو شه تشنه لب نشیمن کرد *** بقیع شاد شد اما مدینه شیون کرد

بقیع چون بشه تشنه کام شد مسکن *** روانه شد بسر تربت امام حسن

چو دید گریه کنان تربت برادر را *** نثار کرد بر آن آب دیدهٔ تر را

ز دیده موجهٔ سیلاب اشک جاری کرد *** چنان گریست که افلاک را حصاری کرد

به گریه گفت که ای نور دیدهٔ زهرا *** بیا مشاهده کن حالت برادر را

مصمم سفر خیر آخرت شده است *** ببین چه خوش سفر و نیک عاقبت شده است

خوش آن که با شه ابرار هم سفر بودیم *** رفیق روز و شب سیّد بشر بودیم

ص: 44

روایت است که بعد از وداع شاه شهید *** بأهل بیت نبی نوبت وداع رسید

به گریه زینب خونین جگر چوگشت روان *** بغل گشود سوی روضه الوداع کنان

نظر فکند چو بر مرقد امام حسن *** ز دیده ریخت سرشک فراق بر دامن

به گریه گفت که ای نور دیدهٔ خواهر *** میان بستر خاک آرمیده خواهر

ز خواهرت نظر مرحمت دریغ مدار *** جدا ز خود مپسند و غریب وامگذار

سلام من به جنابت همین نه این باشد *** خدا نکرده قدم بوس آخرین باشد

چرا ز خدمت خود دور می کنی ما را *** چه واقعه است که مهجور می کنی ما را

غرض ز گریهٔ اهل حریم شاه شهید *** ز الوداع یتیمان از وطن نومید

چنان محوطهٔ دهر را خروش گرفت *** که چرخ پیر از آن نوحه هر دوگوش گرفت

اگر مناسب اهل حریم عصمت بود *** ز گریه تا به قیامت همین قیامت بود

غرض که شاه جگرتشنگان به این غوغا *** به همراه همه عترت رسول خدا

وداع کرد و برآمد ز روضه گریه کنان *** خطاب کرد که بندید بار بر شتران

فلک بناقه ز مه بست هودج سیمین *** که بود محمل هر ناقه آفتاب نشین

ز شهر خیمه به هامون زدند آل رسول *** زمین ز تنگی جا بهر خیمه گشت ملول

غرض روانهٔ صحرای کربلا گشتند *** غریب از وطن و با غم آشنا گشتند

بیاد تعزیه دادند شقه های علم *** مشام دهر برآمد به نکهت ماتم

علم به ماتم آن شه درید پیراهن *** برای تعزیتش کرد شال در گردن

در آن سفر چو الم لام میم خامهٔ غم *** نوشت بر سر هر فرد سرنوشت الم

مهیمنا بحسینی که برگزیدهٔ تست *** به کربلای محبت بلاکشیدهٔ تست

که از کشاکش دنیای دون امانم ده *** در آستان شه کربلا مکانم ده

امیدوار ز الطاف نشأتَین توام *** اگرچه روسیاهم مقبل حسین توام

به جان او که مرا از جهان مسافر کن *** در آن زمین ملائک مکان مجاور کن

که بعد مرگ به معنی گران بها باشم *** چو خاک می کنیم خاک کربلا باشم

بسینه داغ الم مونس و موافق شد *** به پیش دهر غم این قضیه فائق شد

بتار عود عزا زهره ناخن غم زد *** لوای نوحه به آهنگ اهل ماتم زد

ز اضطراب دگر آفتاب عالم تاب *** جهنده شد ز کمان فلک چو تیر شهاب

سبوق چرخ چو لای غم مناسب دید *** فروخت مشتری اسباب عیش و غصه خرید

بروی ارض سما آتشی ز غم افروخت *** که چهار عنصر طبع مرا بیکدم سوخت

خصوص بی کسی مسلم جدا ز وطن *** لباس صبر برون کرد طاقتم از تن

فتاد برق ندامت بکشت زار دلم *** بسوخت حاصل بود و نبود آب و گلم

سیاه کرد الم ریشهٔ وجودم را *** ز هم گسیخت رگ نبض تار و پودم را

چنان گرفت در آغوش پیکرم را غم *** که گشت نخل قدم با غم و الم توأم

چو شمع لخت تنم صرف آه و زاری شد *** دلم ز آتش غم گرم بی قراری شد

برید نشتر قصّاد غم رگ جانم *** ز گرمی و طپش افتاد نبض گریادم

نماند در دل من ذره ای شکیبائی *** شدم بکنج سخن همنشین تنهائی

شدم اسیر بداردی که ابتدایش نیست *** شدم غریق به بحری که انتهایش نیست

چو داغ ماتم آن سینه سوز غرقم شد *** غم مصیبت او رهنمون نظمم شد

کنون بنوحه کنم شرح این حکایت را *** برآورم ز سخن نشئهٔ روایت را

روایت است که آن کعبهٔ دعا را عین *** ستون مژده و رکن صفا امام حسین

چو دید کز طرف کوفیان تیره درون *** رسید از پس هم نامه ها بدین مضمون

که زود روی توجه به جانب ما کن *** ز گرد مقدم خود کوفه را مصفا کن

که گرد شمع رخت ای خلاصهٔ کونین *** فدا کنیم چو پروانه جان برأس العین

امام گشت ز مکتوب کوفیان دلریش *** فکنده از ره حیرت سر تفکر پیش

بگفت اگر ندهم دل بدین سخن اصلا *** شوم نشانهٔ حجت بر رسول خدا

شود گشوده ز هر سو به من در حجت *** بروز حشر کشم ز کوفیان خجلت

گذشت این سخنش چو نیکنای ضمیر *** نمود بهر جواب خطوطشان تحریر

که شد زمانه به مکتوبشان عیان بر من *** که نیست نزد شما هادی علوم و سخن

کنون پسر عم من مسلم عقیل که او *** بود به علم و بفضل و به معرفت نیکو

بکوفه می رسد این نائب و برادر من *** که هست در همه کار او امین و یاور من

اگر به من ز یقین روی التجا دارید *** به صدق دل همگی حرمتش بجا آرید

اگر بگفتهٔ خود صادقید و معتبرید *** به ابن عم من از باطن رضاگروید

چو صدق و کذب شما را کند صفحه رقم *** من آن زمان ز ارادت نهم بکوفه قدم

ص: 46

چو گشت فارغ ازین ماجرا شه ذی الجود *** نمود رو بسوی مسلم و حسین فرمود

که زود ساز ره کوفه را مهیا کن *** به کوفه چون که رسی حال خویش انشا کن

هماندم از شه دین مسلم عقیدت کیش *** وداع گشت وروان شد بسوی خانهٔ خویش

گرفت همراه خود نیز طفلگانش را *** دو طفل نورس نوباوهٔ جوانش را

قدم گذاشت چو مسلم به عزم کوفه براه *** شدند بهر دلالت بدان دو کس همراه

غرض ز راه بیابان به محنت بسیار *** به شهر کوفه رسید آن امین بامقدار

بخانه ای که به دارالإماره بُد مشهور *** نزول کرد بدان خانه مسلم از ره دور

چو دوستان علی با خبر شدند از کار *** شدند جمع بر مسلم از صغار و کبار

چو مستفیض ز مضمون نامه گردیدند *** تمام از ره غربت بچشم مالیدند

همه به شوق تمام آن گروه نافرجام *** خروش و نوحه کشیدند در فراق امام

به اعتقاد تمام آن جماعت عالم *** زدند دست ارادت به بیعت مسلم

غرض که بیست هزار آن گروه از رغبت *** در آمدند هماندم رشتهٔ بیعت

چو کار بیعت او کوفیان گرفت نظام *** نوشت مسلم از آغاز کار تا انجام

به خدمت شرف سبط سید کونین *** شهید ظلم و جفا حضرت امام حسین

پس از مطالعهٔ نامه آن سپهر انام *** ببست عزم ره کوفه را بدل احرام

غرض ز آمدن مسلم عقیل شهید *** خبر ز کوفه بنزد یزید شوم رسید

شنید چون خبر مسلم آن سگ ملعون *** دلش ز موجهٔ غم گشت لجهٔ جیحون

بُد از نیابت آن تا کسی بخود غرّه *** عبید شوم در آن وقت حاکم بصره

همان زمان بر ابن زیاد مکتوبی *** روانه کرد بیفزود قدرش از خوبی

نمود درج که ای ظالم پسندیده *** سگی به مثل تو کس در زمانه کم دیده

شنیده ام که درین وقت مسلم از سرعت *** بکوفه بهر حسین علی کند بیعت

تراست این که چو گردی ز نامه ام آگاه *** که بار بندی و در دم قدم نهی در راه

بسمت کوفه روی با هزار قهر شدید *** گرفته مسلم و آن را کنی به تیغ شهید

سرش بنوک سنان ستم کنی ناکام *** بسوی شام فرستی به اضطراب تمام

رسید چون بر ابن زیاد این فرمان *** کمر به کینه ببست و بکوفه گشت روان

به شهر کوفه چو داخل شد آن سگ غدار *** به موضعی که معین بدش گرفت قرار

به کوفه ابن زیاد لعین چو مأوا کرد *** شنید مسلم و خوف عظیم پیدا کرد

به شب ز خانه برون آمد و به پنهانی *** روان گشت و برفت او خانهٔ هانی

چو دیده کرد بن عروه روی مسلم را *** پسر عم شه مظلوم دیدهٔ پُر نم را

ص: 47

ز جای جست و گرفتش چون جان خود دربر *** نشاندش از ره عزت بصدر آن منظر

بگفت خانهٔ چشم مکان مقدم تست *** که مال و خانهٔ من وقف جان پر غم تست

غرض که ابن زیاد ستمگر ظالم *** همی نمود بهر جا تجسس مسلم

شنید عاقبت الأمر آن سگ زاغی *** که هست مسکن مسلم بخانهٔ هانی

طلب نمود بر خویش زود هانی را *** همان معلم تفسیر نکته دانی را

چو صدر مجلسیان گشت پر ز نورانی *** زبان به بیهده گوئی گشاد برهانی

سؤال کرد از آن هانی از ره تفتیش *** چه واقعه ست که گوئی سخن نه لایق خویش

جواب گفت چه از واقعات می پرسی *** نشسته چو پی واقعات بر کرسی

به بستر تو زده تکیه مسلم از راحت *** ز اهل کوفه طلب می کنی تو خود بیعت

تمام مقصد و آشوب انقلاب توئی *** تمام مبدع این کار با صواب توئی

بگفت هانی بیچاره با دل مضطر *** که من نکرده ام او را طلب پیغمبر

ولی بخانهٔ من خود پناه آورده است *** ز اهل کوفه به من التجا آورده است

جواب داد بدان آن لعین نافرجام *** زیاده هست در این کار حاجت ابرام

اگر ز من طلبی درد و چاره غم خویش *** بده بدست من او را و باش بی تشویش

بگفت جان من و صد هزار هم چون من *** فدای مقدم مسلم بود بروز محن

که من بدوستی اهل بیت پیغمبر *** نهاده ام ز ازل بر کف ارادت سر

چو این جواب شنید آن لعین چنین فرمود *** که بر فراز عقابین بکشیدش زود

بضرب چوب کشیدش بدم ز جان بندم *** که تا دگر نکند یاد بیعت مسلم

غرض بگفتهٔ آن مرتد ز ایمان دور *** ز ضرب چوب تنش شد چو خانهٔ زنبور

فتاد از حرکت نبض آن نکوکردار *** پرید طایر روحش بسوی دار قرار

روانه گشت چو جانش بسوی ملک عدم *** رسید این خبرش نزد مسلم اندر دم

دلش ز آتش غم آن چنان بجوش آمد *** که عروق تنش ناله در خروش آمد

بر شریح فرستاد طفلگانش را *** دو طفل بی کس مظلوم نوجوانش را

سلاح حرب بپوشید آن گزیده سوار *** بگفت تا که منادی کنند در بازار

که شیعیان علی جملگی بطوق و علم *** شوند جمع ز هر جانبی بنومسلم

شدند با خبر از کار دوستان حسین *** ز قتل هانی بن عروه شد جهان پر شین

شدند جمله مسلح ز بهر جنگ تمام *** قریب بیست هزار سپاه نا فرجام

به آن گروه جفا پیشه مسلم آخرکار *** پی محاربه بر اسب خویش گشت سوار

تمام روی بدارالإماره آوردند *** ز هر طرف ز پی کینه حمله آوردند

ص: 48

شدند جمله به ابن زیاد حمله کنان *** بدان رسید که گیرند کوشک زانان

در آن محاربه ابن زیاد از ره فن *** به اهل خویش شد اندر حصار مستحصن

طلب نمود ز اعیان کوفه مردی چند *** بگفت روی به تخویف کوفیان آرند

کنند از طرف من بکوفیان تهذیب *** باهل کوفه نمایند این چنین تقریب

که عنقریب ز نزد یزید نافرجام *** بکوفه می رسد از روی طیش لشکر شام

چو دست یافتم ای کوفیان پر افسون *** کنم لباس حیات از تن شما بیرون

به خانمان و بر اطفال خویش رحم کنند *** که جمله کشته بپشمشیر آبدار شوند

غرض به محض همین حرف قوم بدکردار *** ز راه ترس نهادند جمله رو به فرار

نمود مسلم بیچاره چون نگه واپس *** ندید مانده از آن قوم بی وفا نه کس

از آن محاربه برگشت مسلم از اعزاز *** به مسجد آمد بنشست از برای نماز

چو گشت فارغ از آداب فرض آن مولى *** نگاه کرد ز نه کس نبود کس برجا

ازین معامله حیرت به حیرتش افزود *** ز سینه آه همین می کشید و می فرمود

دریغ و درد که این کوفیان بی پروا *** بصد مرحله دوراند از طریق وفا

چو ماند بی کس و حیران و عاجز و محزون *** بخویش گفت که باید شدن ز کوفه برون

کشید با دل پر درد ازین مصیبت آه *** سوار گشت بر اسب و نهاد روی براه

به عرض راه سعید بن احنف او را دید *** از آن یگانه آفاق این چنین پرسید

بگو که عزم کجا داری ای گزیده سوار *** که بسته اند همه راه کوچه و بازار

بمانده مسلم بیچاره واله و حیران *** که دید کوچه ای آندم ز صف نجاران

نهاد روی بدان کوچه بی تحمل زود *** خبر نداشت که پایان او بود مسدود

به طول و عرض در آن کوچه هر طرف بشتافت *** ره برون شدن آخر از آن محله نیافت

صدای غلغله و کثرتش بگوش آمد *** دلش ز سوزش آن ماجرا بجوش آمد

ز روی عقل و فراست یقین شدش حاصل *** که کرده اند تعاقب جماعت باطل

پیاده گشت و رها کرد عنان مرکب را *** که باز روز شرح بست پردهٔ شب را

بدید بر سر آن کوچه مسجد ویران *** قدم گذاشت در آن مسجد آن گزین جهان

نشست بی سر و سامان به کنج تنهایی *** نشاند خون دل از دیدهٔ شکیبائی

نه مشفقی که رساند به آن دمی آبی *** نه همد می که کند منع آن ز بی تابی

به یاد بی کسی امام حسین *** همین فشاند روان اشک ارغوان از عین

نهاد بر سر زانوی غم سر آن معصوم *** گریست از غم اطفال بی کس و مظلوم

به این طریق در آن کنج مسجد ویران *** نشست با دل مجروح و سینهٔ بریان

ص: 49

غرض که جمع کثیری ز فوج ابن زیاد *** بکینه بسته کمر جمله از ره بیداد

پی تجسس مسلم بهر طرف جویان *** نموده دیده نظاره باز پیر و جوان

نهاد روی تفحص بهر طرف لشکر *** بدان محله رسیدند آن سگان سقر

که آن دم از طرفی مرکبی گسسته عنان *** بچشم بد نظران بی سوار گشت عیان

شدند جمله بدیدار آن فرس دلشاد *** عنان گرفته ببردند نزد ابن زیاد

چو دید مرکب بی صاحب آن سگ مردود *** نمود حکم که سازند راه ها مسدود

بگفت تا منادی ندا دهد در شهر *** که هست حکم عبید زیاد از سر قهر

که هر که آورد از مسلم بن عقیل خبر *** مرا دریغ نباشد ازو چه سیم و چه زر

به اسب و خلعت و انعام بهره مند شود *** سرش به نزد من از منزلت بلند شود

روایت است که چون پاسی از شب دیجور *** گذشت باز همان بی کس و ز غم مهجور

قدم گذاشت از آن مسجد خراب برون *** دلش ز سوز جگر تشنگی لبالب خون

همی نمود تفحص رهی که شاید از آن *** برون رود ز میان بلا مگر آسان

بهر طرف ز بر آشفتگی قدم می برد *** بسینه نقش شهادت بخود رقم می برد

در آن محله سراسیمه طور می گردید *** که ناگهان به در خانهٔ عجوزه رسید

نشسته دید زنی را بپژکر حق مشغول *** بنام طوعه ولی دوستدار آل رسول

بگفت سخت جگر تشنه ام من ای مادر *** افتاده است به جانم ز تشنگی آذر

اگر به من دم آبی دهی برای خدا *** بروز حشر خدایت دهد بخیر جزا

شنید طوعه و برخاست در زمان بشتاب *** به خانه رفت و بیاورد کاسه ای پر آب

گرفت مسلم لب تشنه کاسه اش از دست *** بخورد آب و همان جا بجای خود بنشست

بگفت طوعه بدان با دل پر از تشویش *** که ای پدر برو اکنون بسوی منزل خویش

فتاده است درین شهر فتنه و آشوب *** نشستن تو نباشد بنزد من مرغوب

جواب گفت که من پر ز خون دلی دارم *** نه مسکن و نه مقام و نه منزلی دارم

مرا مصیبت اندوه بی وطن کرد است * غم فراق گرفتار صد محن کرد است

شده است کشتی عمر من بظلم طوفانی *** نموده طالع من روی در پریشانی

چه خانه ای که رود عمرم این زمان بر باد *** ز بی وفائی این کوفیان بی بنیاد

غریب و بی کس و مظلوم و بی نوا شده ام *** به شهر کوفه گرفتار صد جفا شده ام

اگر بخانهٔ خود جا دهی مرا شاید *** خدا دری ز عطا بر رخ تو بگشاید

شنید طوعه و گفت ای خلاصهٔ امکان *** چرا مرا نکنی با خبر ز نام و نشان

ز بس مبالغه بنمود طوعه آخر کار *** نمود مسلم بی چاره نام خود اظهار

ص: 50

بگفت زار و دل آزرده و ذلیلم من *** اسیر محنت و غم مسلم عقیلم من

چو یافت طوعهٔ بی چاره کان بود مسلم *** گریخته است ز دست جماعت ظالم

به خانه برد نشانده ش بمسند نیکو *** طعام کرد مهیا و خورد آن دلجو

نماز کرد و سر از غم نهاد بر بالین *** به خواب رفت همان لحظه با دل غمگین

گذشت چون که ز شب نیمه بصد تأکید *** همان زمان پسر پیرزن بخانه رسید

بدید مادر خود را به اضطراب تمام *** نمی کند به شب تیره مطلقا آرام

نمود حیرت و اندیشناک گشت پسر *** بصد مبالغه پرسید آن دم از مادر

بگو که باعث تشویش و اضطرابت چیست *** چنین تردد بسیار با شتابت چیست

جواب داد که در کار خویش شو مشغول *** که هست طبع من اندک ز روزگار ملول

نمود دیدهٔ آرام خویش باز پسر *** کزین قضیه مرا مطلع کن ای مادر

بگفت با تو بگویم اگر کنی قرار *** که این سخن نکنی در بر کسی اظهار

زبان گشود و بسوگند آن سیه دل زود *** که می کنم ره این راز را دل مسدود

بگفت ای پسر این مسلم است سمع ندای *** که رو نهاده ز ظلم جفا بخانهٔ ما

چو من امید شفاعت ز مصطفی دارم *** ز خاک مقدم او روی برنمی دارم

نمود چون پسر این ماجرا ز مادر گوش *** زبان ببست ازین گفتگو و شد خاموش

رسید بدر امیدش به انتهای زوال *** بخواب مرگ شد آن ناخلف پسر فی الحال

غرض که مسلم بی دل ولی ز غم بی تاب *** بدید خواب پریشانی و بجست از خواب

ز درد بی کسی خویش و فرقت طفلان *** همی کشید ز دل آه و ناله و افغان

چو صبح بار دگر رخ بروشنی آراست *** همان زمان پسر پیرزن ز جا برخاست

روانه شد بدر خانهٔ عبید پلید *** رسید وعدهٔ انعام و اسب و جامه شنید

برفت و واقعهٔ مسلم عقیل تمام *** بیان نمود بأشعث بذکر طول کلام

شنید اشعث از انجام کار تا آغاز *** برفت و در بر ابن زیاد گفت آن راز

چو گشت واقف از آن کار آن سگ غدار *** نمود روی بأشعث که با هزار سوار

برو بجلدی و دیگر مگو زیاده سخن *** بگیرش از سر تأکید و آورش بر من

سوار گشت همان لحظه اشعث ملعون *** رسید دزد و جبل کرد خانه را ز برون

پی فریضهٔ طاعت بسجده گاه نماز *** نشسته بود بصد آه و ناله مسلم باز

چو بانگ نعل سم اسب و الخروس شنید *** ز جای جست و هماندام سلاح در پوشید

کشید تیغ برآمد از آن مکان بیرون *** نمود حمله بدان ناکسان مرید دون

چو شیر حمله بران ناکسان بدین ساخت *** ضرب تیغ سه کس نزد مشرکان انداخت

ص: 51

شدند جمع بدورش ز هر طرف لشکر *** به تیغ و تیر جگر دو زد و نیزه و خنجر

ز زخم گشت تنش هم چو مجمر سوزان *** تمام پیکر آن شد نشانهٔ پیکان

بگفت اشعث ملعون که ای امیر حجاز *** بدار دست ز شمشیر خویش این دم باز

امیر داد، امانت بیا همراه من *** که من ترا ببرم نزد آن بوجه حسن

جواب داد بدان مسلم از سر انکار *** که با امان شما نیست این زمانم کار

بگفت این و دگر بار حمله ور گردید *** بتیغ و تیر سر مشرکان همی برید

چو تیغ و تیر ندیدند اهل کوفه و شام *** رمیده از دم مسلم بهر در و هر بام

ز هر سرا و ز هر بام آن تبه کاران *** کلوخ سنگ به مسلم زدند چون باران

در آن میان بلا با همه پریشانی *** زدند سنگ جفایش به عین پیشانی

فرو درید برویش چو لاله قطرهٔ خون *** ز خون تارک او شد محاسنش گلگون

بداد پشت بدیوار بكر بن عمران *** که آن لعین بزدش تیغ بر لب و دندان

تمام پیکرش از خون لب شفق گون شد *** چو لاله جامه اش از خون چهره، گلگون شد

قدم به پیش نهاد آن اسیر درد محن *** فکند تیغ و جدا کرد سر را از تن

چو بكر رفت ز تیغش بنار قهر خدا *** نمود تکیه بدیوار آن اسیر جفا

بگفت حال من از اضطراب می سوزد *** ز تشنگی جگرم بهر آب می سوزد

ز بس که سوخت ز لب تشنگی حباب دلم *** همین چکد عرق از آتش کباب دلم

شنید طوعه و آورد جرعهٔ آبی *** رساند چون به لب آب را ز بی تابی

قدح لبالب خون شد ز زخم الوانش *** بریخت در قدح آب جمله دندانش

غرض ز شدت ضعف آن زمان پرو افتاد *** گرفت اشعث و بردش به نزد ابن زیاد

شنید چون خبر آن سگ نشست بر مسند *** رسید اشعث ملعون باندرون آمد

ز روی فخر به مجلس رساند مسلم را *** همان اسیر و گرفتار اهل ظالم را

چو گشت داخل آن خانه حضرت مسلم *** نکرد هیچ سلامی بدان سگ ظالم

بگفت آن سگ ملعون به مسلم مسکین *** چرا سلام نکردی مجمع صاحب دین

جواب داد چنان مسلم عقیل بدان *** که نیست روی سلامم به مجمع بی ایمان

درین سلام سلامت نظر چو نیست مرا *** ثواب حشر قیامت نظر چو نیست مرا

چو گفت این سخنش مسلم عقیدت کیش *** فکند ار سر نخوت سر تکبر پیش

پس از تمامی اندیشه سر ببالا کرد *** زبان به این سخن ناصواب گویا کرد

که بر امام زمان از چه آمدی بیرون *** چرا تو فتنه برانگیختی بگو اکنون

بگفت مسلمش آن دم که ای کثیف العین *** امام عصر بود حضرت امام حسین

ص: 52

ولی که اهل شقاوت ز راه بغض و حسد *** شدند مانع حق تا به مرکزش برسد

شنید چون سخن مسلم آن سگ ظالم *** بگفت کیست که سازد جدا سر مسلم

ببام خانه رود با هزار جور و جفا *** سرش کند به هماندم به تیغ ظلم جدا

ز جای خاست همان لحظه مشرکی ز میان *** به گفت می کنم این کار را من از دل و جان

گرفت پس ز غضب زود دست مسلم را *** به بام خانه ببردش همان زمان بالا

به این طریق چو مسلم به بام خانه رسید *** نمود روی سوی قبله و خروش کشید

بسوز داغ درون و بنالهٔ پرشین *** فغان کشید که یا حضرت امام حسین

خبر ز واقعهٔ مسلم عقیلت نیست *** ازین غریب جفادیده دلیلت نیست

که اهل کوفه چه کردند با پسر عم تو *** بدور از وطن و صبح و شام در غم تو

شکسته بیعت و تنها گذاشتند مرا *** بدست اهل ستم وا گذاشتند مرا

ز بعد او ز سر سوز و نالهٔ جانکاه *** خروش کرد که یا حضرت رسول الله

نداد چرخ امانم که بینمت دیگر *** کشم ز روی صفا تربت ترا در بر

بگفت این سخن و عازم شهادت شد *** پی شهادت خود بر سر اطاعت شد

غرض چو آن سگ ملعون فغان مسلم دید *** کشید خنجر و تیر از میان بقهر شدید

فکند تیغ همان بی گناه را جبراً *** جدا نمود ز کین در زمان سرش از تن

تنش فکند ز بالای خانه در آئین *** سرش بنوک سنان کرد آن لعین از کین

ببرد بر سر نیزه به نزد ابن زیاد *** بزعم خویش رسید آن لعین سگ بمراد

شد از شهادت او بر فلک چنان شیون *** که خم شد از غم اندوه پشت چرخ کهن

ز ارض تا بسما آه و درد و غم پیچید *** زمین عرصهٔ غبرا به یک دگر لرزید

بشرح این ألم و ماجرای سوز و گداز *** زیاده طائر فکرم نمی کند پرواز

به بزرگوار خدایا به مصطفای امین *** که گرد مقدم او فخر شد بعرش برین

به حرمت اسدالله حیدر صفدر *** که داد فرق وی آخرنشان شق قمر

بحق فاطمه آن بضعهٔ رسول گرام *** بحق آن دو جگرگوشهٔ رسول انام

به حق باقی اولاد آن حمیده سپهر *** که شافعانند بفردای عرصهٔ محشر

که این جماعت حاضر که دیده گریانند *** به ماتم شهدا سینه سوز و بریانند

بروز حشر ببخشا گناه این حضار *** مراد و مقصد ایشان بلطف خویش برآر

خصوص بنده اگر صالحم بصدق یقین *** به کربلای معلّٰی کنم بخاک دفین

که باشد از شرف تربت امام أنام *** سفیدروی شوم والسلام و الكرام

ص: 53

پس آن لعین ستمکار حکم زندان کرد *** ز آب و نان همگی منع آن یتیمان کرد

به حال آن دو ملک قدر مرد زندانبان *** ز قوم کوفه همی داشت گریه پنهان

بشام تیره وطن داشت و بود اهل وفا *** دلش چو آئینه روشن بمهر آل عبا

ز شب چونیمه ای بگذشت آن خجسته نهاد *** نمودشان ز برای خدا ز قید آزاد

غرض بگریه نموده وداع ایشان را *** روانه کرد بسوی راه آن یتیمان را

ز تیرگی شب آن راه راست در صحرا *** بشد ز دیدهٔ آن هر دو طفل ناپیدا

به چشم های تر و پایه ای آبله دار *** بدور کوفه خروشان چو مرکز پرگار

ز جیب ظلمت شب صبح چون نمود اثر *** سواد شهر عیان شد به پیش مد نظر

به حال خویش پریشان و دلفکار شدند *** ازان نظاره به یکبارگی ز کار شدند

نمود باغی پر از نخل یک کنارهٔ راه *** روی پناه سوی نخل باغ برده پناه

ز دست فتنهٔ ایام آن دو سرگردان *** بخوف قتل در آن نخل ها شدند نهان

ز ظلم اهل جفا لب ز گفتگو خاموش *** دو آفتاب ببرجی نهاده دوش بدوش

به وقت چاشت کنیزی ز بهر آب روان *** بکف مطاره و بر هر طرف نظاره کنان

دو ماه اوج شرف را به بطن نخل بدید *** ز سهم آن دُرِ بحرِ وفا بخود لرزید

سؤال کرد از آن غم رسیدگان با آه *** ز خوف کیست که بردید با درخت پناه

گمان برم که دو نوباوهٔ ریاض صفا *** ز مسلم ابن عقیل اند آن شهید جفا

چو نام باب شنیدند آن دو طفل غریب *** گسیخت رشتهٔ طاقت نماند صبر و شکیب

ز دل کشیده فغان و برهروان بقا *** به گریه گفت که ای جاریه بحق خدا

بگو که بر خشمی و دیابه لطف به ما *** ز دوستان وفاکیش یا ز اهل جفا

کنیز گفت که هستم ز خادمان شما *** نموده نقش بدل دوستی آل عبا

مراست بانوی از روی صدق پیرو دین *** برای ماتم مسلم نشسته زار و حزین

قدم ز باغ سوی خانه رنجه فرمائید *** ز جورهای فلک لحظه ای برآسائید

ز جای خاسته آن هر دو شمع باغ جنان *** به گریه همره آن جاریه شدند روان

رسید چون بدر خانه شد کنیز بپیش *** رساند مژدهٔ آن بی کسان به بانوی خویش

چو این شنید دوید آن جمیله با دل شاد *** ز مال خویش نمود آن کنیز را آزاد

نظر چو کرد دو طفل فرشته وار بدید *** نه طفل بلکه دو مهر سپهر عظمی دید

ز ضعف عارض گلنارشان سفید شده *** ز باب و مادر غم خوار ناامید شده

به پیش رفت سر و پا برهنه تا بر در *** به مهر آن دو ستمدیده را گرفت به بر

گهی بدست یکی بوسه از یقین می داد *** به پای دیگری از روی عجز می افتاد

ص: 55

چو خواهر از پی تسکین شان نمود تیماری *** چو مادر آن دو حزین را نمود غم خواری

ز مهر شست سر و زلف شان ز کلفت راه *** کشید شانه بدان جعد گیسوان سیاه

اشاره کرد که خوان طعام آوردند *** که آن دو طفل دل افکار بی پدر خوردند

بسوی خانه ای آورد بهر راحت شان *** فکند بستری از بهر استراحت شان

چو خستهٔ الم و محنت و گداز بودند *** فتاده بر سر بستر بخواب ناز شدند

دو دیدهٔ زن ازین درد هم چو جیحون بود *** که شوهرش ز ره مستقیم بیرون بود

چو وقت شام شد آن بدسیر رسید ز راه *** نشسته بر رخ او خاک هم چو خرس سیاه

زنش بگفت که در چه امور می بودی *** توقف این همه امروز از چه فرمودی

بگفت رفت ز زندان دو طفل ابن عقیل *** روان بجانب یثرب نه رهنما نه دلیل

بأهل شهر منادی خاص ابن زیاد *** به وعدهٔ درم و خلعت این ندا می داد

که هرکه آن دو پسر را ز راه گرداند *** دو بدره زر از ابن زیاد بستاند

چو این ز خلق شنیدم شدم سوی صحرا *** نه دشت ماند نه مزرع نه کوه و نه دریا

تمام را به سم باد پای طی کردم *** ز جوش خشم همه روزخون دل خوردم

چنان که مرکبم ازپا فتاد و گشت هلاک *** نشان نیافتم آخر از آن دو گوهر پاک

زن جمیله شنید این حدیث و رفت ازهوش *** چو رعد از دل پردرد برکشید خروش

که از نبی و علی روز حشر شرم بدار *** ترا به آن دو ستمدیدهٔ غریب چکار

ز قهر گفت بزن این سخن مکن تکرار *** اگر که هست طعامی گرفته نزد من آر

ز جای خاست زن از بهر او طعام کشید *** چو زهر مار نمود آن لعین بجا غلطید

زن از برای دو طفل غریب در وسواس *** نشست با دل پرخون بسرنه هوش و هراس

دو پاس نیم چو بگذشت از شب دیجور *** ز خواب جسته دو معصوم زادهٔ مهجور

از آن یکی دو برادر که بُد محمد نام *** گرفت دامن او دیگری به عجز تمام

بگریه گفت که ای غمگسار و مونس من *** بروز بی کسی و محنت و الم کس من

یقین بدان که به تیغ ستم شهید شویم *** ز کامرانی ایام ناامید شویم

درین زمان پدرم را بخواب می دیدم *** به گلشنی که چو او زیر چرخ کم دیدم

ستاده بود دران گلستان رسول الله *** بپیش او شه مردان علی ولی الله

به جانب دگری مصطفی امام حسن *** به یک طرف پدرم خستهٔ جفا و محن

ازین نظاره ز سر عقل و هوش کرد سفر *** بگفتم ای پدر مهربان بما بنگر

که در فراق تو زین بیش نیست طاقت ما *** چه ظلم ها که به ما می کنند اهل جفا

چه گویم ای پدر از کرده های ابن زیاد *** که سر اگر برود آن نمی رود از یاد

ص: 56

نمود حکم که بستند زلف ما بر هم *** ز کین کشید به زنجیر پای ما به ستم

روا نداشت تمنای آب و نان از ما *** ز سهم باز ربود آن پلید خواب ز ما

ترحمی که بدست جفا گرفتارم *** به بی کسی و غریبی ز حجره بیزاریم

مرا چو دید بدان حال بهترین امام *** نمود روی به بابم که ای شهید ستم

چسان دل تو به این بی کسان یاری داد *** گذاشتی به چه رو در میان اهل عناد

مرا چو دید پدر گفت یا منیر صفا *** دو کشتهٔ ستم و ظلم می رسد ز قفا

برادر دگر از این حدیث جست ز جا *** به گریه گفت که ای مهربان قسم بخدا

که آن چه از تو من دلفکار بشنیدم *** بخواب این همه را بی زیاد و کم دیدم

ببین که عاقبت کار ما چه خواهد شد *** هزار حیف ندیدیم روی مادر خود

بگفت این و نهادند سر بسینه بهم *** ز مهر پاک نمودند آب دیدهٔ هم

چنان ز درد کشیدند ناله از دل چاک *** که جست بی خبر از خواب حارث ناپاک

بزن بگفت که این شورش و فغان از چیست *** درون خانهٔ ما این صدای گریه ز کیست

شتاب کن و بزودی چراغ روشن ساز *** که تا یقین شوم از کجاست این آواز

زن جمیله چنان ز استماع این گفتار *** ز کار رفت که چون نقش ماند بر دیوار

پس آن لعین ستمکار خود به آن پرداخت *** ز چشم و تیرگی دل چراغ روشن ساخت

درون خانه درآمد دو ماه منظر دید *** دو آفتاب منیر سپهر اخضر دید

دو خسرو شرف بارگاه عزّ و جلال *** ز غم بزانوی غربت نهاد روی ملال

چو آن مجوس ستم پیشه حال ایشان دید *** بخشم از نسب و جاه نامشان پرسید

بگفت دو شرف آل عبا به لطف جمیل *** دو کودکیم پریشان ز مسلم بن عقیل

چو نام مسلم از آن دو ملک جناب شنید *** بسان مار سیاه آن لعین بخود پیچید

فکند دست و سر زلف کودکان بگرفت *** که کفر ماند ز اوضاع کار او بشگفت

سیه نمود بضرب طپانچه منظرشان *** بهم ببست ز کین گیسوی معنبرشان

ز سوز از سر بستر کشیدشان به زمین *** خروش کرد همانند رعد و گفت چنین

مرا سراغ شما زندگی نمود حرام *** شما خانهٔ من خفته اید با آرام

دو کتف نازکشان را ز قهر محکم بست *** گرفت یک سر او را بدست خویش ببست

زن از نظارهٔ آن دست بر جبین می زد *** ز عجز بوسه بزانوی آن لعین میزد

که این دو کودک مظلوم را مکن آزار *** ز هول واهمهٔ روز حشر شرم بدار

بروز قهر چنان سست باش بر سر دوش *** که روز کینه ز پا افتاد شد مدهوش

چو خسرو فلک از صبح غم کشید الم *** نهاد بر سر نه طارم سپهر قدم

ص: 57

بروی مشرق ماتم کشید خون شفق *** ز رسم تعزیه از آسمان گرفت سبق

نشست با رخ زرد و دو دیدهٔ گریان *** به حال آن دو دل افکار ماند سرگردان

ببست تیغ جفا حارث لعین به کمر *** کشید آن دو پریچهره را ز خانه بدر

ز بهر قتل کشان برد جانب دریا *** زن و غلام و پسر از عقب در آن صحرا

چو ابر آن دو جگر خسته ناله می کردند *** سرشک آه بگردون حواله می کردند

زبان گشوده که ای حارث از برای خدا *** درین غریبی و بی مونسی ببخش به ما

چرا که کودک و بی یاور فلک زده ایم *** ز حادثات جهان از وطن جدا شده ایم

مکن جفا که نمانده است هیچ طاقت ما *** مساز تازه بداغ الم جراحت ما

اگر ز زاری ایشان دل فلک می سوخت *** ز باد آتش قهر آن پلید می افروخت

کشید تیغ بزهر آب داده را ز نیام *** ز بهر قتل دو مظلوم بانگ زد بغلام

چو آن دو کودک دین را نظر فتاد تیغ *** بروی دست لعین برق زد چو شعلهٔ میغ

ز خوف رعشه اعضا چنان شدند بهم *** ز تار و پود رگ عمرشان گسیخت ز هم

بکام خشک و لب پر ز عجز و چشم پر آب *** ببرطپان دلشان هم چو جرعهٔ سیماب

ز بیم ترس بحارث نظاره می کردند *** مگر بجانب آن زن اشاره می کردند

نمود حارث بی دین غلام را تکرار *** بگیر تیغ و سر این دو طفل را بردار

غلام گفت که هرگز ز من نخواهد شد *** اگر معاینه بینم پیش پا سر خود

ترا دگر نگذارم که دلفکار کنی *** ز جهل قتل دو معصوم اختیار کنی

چو این شنید برآشفت آن شقی کلفت *** فکند دست و سر گردن غلام گرفت

غلام نیز خروشید چون شط جیحون *** که تا ز پنجهٔ او تیغ را کند بیرون

چو آن سیاه دل خرس رو کلام نمود *** به ضرب تیغ ز تن دست او غلام ربود

ز دور چون پسر حارث این جسارت دید *** نمود منع پدر جانب غلام دوید

چو خوانده بود برادر غلام را از جان *** بغل گشود که تا در ربایدش ز میان

که آن ستمگر بی رحم تیغ زد بسرش *** چنان که گشت سیه آفتاب در نظرش

چو دید مادر آن مرد بتن گریبان چاک *** فتاد بر سر آن پیر گبر ملعون خاک

که حارث دنی افروخت از غضب رویش *** بزد ز قهر چنان ضربتی به پهلویش

که آن ضعیفهٔ مستوره اوفتاد بخاک *** نهاد طائر روحش قدم به عالم پاک

پس آن جهول ضلالت سوی یتیمان دید *** به شدتی که رواق فلک بهم لرزید

کشید زان دو یکی را بخنجر خونخوار *** گشود آن دیگری لب به عجز درگفتار

که ای عنید چه مطلب ترا ز کشتن ما *** چه کرده ایم که برگشته ای ز راه وفا

ص: 58

بگفت گر سرتان را به نزد ابن زیاد *** برم ز دولت دنیا مرا کند آزاد

یکی بگفت غرض گر ترا به دینار است *** بدار دست ز کشتن که مال بسیار است

دو گیسوای که چون عنبر رسیده بر سرودوش *** ببر بتیغ و تو ما را ببندگی بفروش

اشاره کرد که هرگز نمی شود این کار *** که دوستان شما هست در جهان بسیار

ز من برند شما را به زور سعی شدید *** شوم ز آرزوی کام خویشتن نومید

به تیغ کین بکنم سر جدا ز جسم شما *** از آن شوم بتمنای خویش کامروا

بگفت این و علم کرد تیغ آن غدار *** دو نور مشرق ایمان بدیدهٔ خونبار

ز روی عجز بگفتند با هزار نیاز *** امان بده که دو رکعت ادا کنیم نماز

جواب گفت که یکدم امان نخواهم داد *** چرا که در دل من نیست غیر بغض و عناد

پس آن فلک زده بنشاند یک برادر را *** که تا جدا کند ز جسم نازکش سر را

چو دید طفل دگر چون گهر بخاک افتاد *** به آن سیاه دل از عاجزی قسم ها داد

که پیش از آن ز من بی پدر جدا کن سر *** که نیست تاب که بینم برادرم بی سر

گذاشت آن و سوی آن سیل روی نهاد *** که باز هم ز پیش آن دگر زبان بگشاد

که ای سیاه دل و پیر کج نهاد براه *** ترا بروح شفیع اُمم رسول الله

مرا به تیغ تو اول سر از بدن بردار *** غم فراق برادر بسینه ام مگذار

ز بهر قتل بهر یک که دست بالا برد *** یکی دگر پی سبقت شفیع می آورد

پس آن پلید یکی را که داشت لطف عمیم *** به رخ چو پرتو خورشید نام ابراهیم

به تیغ کین ز سپهر بدن بریدش سر *** چو آفتاب بخون اوفتاد آن پیکر

سپرد حارث ملعون تنش بجانب آب *** به بحر آب درافکند گوهر نایاب

چو آن برادر مهتر سر برادر دید *** چو رعد جست خروشان ز جابسر جنبید

بداد بوسه ز مهر و بروی سینه نهاد *** کشید از دل پر درد ناله و فریاد

که ای فتاده بدریای خون ز تیغ جفا *** مرو شتاب برادر که من رسم ز قفا

مرا بغیر تو در چشم زندگی خوار است *** جدا شدن ز جناب تو کار دشوار است

برادر است در عالم چو میوهٔ نایاب *** کجاست آن که به غیر برادر آرد تاب

چگونه صبر کنم در فراق دوری تو *** نماند هیچ مرا طاقت صبوری تو

کجاست مادر محروم و بینوا امروز *** که دید پیکر ما را بخون شنا امروز

تو در جمال پدر چون نظر کنی بی من *** چسان بروضه رضوان سفر کنی بی من

نمود پاک رخش را ز خون دمی مالید *** به آه سرد بدان روی خویش می مالید

که حارث آمد و سر را از آن گرفت بزور *** ز روی بی ادبی آن لعین فکند بدور

ص: 59

بغل گشود پی قتل از سر تهدید *** نمود آن گهر پاک را بستیغ شهید

جدا چو کرد سر از پیکرش فلک لرزید *** فتاد غلغله بر ساکنان عرش مجید

ز دیده های ملائک چکید خون جگر *** نهاد حضرت روح الأمين دو دست بسر

جهان به تعزیت آن دو کودک مظلوم *** چنان فسرد که برگ خزان ز باد سموم

به ماتم و غم اندوه آن دو گوهر پاک *** نمود جامۀ جان را بجسم مخلص پاک

نماند تاب که دیگر سخن کنم بنیاد *** هزار لعن دمادم بروح حارث باد

چو کرد طیّ مسافات کوه و صحرا را *** مشرف از شرف خود نمود بیدا را

روایت است که شاه شهید از بیدا *** سه روز رفت که بیت الحرام شد پیدا

چو آن جناب برای طواف محرم شد *** شفیع خلق شه روزگار محرم شد

ز لطف کرد خدا حجه را بهانه خویش *** که آورد شه لب تشنه را به خانه خویش

چو شاه تشنه از باب السلام داخل شد *** حرم بسوی شه تشنه کام مایل شد

روایت است که آن رهنمای خلق الله *** چو قبله کرد نزول شرف به بیت الله

چو مهر و مه خلف اشرف بنی آدم *** به سعی بود شب و روز در طواف حرم

حرم ز طواف شه تشنه لب بخود بالید *** چنان که از کره خاک تا به عرش رسید

حرم ز دیدن فرزند پروریده خویش *** فزود نور جدیدی به نوردیده خویش

اگر چه گشت بدور حرم امام شهید *** پی رضای الهی بدور آن گردید

اگر رضای الهی به آن نبود قرین *** زیاد از دهن کعبه بوم تن بمكين

ازین که مسقط رأس جناب شیر خداست *** وگرنه سنگ و گل خشت و زین خجسته بناست

روایت است که یک روز در مقام مزید *** زمین کعبه ز راه شرف بخود بالید

بخویش گفت که من قبله امام شدم *** مطاف و مسجد عالم ز خاص و عام شدم

به از من به فضای جهان نخواهد برد *** زمین کجا که چو من آسمان نخواهد برد

تمام خلق جهان سجده می کنند مرا *** طواف را ز ازل وعده می کنند مرا

دمی که خلق به خلاق خود سخن دارند *** سخن بخالق و روی سخن به من دارند

ز انبیا و ملائک از جمله اصناف *** مرا تمام بإعزاز می کنند طواف

روایت است که چون کعبه این مناهی کرد *** اثر به در و درگاه کبریائی کرد

خطاب شد بسوی کعبه از جناب غفور *** که ای عبث شده بر شأن خویشتن مغرور

تو از کجا و چنین قسم ادعا کجا *** علو مرتبه و شأن كربلا کجا

به خود مناز اگر مروه و صفا دارد *** چه رتبه و چه صفا پیش کربلا دارد

اگر چه روی تو فرموده ایم طاعت را *** سپرده ایم به او شفاع قیامت را

چنان که از آدم و حوّا غرض محمد بود *** ز خلقت تو غرض کربلای سرمد بود

شنیده بود چو این راز کردگار و دود *** حرم ازان بشه کربلا طواف بود

حرم چو حرمت آن شاه در نظر دارد *** همیشه دامن تعظیم در کمر دارد

حرم به ماتم آن تشنه لب امام ز من *** لباس تعزیه بیرون نمی کند از تن

تو یادگیر اگر مؤمنی ز بیت الله *** به روز تعزیه می باش در لباس سیاه

حرم ببین ز حجر سنگ در بغل دارد *** به دشمنان شه تشنه لب جدل دارد

ص: 61

حرم نه چادر نیلی از آن نمایان است *** برای اهل حرم گیسوش پریشان است

نمود تکیه بمولود حیدر کرار *** حجر برای همین داده پشت بر دیوار

فرشته ایست حجر کز بهشت آمده است *** پی شهادت برخوب و زشت آمده است

شنیده بود حرم فعل زشت امت را *** از آن کشید ز ما دامن شفاعت را

چو بیت خانهٔ مولود حضرت شاه است *** از آن ز دامن او دست خلق کوتاه است

صفای مروه ز سعی پیمبران پیداست *** صفای هر چمن از روی باغبان پیداست

در انتظار جنابت به وعدهٔ تسلیم *** نموده بود ز آن جا مقام ابراهیم

بپای بوس شه تشنه لب مصمم شد *** به کعبه آمد ازان سلسبیل زمزم شد

اگر غلط نکنم آب دیدهٔ حوراست *** ازین رهست که در طعم اندکی شوراست

دگر کجا به مدینه کند نزول شرف *** که بازگشت ندارد گهر بسوی صدف

مجال حج و طوافش ز بیم قتل نبود *** از آن بمفرده و عمره اکتفا فرمود

چو قهقه از حرم شاه تشنه بیرون شد *** حرم بفرقت او رفته رفته دل خون شد

وداع کرد حرم را چنان بناله و آه *** که آب گشت ز زمزم بچشم بیت الله

برآمد از حرم آن نور دیدهٔ اخبار *** شد از برای شهادت به ذوالجناح سوار

روانه گشت بصد شوق سید الشهدا *** ز کعبه بهر شهادت بسوی کرب و بلا

زبان خامه اگر عرض و طول راه کند *** چو مشق روز به اهل جهان سیاه کند

روایت است که چون مرکب امام شهید *** ز عرض راه به نزدیک شهر کوفه رسید

به نور ظلمت شب گشته آن چنان تاریک *** که راه خلد به آن عرض و طول شد باریک

چنان سیاه شب از غم بچشم مردم شد *** که در سیاهی شب راه روز هم گم شد

غبار تیره شب چشم صبح صادق را *** چنان گرفت که گم کرد راه مشرق را

شبی چنین که اگر وصف آن کنم مظهر *** قلم تتمه نویسد به صفحهٔ محشر

شبی که تیرگیش در کمال ظلمت بود *** بأهل بیت صباح صف قیامت بود

که لشکر شه لب تشنه راه گم کردند *** ز ظلمت شب دیجور ماه گم کردند

موکلان جو بحکم قضا عمل کردند *** رهس براه بهشت برین بدل کردند

قضا کشید عنان را ز سید الشهدا *** وگرنه راه چرا گم شود ز راهنما

بأهل بیت خبر شد که راه گم شده است *** ره از جناب ولایت پناه گم شده است

شدند جمله پریشان و مضطرب احوال *** تمام سر بته افکنده با هزار خیال

شنید زینب و پرسید از شتربانان *** که آفتاب امامت کجاست ای یاران

جواب گفت به زینب کسی که این جانیست *** ضیای چشم رسالت پناه پیدا نیست

ص: 62

چو این شنید سراسیمه گشت در آن حال *** بهر طرف نگران بود مضطرب احوال

بفرقت شه لب تشنه دیده گریان کرد *** بگریه رو بسوی خواهران و خویشان کرد

که یارب این چه مکان ست و این چه جا باشد *** برادرم خلف مصطفی کجا باشد

بجستجوی چرا رو به ره نمی آرید *** در انتظار چرا ما نگه نمی دارید

چه می شود که به هرسو دمی روانه شوید *** پی تفحص آن گوهر یگانه شوید

چو آفتاب شب از دیده گرچه پنهان ست *** نرفته است بجایی درین بیابان ست

درین مکالمه بودند عترت اطهار *** بجستجوی شه تشنه لب در آن شب تار

که ناگه از عقب آواز ذوالجناح آمد *** به ظلمت شب دیجورشان صباح آمد

ز دشت شافع روز جزا هویدا شد *** بعین ظلمت شب آفتاب پیدا شد

رسید اهل حرم را ستاده حیران دید *** ز راه گم شدن آن جمع را پریشان دید

برادران همه حیران و مضطرب احوال *** مخدرات همه عاجز و پریشان حال

ز بیم ظلمت شب طفل ها همه گریان *** برادران و رفیقان تمام سرگردان

چو این مشاهده فرمود سیّدالشهدا *** که عاجزاند تمامی مسافران به بلا

خطاب کرد بلشکر که ایستاده شوید *** مخدرات ز جمازه ها پیاده شوید

پیاده بصد اضطراب شاه شهید *** بروی خاک نشست و سکینه را طلبید

جواب گفت باو بانوی حریم ادب *** گل حدیقهٔ ناموس اوصیا زینب

که ای یگانه خواهر سکینه تب دارد *** هنوز واهمه از های هوی شب دارد

چو این شنید سراسیمه گشت شاه شهید *** بسوی محمل آرامش سکینه دوید

نظاره کرد که خوابیده است بر بستر *** گذاشته است سر از غم بسینهٔ مادر

گشود خانهٔ آغوش بر سکینهٔ خویش *** گرفت در بر و آورد تا بسینهٔ خویش

سکینه چون ز پدر دید آن محبت را *** ز دیده ریخت رخسار اشک حسرت را

به گریه گفت که جان پدر کجا بودی *** چرا ز ما تو درین تیره شب جدا بودی

تو چون جدا شدی از ما پناه گم کردیم *** ز ظلمت شب دیجور راه گم کردیم

تمام شب همه از خوف مضطرب بودیم *** به محمل از غم تو لحظه ای نیا سودیم

سکینه با شه ابرار گفتگو می کرد *** امام تشنه لبان احترام او می کرد

که صبح از افق مشرقی هویدا شد *** برای روز قیامت سفیده پیدا شد

شکست بیضهٔ شب از بهرِ آرمیدهٔ صبح *** نمود زردهٔ خورشید با سفیدهٔ صبح

روایت است که آن صبح روز ماتم بود *** به اهل بیت نبی غرهٔ محرم بود

امام تشنه لبان بر فریضه کرد قیام *** نماز صبح به آل رسول کرد تمام

ص: 63

پس از ادای نماز فریضه شاه شهید *** برادران و محبان خویش را طلبید

سؤال کرد امام غریب از یاران *** ز دوستان و رفیقان و از شترداران

که این چه جاست که اکنون مکان و منزل ماست *** که متصل غم و اندوه قسمت دل ماست

به همره شه لب تشنه ساربانی بود *** چه ساربان که بمعنی شترچرانی بود

جواب گفت که این دشت دشت ماریه است *** که در حوالی آن نهرهای جاریه است

چو نام ماریه را سید انام شنید *** نظر به عترت اطهار کرد و آه کشید

بگریه روی سوی اهل بیت عصمت کرد *** چنین بحضرت زین العباد وصیت کرد

که ای غریب بیابان کربلای پدر *** بپدر بی پدری گشته مبتلای پدر

درین زمین من بی کس شهید خواهم شد *** قتیل تیغ سپاه یزید خواهم شد

تو بی پدر چو شوی دستگیر خواهی شد *** بدست لشکر اعدا اسیر خواهی شد

ز اهل بیت رسالت همین تو خواهی ماند *** پی امامت امت همین تو خواهی ماند

تو ای غریب پدر بی تبار خواهی شد *** به بدترین خلائق دچار خواهی شد

تو دست بسته ازین جا به شام خواهی رفت *** ذلیل و گرسنه و تشنه کام خواهی رفت

تمام راه اسیر و پیاده خواهی بود *** رسن به گردن و سر در قلابه خواهی بود

دلی به بی سر و سامانیت نخواهد سوخت *** کسی دریدگی جامه ات نخواهد دوخت

شنید حضرت عباس این حکایت را *** بپا فتاد شه مسند امامت را

خطاب کرد سوی حضرت امام شهید *** به گریه گفت که ای سرو بوستان امید

تو چون شهید شوی من چه خواهم کرد *** چه خاک بر سر این روزگار خواهم کرد

ترا افتاده به میدان نمی توانم دید *** به خاک معرکه غلطان نمی توانم دید

خدا نکرده ترا غرق خون نظاره کنم *** بگو چگونه تأمل کنم چه چاره کنم

جواب گفت به عباس سیّدالشهدا *** که ای ضیای دل و دیده های خون پالا

چو من تو نعش برادر بخون نخواهی دید *** تو خیمه های حرم واژگون نخواهی دید

سر برادر خود بر سنان نخواهی دید *** تنش بخاک مذلت طپان نخواهی دید

سلام من به ریاض بهشت خواهی برد *** خبر ز واقعهٔ سرنوشت خواهی برد

تو دل شکستگی خواهران نخواهی دید *** اسیری و الم دختران نخواهی دید

چو این شنید بپا خاست با دو دیدهٔ تر *** خطاب کرد بسوی پدر علی اکبر

که ای پناه اسیران وادی حسرت *** نگاهبان غریبان دل پر از حسرت

من ستم زده از دوریت چه خواهم کرد *** تسلی دل پردرد از که خواهم کرد

یتیمی من بیماری برادر من *** اسیری من حال سکینه خواهر من

ص: 64

تو چون شهید شوی من پدر نخواهم داشت *** به بی کسی ز تو غم خوارتر نخواهم داشت

چو این شنید در آن حال از علی اکبر *** جواب گفت چنین امام تشنه جگر

که ای بناز در آغوش پروریده من *** غمین مباش و میندیش نور دیده من

تو چون برادر خود بی پدر نخواهی شد *** تو هم چو خواهر خود دربدر نخواهی شد

جراحت تو برون از شمار خواهد شد *** تنت ز تیغ ستم پاره پاره خواهد شد

تو زودتر ز برادر شهید خواهی شد *** تو پیشتر ز پدر ناامید خواهی شد

شنید قاسم و چشم از حجاب گریان کرد *** بگریه رو بسوی سرور شهیدان کرد

که ای پناه غریبان عرصه ایجاد *** وصیت پدرم کی نتیجه خواهد داد

جواب گفت به قاسم چنین امام زمان *** که ای بی کسیت دیده فلک گریان

چنان بدیده من از غم تو تاریک است *** بلی شهادت و دامادی تو نزدیک است

شهادت تو درین دشت پربلا باشد *** عروسی تو به هنگامه جزا باشد

تو با مصاحب عم زاده ات علی اکبر *** روید پیشتر از من به نزد پیغمبر

شنید زینب و یک بار گشت بی آرام *** خطاب کرد سوی حضرت امام انام

که ای به ماتم تو خانه سپهر سیاه *** بقد تعزیت خلعت ابد کوتاه

پس از حیات تو غم خوار ما که خواهد بود *** ز اهل بیت پرستار ما که خواهد بود

به حال فاطمه عتریت چه خواهی کرد *** بشیرخوارگی اصغرت چه خواهی کرد

جواب گفت که اصغر شهید خواهد شد *** ز شیر مادر خود ناامید خواهد شد

گلو بریده شود سوی جنّت المأوا *** رود بخواب در آغوش حضرت زهرا

سؤال کرد که احوال من چه خواهد بود *** به ماتم تو پرستار من که خواهد بود

جواب گفت به زینب امام تشنه لبان *** که ای انیس غریبان وادی حرمان

تو از شهادت من دلفکار خواهی شد *** بخیمه بی کس و غمگسار خواهی شد

انیس عابد بیمار خسته خواهی بود *** برای اهل حرم دلشکسته خواهی بود

به گریه فاطمه از تو باب خواهد خواست *** سکینه ام ز تو یک جرعه آب خواهد خواست

به گریه دامن مهرت بدست خواهد داد *** دلت به تشنگی او شکست خواهد داشت

نه بر سکینه من فکر آب خواهی کرد *** نه بهر فاطمه ام صبر و تاب خواهی کرد

بخیمه تو در آیند کوفیان لعین *** تو مضطرب چو شوی زان جماعت بیدین

به خیمه سید سجّاد را تو راه بری *** دوان بحضرت آن بی پدر پناه بری

ز خوف فاطمه در پهلوی تو بگریزد *** سکینه آید و بر معجر تو آویزد

تو سوی حضرت زین العباد روانه شوی *** به عذر خواهی آن گوهر یگانه شوی

ص: 65

در آن معامله زین العباد برخیزد *** ز بستر الم آن نامراد برخیزد

بأهل بیت همه سوی خویش راه دهد *** ترا به خانه آغوش خویش بنشاند

ز مهر فاطمه ام را به پشت سر گیرد *** سکینه را ز ره مرحمت برگیرد

ز ظلم از سر تو معجر حجاب کشند *** ترا به خاک مذلت چو آفتاب کشند

مخدرات حرم را ذلیل و خوار کنند *** اسیروار بجمازه ها سوار کنند

تو در میان سپاه حجاز خواهی بود *** سوار بر شتر بی جهاز خواهی بود

سر از خجالت نظاره پیش خواهی داشت *** سکینه را تو در آغوش خویش خواهی داشت

به این طریق سوی شهر شام خواهی رفت *** برای عبرت هر خاص و عام خواهی رفت

ز شام عازم شهر مدینه خواهی شد *** خلاص از غم ارباب کینه خواهی شد

چو این شنید در آن حال زینب محزون *** به گریه گفت که ای نوردیده پرخون

بأهل بیت دگر عصمتی نخواهد ماند *** به ما ستمزدگان غیرتی نخواهد ماند

چو این شنید بر آشفت آن امام مبین *** خطاب کرد به زینب که ای سلاله دین

به أهل بیت رسالت پناه پیغمبر *** به دختران جناب کننده خیبر

کسی نظر خیانت نمی تواند کرد *** نگاه جز به طهارت نمی تواند کرد

سکینه چون ز پدر این مکالمات شنید *** ز جای جست چو بی هوش گشت و آه کشید

ازین کلام همه عترت رسول الله *** بر آمدند ز جا بافغان و ناله و آه

چنان محوطه دهر را خروش گرفت *** که چرخ نیز از آن نوحه بر دو گوش گرفت

به جای اشک ازین نقل دیده خون آورد *** زبان خامه ازین نظم مو برون آورد

شها توئی که بختم رسل هم آغوشی *** ز راه رتبه به معراج دوش بر دوشی

تو جان بکتف شه آخرالزمان داری *** تو بلبلی که بباغ جنان مکان داری

بگو ترا ز شرافت کشیده است بدوش *** بگو که کوه شفاعت کشیده است بدوش

منم که مقبل ناقابل جناب توام *** همیشه منتظر لطف بی حساب توام

به کربلای تو سالی که میهمان بودم *** در آشیانه تو از مجاوران بودم

به کربلای تو سگ دیدم و حسد دارم *** چرا که من به همین منزلت رسد دارم

خصوص پیرسگی دیدم و دلیر شدم *** به این امید و به این چشم داشت پیر شدم

به کربلای تو گر بعد مرگ خاک شویم *** به این وسیله مگر از گناه پاک شویم

نکرد نفع به حال من آدمیت من *** رسد مگر به مداوای من سگیت من

ص: 66

کنند جمله اسباب خیمه ها تاراج *** برند جانب سردارشان به استدراج

بدین عقیده که آبی بروی کار آرند *** ز گریه اهل حرم را به زنهار آرند

در آن معامله جان تو و سکینه من *** کسی ستم نکند بر سرور سینه من

که او ز اهل حرم ظلم ناکشیده تر است *** ز دختران یتیم ستم ندیده تر است

بدرد و محنت من مبتلاست مادر او *** تو باش اشک پذیرای دیده تر او

ز اهل بیت نبی کاغذی تمنا کرد *** بسوی عابد بیمار نامه انشا کرد

تمام کرد و بر آن خاتم شریف نهاد *** ز اهل بیت رسالت بدست فاطمه داد

خطاب کرد که این نامه را ز من بستان *** به نور دیده من زین عابدین برسان

روایت است که آن منصب امامت بود *** که شاه تشنه به زین العباد رجوع نمود

وداع اهل حرم کرد سید اطهار *** گرفت عترت خود را یکان یکان بکنار

شدند اهل حرم در وداع گریه کنان *** در آن قضیه قیامت بخیمه گشت عیان

غمین ز رفتن شاه شهید گردیدند *** ز نور دیده خود ناامید گردیدند

لباس کهنه از اهل بیت کرد طلب *** سؤال کرد ز تفتیش حال آن زینب

جواب گفت که ای نور دیده زهرا *** سرور سینه ام الأئمة النجبا

نگفتمت که خبر داده است پیغمبر *** ز آب خوردنم از آب جدول خنجر

کنون به وعده حق بایدم وفا کردن *** به مژده خبرش جان و سر فدا کردن

چو سر ز پیکرم از تیغ کین جدا سازند *** گل سرسبد نیزه جفا سازند

بیفکنند تن پاره پاره ام به زمین *** کنند دامن سحر چو دامن گلچین

مرابسائر این کشتگان قیاس کنند *** طمع ز راه غریبیم در لباس کنند

چو می کنند برون جامه شهادت من *** بروز کار روا نیست کشف عورت من

ازین بکهنه لباس است حاجتم اکنون *** که چون لباس برآرند از تنم بیرون

بجامه های نوام اهل ظلم درسازند *** دگر بسوی کهن جامه ها نپردازند

طلب نمود ببر کرد جامه های کهن *** دگر لباس شهادت فکند در گردن

ز تار ناله کروبیان کمر بست *** گرفت نیزه از آه اهل بیت بدست

ز خیمه سرور لب تشتگان برون آمد *** شکست بر کمر چرخ واژگون آمد

طلب نمود بر خویش ذوالجناحش را *** سمند برق تک اسرع الریاحش را

چه ذوالجناح که در جلوه از زمین بسَما *** به یک اشاره دستی رود برنگ دعا

سبُک تکی که به یک جلوه آن فرشته سرشت *** رساند راکب خود را ز کربلا به بهشت

تنیده بر فلک اطلس انجم سیّار *** به ذو الجناح شده زین چو اطلس بته دار

ص: 68

هلال رفته و هم چشم آفتاب شده *** توسن شه دین حلقه رکاب شده

قضا به خدمت آن شاه ذوالجناح کشید *** قدر عنان بسر ذوالجناح گردانید

بکف گرفت رکاب شهادت جبریل *** بصور نفخه ماتم دمید اسرافیل

عنان گرفت و درآمد به زین امام کبار *** سوار باد شد آن شاه دین سلیمان وار

طلوع شعشعه کرد آفتاب اوج یقین *** ز برج خیمه به نصف النهار خانه زین

جهاند یکّه سوار قلمرو امکان *** سمند یک تنه چون آفتاب در میدان

بسوی لشکر کین ذوالجناح جولان داد *** ز هر قدم گل داغ به جان خاک نهاد

زمین ز یمن سم ذوالجناح آن سرور *** نشست یک سر و گردن ز عرش بالاتر

اگر نه حجت آن قوم سد راهش بود *** فضای گلشن فردوس جلوه گاهش بود

کسی غبار ز جولان ذوالجناح ندید *** فلک چو سرمه غبار رهشه بدیده کشید

از آن بدیده نیامد غبار جلوه گهش *** که بود روح عزیزان قدس خاک رهس

رسید چون به کنار صف سپاه یزید *** عنان کشید و شه، ابن سعد را طلبید

چو کوفیان لعین آن جناب را دیدند *** به ابن سعد ز هر سو خبر رسانیدند

که آمده است جگرگوشه رسول خدا *** پی محاربه امروز بی کس و تنها

ستاده است به میدان حرب یکّه سوار *** ترا به معرکه خواندست آن سپهر وقار

جهاند آن سگ بیدادگر ز راه خطا *** سمند ظلم به میدان سیّدالشهدا

رسید چون بعنان شه سپهر رکاب *** به شاه گفت که ای نور دیده احباب

چه حاجت است بفرمای تا روا سازم *** حصول مطلب از عین مدعا سازم

چرا بخیمه ات ای سیدا نیاسودی *** قدم به معرکه بهر چه رنجه فرمودی

جواب گفت چنین نقد ساقی کوثر *** که تشنه اند تمام اهل بیت پیغمبر

درین زمین بلا وحش و طیر سیرابند *** مخدرات من امروز تشنه آبند

بخیمه حضرت زین العباد بیمار است *** برای جرعه آبی تنش در آزاراست

به دستگیریم از یاوران نماند کسی *** در این مصیبتم امروز نیست دادرسی

موالیان من از تیغ ظلم کشته شدند *** بسر جریده لب تشنگان نوشته شدند

ز تاب تشنگیم چون نماند دست از کار *** از آن به معرکه امروز آمدم ناچار

غرض ز آمدنم بهر جرعه آب است *** که از حرارت تن مرغ روح در تاب است

چو این ز شاه جگر تشنه ابن سعد شنید *** به مثل کرم کج آن بی حیا بخود پیچید

جواب داد که ای بدر آسمان جلال *** بود برای تو امروز آب فرض محال

چنین خطاب بسردار داده است یزید *** که نان و آب به اولاد مصطفی ندهید

ص: 69

چو نیست بهر تو یک جرعه آب مقدورم *** به این سبب ز جناب مقدست دورم

امام گفت که ای شخص جهل و نادانی *** مگر مراتب جد مرا نمی دانی

جواب داد که جدت محمد عربیست *** که ذکر نام خوشش بی درود بی ادبیست

تفوق است به پیغمبران سابقه اش *** کلام حضرت باریست فرد ناطقه اش

ترا پدر بود آن شه کشور تجرید *** که آمده است بپام وی از فلک ناهید

به رتبه حضرت خیرالنساء ست مادر تو *** کشیده حضرت جبریل شانه بر سر تو

برادرت حسن مجتباست می دانم *** جلال و قدر تو بی انتهاست می دانم

به من ایالت ری وعده کرده است یزید *** سر تو در عوض وعده اش ز من طلبید

بروزگار چو فرماندهی طمع دارم *** ازان ز کشتن تو دست بر نمی دارم

بگفت و گشت روان سوی قلب لشکر خویش *** خطاب کرد به مروانیان کافر کیش

که از یزید اگر سلطنت طمع دارید *** سر حسین علی را به نزد من آرید

چو سیل لشکر مروانیان بی ایمان *** روان شدند به میدان آن فلک جولان

اسیر قوم جفا تیغ از نیام کشید *** به بهر لشکر کفار غوطه ور گردید

هزار دیاره ز انجم گشاده فلک *** پی نظارهٔ حرب امام جن و ملک

روایت است که نه صد تن از اعادی دین *** فکند سرور لب تشنگان بروی زمین

سپاه اهل ظلم را ز تیغ تیز شکافت *** ز تاب تشنه لبی جانب فرات شتافت

شدند منهزم آن قوم از صف هیجا *** گریختند ز میدان سیّد الشهدا

برنگ برق ز ابر سیاه بیرون تاخت *** ز گرد لشکر کین اسب در فرات انداخت

اراده کرد که آبی ز کف بیاشامد *** در آب خوردنش از اهل بیت یاد آمد

نخورد آب جگرگوشهٔ رسول خدا *** بیاد تشنگی ساکنان پرده سرا

اراده کرد که قدری ز آب بردارد *** برای تشنه لبان حریم خویش آرد

یکی ز اهل ستم گفت کای امام امم *** روانه شد سپه کین به خیمه های حرم

چو این شنید سمند از فرات بیرون تاخت *** به سوی لشکر کین دست ذوالفقار افراخت

چو ابن سعد لعین دید آن حلاوت را *** شتاب تشنه لب جرعهٔ شهادت را

خطاب کرد که ای کوفیان بی بنیاد *** امان به سرور لب تشنگان نباید داد

ضرب چوبهٔ تیرش نگون ز باره کنید *** تن مبارکش از تیغ پاره پاره کنید

ز هر طرف سپه کین ز چله های کمان *** بسوی شاه فکندند ناوک پرّان

بدور شمع قد آن امام با فرهنگ *** بگردش آمده پروانه های تیر خدنگ

بگرد قامت آن سرو گلشن امکان *** برنگ فاخته در جلوه ناوک پرّان

ص: 70

پی کبوترِ روحِ امامِ کل امم *** نشست بر تنش از تیر صد عقاب ستم

ز بس که گشت تن نازنین آن مجروح *** ز غم خیال قفس می نمود بلبل روح

زبان گشود پی صلحِ تیغ کین به میان *** رسید در تنش از بس سر سنان به سنان

کشید صبر ز پس گردن شکیبائی *** گسیخت رشته از تاب ناتوانائی

تنی که فاطمه اش جا بجسم موزون داشت *** روایت است که نهصد جراحت افزون داشت

ز بس که خونِ جراحت روان شد از بدنش *** تهی ز قالب تن شد حباب پیرهنش

دگر نماند به تن قوت مجادله اش *** به انتهای مراتب رسید حوصله اش

کشید پا ز رکاب آن خلاصهٔ ایجاد *** برنگ پرتو خورشید بر زمین افتاد

کسی نبود ببالین آن امامِ زمن *** زمین گرفت سر بی کسی اش بر دامن

فتاده بود بخاک هلاک و می غلطید *** که ناگهان بسرش شمر نابکار رسید

نشست آن سگ بیدادگر بسینهٔ او *** کشید خنجر بی حرمتی بسینهٔ او

حدیث شرح شهادت نمی توانم کرد *** ازین زیاده روایت نمی توانم کرد

شها توئی که خدایت ستوده در کونین *** به حشر کرده عطایت شفاعت ثقلین

منم که بندهٔ درگاه دین پناه توام *** منی کمینه مقبل محزونِ رو سیاه توام

به کربلای تو حاضر نبودم ای مظلوم *** که دوستی به همه دوستان کنم معلوم

تو در مذاکره ام حاضری به نفس نفیس *** ولی نگاه مرا نیست رتبهٔ تقدیس

به من نگر که من از دوری تو در تعبم *** ز راه بنده نوازی به کربلا طلبم

نگو بهشت به آن سرزمین که خفت اوست *** بهشت اجرت یک چشم خواب راحت اوست

نگو بهشت که معمارِ آن بوقت سرشت *** ز دست روح بهشت برین بقالب خشت

فضای صحن که آئینه خانهٔ دل هاست *** چو عکس حاجت هر دو جهان در آن پیداست

چون صحن آن که نه کج گشته اش ز فیض جوار *** حیات یافته ناداده پشت بر دیوار

مناره ای که در آن صحن هست گلدسته است *** که رسمِ تحفهٔ زمین بهر آسمان بسته است

به هیچ وقت دعا خالی از ندائی نیست *** که گفته است که یک دست را صدائی نیست

چهل چراغ که پایش بروضه نزدیک ست *** که گفته است که پای چراغ تاریک ست

چهل چراغ بگو نخل وادی طور است *** درین مقام از آن خلعِ نعل دستور است

در حرم که ز خوبی بروضه باب شده *** دو مصرعیست که یک بیت انتخاب شده

گل درش که همایون سرشت افتاده است *** گلی ز گریه بچشمِ بهشت افتاده است

گل درش که گل خاتمِ سلیمان است *** قرینه ایست که هر دو به مهر دربان است

حرینِ خلوت سلطانِ کربلاست رواق *** کشیک خانهٔ ارواحِ انبیاست رواق

بگو بر روضهٔ او عرش زان که پا بهواست *** که عرش کرسی ابنای آن خجسته بناست

چه روضه آن که صبا زائرِ پیادهٔ اوست *** شفای معجزه پیشِ پا فتادهٔ اوست

چه روضه آن که در او خفته جانِ پیغمبر *** ز بال حضرت روح الأمین ببالشِ پر

کشیده خلد به دیوارِ روضه خود را فاش *** بدستیاری و امداد جامهٔ نقاش

ز بس که که بخلدش دهند در اخبار *** بخاطرِ حرمش زان نشسته است غبار

در آن حرم بنظر هر کجا که قندیلست *** بعرش قبهٔ آن آستان جبریلست

چنین که نقره بقندیلش شده گستاخ *** عجب نباشد اگر چون شجر برآرد شاخ

گر اکتفا بطوافش کنند در عرفات *** ز کعبتین نشود حاج را وقوفی عرفات

برای دعوی من این ثبوت الهامست *** که روز و شب بدرش حاجِ مصری و شامست

بر درِ طوف حریمش بحاجِ بغدادی *** ضریحِ او حجر الأسودیست فولادی

نمی توان به جنابش ضریح نسبت داد *** که خفته است چو جوهر خانهٔ فولاد

ذبیح حَفته در آن، نورِ دیده های خلیل *** به آن ضریح بگویند حجرِ اسماعیل

کشد چو زائر شوقش ضریح را به بغل *** برد تمتعِ حج در جمادی الأول

از آن به خانه او شد امام زاده مقیم *** که کعبه اش نبود به مقامِ ابراهیم

از آن طواف حریمش زیاده بر حج است *** که کربلای شه تشنه شهرِ ذیحجه است

همین زیارت او نیست حج بیت الله *** بود طواف در حضرت رسول الله

سلامِ او و طواف رسول حجِ کبار *** چه خوش بود که برآید به یک کرشمه دو کار

ص: 72

بود زیارت او محضر امان خدا *** که ثبت گشته بپایش اسامی شهدا

همین نوازش زوّار بس که آن مولا *** پس از سلام ببالای سر نماید جا

بهر طریق به زوّار گرد کلفت نیست *** دو بار تا نکشد قابل زیارت نیست

ز بهر طوف نباشد به بند لیل و نهار *** نمی رود به پر و بال مهر و مه زوار

به این وسیله دعا با اجابت ست قرین *** که تخت قبلهٔ او هست فوق عرش برین

به تحت قبله اجابت ز تیغ ناچار است *** که هم چو صید بدست دعا گرفتار است

دل گریخته جز در غم زیارت نیست *** حضور قلب در آن روضه شرط طاعت نیست

فتاده اند شب و روز مهر و مه ز فرار *** بدور قبّهٔ مولائیش فکند زوار

چو کرد قبه اش از ترک سر فلک سائی *** قرینه ایست که ترک سر است مولائی

دوازده شد از آن ترک قبه اش مشهور *** که مشتبه بشود طوف بر سنین و شهور

نمی توان ضریحش نمود نسبت دور *** ضریح سورهٔ نور است و هم قرابهٔ نور

برید سنگ ز صندوق آن سپهر جناب *** چو آن صدف که در آن گوهرش شود نایاب

ازین حدیث ز صندوق می شود مفروق *** همین بس است شرافت برای آن صندوق

که خفته است در آن نور دیدهٔ ثقلین *** گل جناب رسول خدا امام حسین

موالیان و محبّان آل پیغمبر *** بتازه باز فشانند خاک غم بر سر

شده است با غم آل نبی غمی پیوند *** که جامه تعزیتش را نوشته خویشاوند

نشسته است جهان قاف و نابقاف غم *** ز قاف فرق سرگشته تا بقاف قدم

سپاه ناله علم گشته از صف دل ها *** پی عزای علمدار لشکر شهدا

دعای سیفی و حرز سپاه تشنه لبان *** هژبر لشکر دین شیر بچّهٔ یزدان

قوای بازوی اسلام و نور دیدهٔ ناس *** گل حدیقهٔ فردوس حضرت عباس

روایت است که شهزادهٔ عظیم الشأن *** بهار لاله و عباسی ریاض جنان

بروز معرکه همدست جعفر طیار *** شبیه ماه بنی هاشم از گل رخسار

چو تشنه دید همه خواهران و خویشان را *** مخدرات سراپردهٔ پریشان را

ز تاب تشنه لبی بی قرار چون سیماب *** ضعیف و زرد شده هم چو گوهر بی آب

پریده رنگ ز رخسارشان ز بی آبی *** خراب دیدهٔ خونبارشان ز بی خوابی

ز تشنگی همه اطفال شیرخواره کباب *** ز قحط آب شده مادران همه بی تاب

ز تاب ناخن اطفال تشنهٔ بی روح *** چو دسمکن شده پستان مادران مجروح

برادران همه مقتول و افتاده بخاک *** موالیان همه مجروح با تن صد چاک

فتاده یک طرف اعضا جدا ز یک دیگر *** بخون طپیده تن چند اکثری بی سر

ص: 73

یکی به جلوه سرش در سنان اهل ضلال *** یکی تنش شده از سم اسب ها پامال

یکی نشسته به بالین نعش او مادر *** یکی دریده گریبان برای او خواهر

یکی به معرکه غلطیده بی کس و بی یار *** بخاک خفته و جان از تنش نمود قرار

یکی نشسته خدنگ جفا به پهلویش *** یکی شکافته از فرق تا به ابرویش

درون خیمهٔ قاسم پر از خروش صدا *** فتاده قاسم مقتول دست و پا بحنا

بخیمهٔ حرم افتخار هر دو جهان *** فتاده نعش علی اکبر و شده بی جان

نشسته بر شتر و خواهران بزاری زار *** گرفته مادرش از سوز دل سرش به کنار

نشسته زینب و بگرفته اش به چهره داغ *** سکینه داشته آئینه اش به پیش دماغ

ز یک طرف خلف دودمان آل عبا *** ستاده بی کس و تنها برابر اعدا

برای تشنگی اهل بیت خود بی تاب *** بهر طرف نگران گشته بهر جرعه ای آب

ستاده با الم و کج نهاده گردن را *** چنان که دیده نبیند بخواب دشمن را

چو دید حضرت عباس این مصیبت را *** ز دست داد ازین غم عنان طاقت را

پیاده گشت و ستود از ادب جنابش را *** دوید گریه کنان بوسه زد رکابش را

گذشت سیل سرشکش ز دامن الوند *** ز آستین بدم اشک داد ساعد بند

خطاب کرد بسوی امام تشنه لبان *** به گریه گفت که ای نور دیدهٔ امکان

وصیتی که به من کرده حیدر کرّار *** نتیجه می دهد امروز ای امام کبار

چو این شنید ز عباس سیّدالشهدا *** جواب گفت که ای یادگار شیر خدا

بیان کن آن چه جناب پدر وصیت کرد *** که بر وصیت او بایدم عبادت کرد

به گریه گفت که در روز غزوهٔ صفین *** ستاده بود چو ایمان به قلب لشکر دین

که من ز معرکهٔ کارزار با تن زار *** گلوی خشک برون آمدم ز گرد و غبار

به او شکایت لب تشنگی بیان کردم *** چنان که آب بر رخسارها روان کردم

مرا چو گریه کنان دید آن امام کبار *** گشود سوی من از لطف لعل گوهرتبار

طلب نمود مرا پیش و گفت ای فرزند *** خوشا به حال تو ای زادهٔ سعادتمند

که در رکاب برادر شهید خواهی شد *** و زان بروز جزا روسفید خواهی شد

چو این حدیث بیان کرد آن امام مبین *** به التماس گشودم زبان به آن شه دین

که در رکاب که خواهد شداین سعادت من *** کدام روز کجا باشد این سعادت من

جواب گفت که یا حضرت امام حسین *** گل سرسبد آل سیّد ثقلین

به کربلا چو ببینیش بی کس و تنها *** غریب وار گرفتار لشکر اعدا

برادران و جگرتشنگان و هم نفسان *** تمام کشته و هر سو فتاده در میدان

ص: 74

به خیمهٔ حرمش اهل بیت در فریاد *** به بستر الم افتاده سیّد سجّاد

مخدّرات ز بهر تسلی اطفال *** دهند وعدهٔ فردا برای آب زلال

ز تشنه کامی اطفال بی آرام *** رسید جان بلب تشنهٔ اهل بیت تمام

گرفته دامن ایشان بدست گریه کنان *** گهی بهانهٔ آب و گهی بهانهٔ نان

نه خاطر از طرف اهل بیت آسوده *** نه از معاندی دشمنان امین بوده

شود چو روشنی دیده ام چنین حیران *** زمین ببوس و سلامِ مرا به او برسان

بگو که گفت پدر ای یگانهٔ اوتاد *** غمین مشو پدر و مادرم فدای تو باد

که تشنگی تو در کربلا ز بی آبی *** دهد نتیجهٔ امت بحشر سیرابی

شهادت تو که از حجت است در دنیا *** شفاعت گنه امت است در عقبی

مخدّرات اسیرِ ترا گرفتاری *** رفاه امت عاصی بود ز دشواری

چو این پیام رسانی بفکرِ رحلت باش *** بگیر رخصت و آمادهٔ شهادت باش

چو این حدیث بیان کرد حضرت عباس *** جواب گفت چنین آن شه نکو انفاس

که ای غریب برادر برادرت تنهاست *** ولی علاج ندارم رضا رضای خداست

من و تو هر دو غریبانِ این بیابانیم *** من و تو هر دو اسیریم و از شهیدانیم

کنون که خواهش حرب مخالفان داری *** بر هوای سرافرازی جنان داری

بأهل بیت دل آزرده آب پیدا کن *** علاجِ تشنگی بی کسانِ صحرا کن

چو این شنید از آن شاه حضرت عباس *** روانه شد به درِ خیمه با درود و سپاس

رسید چون بسراپرده های اهل حرم *** خطاب کرد سوی عترت رسول امم

بگریه گفت که عباس را حلال کنید *** چو سائرِ شهدا کشته اش خیال کنید

چو اهل بیت شنیدند زاری او را *** به عزمِ سیرِ جنان بی قراری او را

تمام سر ز سراپرده ها برون کردند *** جبین ز اشک جگرسوز لاله گون کردند

خطاب کرد به عباس زینب گریان *** به گریه گفت که ای طائرِ ریاض جنان

خدا بر و به کجا می روی درین صحرا *** برادرِ تو غریب ست بی کس و تنها

جدائی تو درین وقت شرط یاری نیست *** بخواهرانِ جگرتشنه غمگساری نیست

مخدّرات به عباس در سخن بودند *** برای رفتنِ او در گریستن بودند

که از درون سراپرده با فغان و خروش *** سکینه آمد و یک مشک خالی ای بر دوش

دوان بخدمت عم بزرگوار آورد *** چنان که اهل حرم را بزار زار آورد

بگریه گفت که ای عمّ خوش قرینهٔ من *** رسید جان بلب از تشنگی ز سینهٔ من

چه واقعه است که رحمی بخلق دوران نیست *** چه شد که جرعهٔ آبی درین بیابان نیست

ص: 75

چو دید حضرت عباس بی قراری او *** گسیخت بند دلش از فغان و زاری او

گرفت مشک از آن طفل با دل پر خون *** روانه شد پی تحصیل آب بر هامون

پی متابعتش حضرت امام حسین *** روانه گشت بإعزاز آن شه کونین

ستاده حضرت عباس با دل گریان *** به معذرت بسوی شاه دین گشود زبان

به گریه گفت که ای نور چشم بینائی *** چه می شود که ازین بیشتر بفرمائی

مرا مرخص میدان کارزار کنی *** خزان نخل امید مرا بهار کنی

چو این شنید شه تشنه کام گریان شد *** عنان کشید و سوی خیمه ها شتابان شد

چو اذن جنگ ز شاه شهید حاصل کرد *** گرفت نیزه و تیغ پدر حمایل کرد

چو جلوه کرد سنانش نمود نزد سپاه *** ز فوق سورهٔ و الشمس مدّ بسم الله

ز خوف نیزهٔ آن بعد حیدر کرار *** خزیده مرگ عدو هم چو شیر در نی زار

پلارکی که همائل نمود آن سرور *** دو جا بقتل ستم پیشه بسته بود کمر

سپر نبود که بر کتف داشت آن ذیشأن *** که بود هم چو دعای پدر بلا گردان

گمان ببازوی او می نمود بر صفین *** ز جیب سورهٔ و النجم و انهٔ قوسین

بجست و خیز ز ترکش خدنگ او چو سهیل *** جگر شکافته از ناوک سهام الليل

ز جرم داشت عدور القبید در دارین *** کمند شصت خمش هم چو سورهٔ شهرین

ز پیکرش شده بر حفظ ناوک از شمشیر *** دعای اهل حرم جوشن صغیر و کبیر

به وقت پويه سمندش ز گرم جولانی *** گذشت از دو جهان هم چو و هم انسانی

نمود او خلف برگزیدهٔ امکان *** چهار دانگ هنر با دو ویکه میدان

روایت است که آن گوهر محیط شهاب *** روانه گشت سوی آب با هزار شتاب

رسید چون به کنار فرات آن مظلوم *** ستاده دید سپاهی ز کوفیان ظلوم

مکمل از همه اسباب کینه چون ایام *** تمام تشنه بخون هم چو نشتر حجام

روایت است که چون دید حضرت عباس *** هجوم لشکر کین را برون ز حد قیاس

ربود نیزه و غرّید هم چو ابر بهار *** ز تاب تشنه لبی حمله کرد بر کفار

بفرق لشکر کفار چون قرین گردید *** سنان او ز غضب مد ضالین گردید

شکست شاه دعا پیشه در مقام جدل *** هجوم لشکر کین را به حملهٔ اول

معنتا نه در آن جنگ آن سپهر جناب *** بنای لشکر کفار را رساند به آب

چو نخل وادی ایمن فشرد پای ثبات *** ز تشنه کامی وابستگان بشط فرات

رسید چون به کنار فرات بی آرام *** پیاده گشت ز مرکب با اضطراب تمام

روایت است که نه روز اهل بیت نبی *** گذشت عمر گرانمایه شان به تشنه لبی

ص: 76

خصوص حضرت عباس آن حمیده خصال *** که آب خویش عطا کرده بود بر اطفال

چنان نگاه به شط کرد تشنه کام حیات *** که از خجالت او گشت آب، شط فرات

رساند هر دو کف خویش را به آب زلال *** سوی فضای دهن برد مضطرب احوال

به آن رسید که آبی بر آتش افشاند *** ز آب نوشد و از تشنگی فرو ماند

بخاطر آمدش از حضرت امام حسین *** که بود تشنه جگرگوشهٔ شه کونین

ز تشنه کامی اهل حرم بیاد آورد *** بریخت آب و ز غم آه از نهاد آورد

با گریه گفت که عباس خاک بر سر تو *** ستاده تشنه به میدان کین برادر تو

مخدّرات رسول کبار بی تاب اند *** درین مجادله نه روز شد که بی آب اند

تو آب می خوری ای بی ادب حیای تو کو *** به وعدهٔ پدر مهربان حیای تو کو

چو دید مرکب عباس حال راکب را *** که تر نکرد از آن آب یک نفس لب را

به تشنه کامی آل رسول غیرت برد *** میان شط فرات ایستاد و آب نخورد

گرفت حضرت عباس مشک را بر دوش *** ز گریه آب برو ریخت با دل پر جوش

سوار گشت و به غم مشک را بدوش گرفت *** چنان که از فلک پیر عقل و هوش گرفت

روایت است که چون کوفیان حق ناشناس *** گریختند ز میدان حضرت عباس

ز قلب لشکر مروانیان سپه سالار *** جدا شد از سپه ظلم با چهار هزار

تمام با دل پر کین و حربه های گران *** روان شدند چو سیل بلا سوی میدان

که از فرات بر آمد امام زادهٔ ناس *** نظاره کرد به آن قوم بی گمان و هراس

کشید ناله ای از تاب تشنگی ز جگر *** چنان که سوخت از آن ناله طارم اخضر

ز قهر حمله به آن کوفیان بی دین کرد *** چنان که حضرت پروردگار تحسین کرد

صف مقدمة الجيش لشكر كفار *** به یک دیگر همه پیچیده گشت چون طومار

به آن رسید که کفار منهزم گردند *** که آفتاب درآن گیر و دار گشت بلند

نماند تاب و توانائیش بپای ثبات *** عجب تر آن که به همراه داشت آب فرات

ندیده چشم سپهر برین ز زمرهٔ ناس *** به هیچ مرحله سقّای تشنه جز عباس

ز یک طرف ز تف تشنگی پریشان حال *** فتاده بی کس و بی آشنا میان جدال

ز یک طرف سپه ظلم از یمین و يسار *** نموده روز بر آن تشنه کام تیره و تار

ز یک طرف غم محرومی برادر خویش *** برای تشنگی اهل بیت در تشویش

ز یک طرف اثر گرمی هوای شدید *** ز یک طرف تب هیجان حرارت خورشید

دگر نماند بر او تاب جنگ با اعدا *** میان لشکر کین مانده بی کس و تنها

به آن رسید که از اسب واژگون گردد *** نهال عمر گرانمایه اش نگون گردد

ص: 77

که ناگهان یکی از کوفیان دست دراز *** آن جناب مقدس نمود دست دراز

فکنده تیغ ببازوی آن اسیر بلا *** چنان که از تن او گشت دست راست جدا

بلا چونوبت ازین جسم خاست می گیرد *** برای میمنت از دست راست می گیرد

چو این مشاهده کرد آن یگانه اوتاد *** گرفت تیغ بدست چپ و به جان افتاد

چو دید حالت او را امیر لشکر کین *** خطاب کرد به آن قوم کافر بی دین

بلند گفت که عباس را بقائی نیست *** شنیده اید که یک دست را صدائی نیست

مخالفان چو ازین حال با خبر گشتند *** به آن ستمزده یک بار حمله ور گشتند

فکند حضرت عباس مشک بر گردن *** شروع کرد به یک دست جنگ با دشمن

چه تیغ قوم جفاپیشه دست یافت به او *** دوباره از راه ظلم و ستم شتافت به او

چو گرم جنگ شد آن شهسوار لشکر دین *** بر آمد از عقب او منافقی ز کمین

فکنده تیغ به آن سرو گلشن ایجاد *** چنان که دست چپش از بدن بخاک افتاد

چو دست از جسد و تن فتاد در میدان *** گرفت تیغ برای جهاد بر دندان

به کوفیان جفا پیشه حمله می فرمود *** ز حرب تا نفس آخرین نمی آسود

ز فرط قوت ایمان غم شکست نداشت *** نداشت دست ولی از جهاد دست نداشت

چو کوفیان جفا پیشه آن چنان دیدند *** صلاح با دم شمشیر جان ستان دیدند

بر آمدند بران تشنه کام از چپ و راست *** به حالتی که به شرح و بیان نیاید راست

نداشت دست که دفع بلا تواند کرد *** نه طاقتی که قیام جفا تواند کرد

روایت است که چون دید حالت خود را *** عیان در آئینه دل شهادت خود را

بخاطر آمدش از انتظار اهل حرم *** ز تشنه کامی درماندگان لجهٔ غم

خطاب کرد به مرکب که ای خجسته قدم *** ببر مرا بسوی خیمه های اهل حرم

که شاید آب رسانیم تشنه کامان را *** ز انتظار بر آریم آن غریبان را

چو این شنید ز عباس مرکب سرشار *** به پويه گرم عنان شد برنگ ابر بهار

بجست و خیز درآمد میانه میدان *** چو اژدها بسوی کوفیان گشود زبان

شکست لشکر کفار از یک دیگر *** که ملک صاحب خود را برون بروز خطر

چو این مشاهده کردند تیرِ سرکش *** زدند جمله به یک بار دست بر ترکش

چنان به حضرت عباس تیرباران شد *** که از میانه خدنگ اجل گریزان شد

ز اضطراب نمی دید تیر باران را *** بخیمه های حرم داشت چشم گریان را

روایت است که ملعونی از راه کینش *** فکنده تیر سوی دیده های حق بینش

رسید تیر به مشک و ز اضطراب گذشت *** چو دید بستگیش تیر هم ز آب گذشت

ص: 78

ز غم سکندر آل نبی به دشت هلاکت *** ز مشک آب حیاتش تمام ریخت بخاک

همین نبود کزان آب در سبوس بماند *** برای دیدن احباب آبرویش بماند

چو آب ریخت ز مشکش رضا به مردن داد *** کشید پا ز رکاب و بروی خاک افتاد

چو دید صورت آن حال را سپهسالار *** خطاب کرد سوی فوج لشکر کفار

که زنده اش بگذارید تا رود بیرون *** جدا کنند سر از پیکرش برای سکون

شدند متفق آن کوفیان بی پروا *** برای آن که سر از پیکرش کنند جدا

چو این مشاهده کرد آن فتادهٔ بی یار *** خطاب کرد سوی حضرت امام کبار

که ای نتیجهٔ امیدواری احباب *** بیا برادر در خون فتاده را دریافت

شنید نالهٔ عباس را امام زمان *** به حالتی که فرو مانده بود در میدان

ز بی پناهی او آه از نهاد کشید *** عنان به معرکهٔ کارزار گردانید

رسید قدرت پروردگار بر کفار *** گرفته بود به کف ذوالفقار آتش بار

درید لشکر کین را ز تیغ چون کرباس *** رسید بر سر بالین حضرت عباس

فتاده دید بخون ماه برج عزت را *** دو دست کرده به بر خلعت شهادت را

پیاده گشت و سرش را ز خاک ره برداشت *** ز روی لطف به زانوی مرحمت به گذاشت

هنوز چون رمقی بود در تن عباس *** شناخت روی برادر نبود گرچه حواس

گشود بر رخ او دیده های حق بین را *** برو نمازِ شعف داد جان شیرین را

خوشا سعادت آن کس که در دم رفتن *** سواد دیده کند از جمال او روشن

شها توئی که علمدار لشکر دینی *** برادرِ خلف خاتم النّبینی

به مقبل جهان نیک کرد مأوا را *** گذاشته است به دنیا تمام دنیا را

بکربلای تو آماده شتافتن است *** نشست منتظر وقت اذن یافتن است

تو پیش صاحب آن خانه آبرو داری *** بسیّد الشهدا راه گفتگو داری

شناخته است یقین قوت اساس مرا *** قبول می کند البته التماس مرا

اگر چه مقبل دلخستهٔ ذلیل توام *** تو داخل شهدائی و من ز خیل توام

از آن دیار به من گوشه ای کنی انعام *** همین بس است مرا و السّلام و الإکرام

چو عزم رفتن میدان امام تمکین کرد *** قضا ز دست قدر ذوالجناح را زین کرد

بذو الجناح خجسته خصال نیک سیر *** سوار گشت برای جهاد آن سرور

علی اکبر نور رخ رسول الله *** ضیای مردمک دیدهٔ ولی الله

بدید عزم پدر را بحرب کفاران *** به گریه گفت که ای سرور زمین و زمان

بکن توقف چندان که جان نثار کنم *** شهید راه تو گردیده افتخار کنم

شنید شاه شهید این مکالمه ز پسر *** فغان و گریه کنان گفت شاه تشنه جگر

چگونه اذن دهم ای پسر که کشته شوی *** تو نیز داخل این کشتگان نوشته شوی

نیافت رخصت میدان ز شاه تشنه لبان *** علی اکبر نوباوهٔ شه مردان

بسر آمد از دل او آه و ناله و فریاد *** خطاب کرد که ای برگزیدهٔ عباد

مرا مرخص میدان کن ای امام زمان *** که روح من شده مشتاق روضهٔ رضوان

غرض روانه به میدان شده علی اکبر *** ز اشک چشم ملائک زمین زمان شده تر

طلب نمود مبارز ز شامیان شقی *** نهال نورس باغ حسین سبط نبی

که نا گه از سه طرف آن جماعت اشرار *** نمود حمله به آن آسمان ماه وقار

روایت است که از حرب طعن ابن نمیر *** ز زین اسب افتاد آن شه صغیر و کبیر

کشید آه جگرسوز گفت یا ابتاه *** بگیر دست منِ پا افتاده را یا شاه

به سمع پاک امام زمان رسید ندا *** شهید شد علی اکبر ز تیغ اهل جفا

دوید گریه کنان سرور بنی آدم *** رسید بر سر بالین آن شهید ستم

گرفت نعش پسر را بدوش آن سرور *** به خیمه آمد و فرمود با دو دیدهٔ تر

گرفت زینب و کلثوم نعش آن مقتول *** فتاد غلغله در خاندان آل رسول

نظر به نعش پسر می نمود و غم می کرد *** بصد نوای حزین شیون و الم می کرد

دلی که داغ غم سبط مصطفا دارد *** به مغفرت رقم مُهر کربلا دارد

نه دل بجاست درین ماجرا و نه غم دل *** بماتم اند تمام جهان ز ماتم دل

خصوص من که دلم خونفشان تر از دل هاست *** تمام داغ تمنای سیّد شهدایست

برای نوحه مرا پروریده است پدر *** ز گریه شیر به من داده دایه و مادر

فغان و ناله وصیّت ز والدین من است *** ادای تعزیه از والدین دین من است

همین وصیت من نیز هست با اولاد *** که داد تعزیه تا روز حشر باید داد

غرض که ماتم آل رسول کار من است *** گواه دعوی من چشم اشکبار من است

رُخم ز سیلی خون شفق جگرگون است *** بدیده طفل سرشکم چو رود جیحون است

شبی به واقعه در کربلا گذارم شد *** بخواب هشت بهشت برین دچارم شد

چه کربلا که اگر عرش گویمش بی جاست *** که گوشوارهٔ آن رهن آن خجسته بناست

چه کربلا و چه صحن و چه روضه و چه رواق *** نوشته خلد بران عرصه های المشتاق

چو اوستاد ازل خاک او ز نور سرشت *** بهشت را به جبین عبده نعیم نوشت

گل نثار قدوم تردد زوّار *** تيمّناً زده فردوس بر سر دستار

ز روضه اش بصفا خلد نسخه ها دارد *** درآن مطالعهٔ روضه الصّفا دارد

در منوّر آن روضه بس که رشک فضاست *** اگر غلط نکنم باب سیّد شهدایست

ز هر دری که بدان روضه می روی با بست *** ولی خموش که سبط رسول در خوابست

به خواب رفته جگر گوشهٔ رسول امین *** بروی دست جگرگوشهٔ بهشت برین

چه روضه مشرق صبح امید شاه و گداست *** چه روضه مغرب خورشید سیّدالشهداست

از آن که سبط پیامبر در آن مکان دارد *** زمین قبّهٔ او سر بر آسمان دارد

پی ضیافت اطعام زائران حزین *** پر است قبهٔ او از کبوتر آمین

به من حقیقت این نکته بی زیاد و کم است *** که جبرئیل در آن جا کبوتر حرم است

به روضه بس که دو دست دعا بهم پیوست *** دعا رسد به اجابت ز روضه دست بدست

درش به وقت گشودن به عرش پیوسته است *** دری که بسته شود در بهشت دربسته است

صباح و شام به تطهیر جبهه سابه سجود *** فرات می رسد از گرد راه غبارآلود

غرض زمین به از آسمان که دارد یاد *** بغیر تربت آن صدر مسند ایجاد

هُوَالَّذی رَكِبَ المصطفا علَى الكِتفَين *** شهادت سند اصفیا امام حسین

روایت است که چون گشت عازم میدان *** به آرزوی شهادت امام تشنه لبان

بذوالجناح برآمد چو سبط پیغمبر *** گشود دیده به نظاره خسرو خاور

مخدّرات تمامی به نوحه و ماتم *** روان شدند دنبال آن امام امم

ص: 81

سکینه بر همگی سبقت از شتاب گرفت *** دوید و شاه جگر تشنه را رکاب گرفت

دل شکسته و اعضا بلرزه چون سیماب *** خطاب کرد بسوی پدر بچشم پر آب

که ای ستوده ترا حضرت رسول الله *** جناب تست پناه تمام خلق الله

ترا مصمم جنگ و قتال می بینم *** مکالمات ترا بد به فال می بینم

به راه گلشن فردوس گشته ای سفری *** تو می روی و مرا نیست تاب بی پدری

ز دوریت نه همین من الیم خواهم بود *** تو چون شهید شوی من یتیم خواهم بود

ترا گهی که تمنا کنم کجا جویم *** پی تسلی خاطر پدر کرا گویم

تو چون شهید شوی من فکار خواهم شد *** یتیم و بی پدر و خوار و زار خواهم شد

به من کسی ز تو دلگرم تر نخواهد بود *** هزار دوست یکی چون پدر نخواهد بود

من ستمزده را نیست تاب دوری تو *** جدا ز حضرت تو طاقت صبوری تو

کجا همی روی ای شافع عباد الله *** مرا برای رضای خدا ببر همراه

چو این حدیث شنید از سکینه شاه شهید *** نمِ گلاب داغِ دلش بدیده رسید

سرشک را بدویدن ز دیده رخصت داد *** عذرخواهی آن لعل روح بخش گشاد

خطاب کرد بسوی سکینه آن سرور *** بگریه گفت که ای با غم آشنای پدر

غمین مباش که پروردگار یاور تست *** جناب حضرت زین العباد برادر تست

مرا به تیغ ستم بایدم شهید شدن *** تو نیز بایدت از عیش ناامید شدن

رفاه امت بی چاره در مشقت ماست *** غم شفاعتشان شربت شهادت ماست

بگفت و گشت روان سوی لشکر اعدا *** بدیده های پر از آب سیّدالشهدا

چه گویم از ستم و ظلم کوفیان پلید *** شنیده ایم که بر شاه تشنه لب چه رسید

سخن پر است که تکرار آن نباید کرد *** شنیده را دگر از نو بیان نباید کرد

روایت است که چون تنگ شد بدان میدان *** فتاد از حرکت ذوالجناح در جولان

نه سیّد شهدا بر جدال طاقت داشت *** نه ذوالجناح دگر تاب استقامت داشت

روایت است که در پیکر شه ذی الجود *** هزار و نهصد و پنجاه و یک جراحت بود

ز بس که خون جراحت روان شد از بدنش *** تهی ز قالب تن شد حیات پیرهنش

پیاده گشت در آن حال سبط پیغمبر *** گشود قائمهٔ ذوالفقار را ز کمر

فکند اسلحهٔ حرب را بخانه زین *** نشست سرور لب تشنگان بروی زمین

خطاب کرد سوی ذوالجناح کای توسن *** ببین به حالت من در میانهٔ دشمن

بدان که کشتهٔ این قوم زشت خواهم شد *** به تیغ سرزده و سرنوشت خواهم شد

نمی شود دگرم قسمت سواری تو *** رسید بار به منزل ز بردباری تو

ص: 82

وصیت است مرا با تو ای جهان پیما *** که نیست راه نجاتم ز کثرت اعدا

کنون سلاح مرا در فلان جزیره رسان *** به آن جزیره که جدم رسول داده نشان

پس از مراجعتم چون شهید خواهی دید *** قتیل تیغ سپاه یزید خواهی دید

فتاده غرقه بخون هم چو لاله ام پیکر *** چو شمع سوختهٔ صبح تعزیت بی سر

بخاک گشته تن چاک چاک خونینم *** اجل ز اطلس خارا نموده بالینم

مرخصی که بخونم جبین بیالائی *** که سر خرویه بر اهل بیت بنمائی

تراست این که چو بر خیمه ها گذار کنی *** درود من بجگر گوشه ام نثار کنی

نخست عرض کنی در برش سلام مرا *** بحضرتش گذرانی چنین پیام مرا

که ای ستمزدهٔ بی کس غریب پدر *** به عمر خویشتن از عیش بی نصیب پدر

اسیر وادی غم خیز کربلا گشته *** بصد هزار غم و رنج مبتلا گشته

من از جفای مخالف شهید گردیدم *** ز دیدنت بجهان ناامید گردیدم

اجل نداد امانم که ببینمت دیگر *** فتاد وعدهٔ دیدار در صف محشر

تو ای ستمزده با کوفیان مدارا کن *** بأهل بیت دل آزرده منع غوغا کن

مباد آن که پریشان کنند گیسو را *** مباد آن که خراشند صفحهٔ رو را

مباد آن که ز اهل حرم جدا گردی *** مباد عازم میدان اشقیا گردی

که اهل بیت غریب اند و بی کس و غم خوار *** ضعیفه اند و گرفتار لشکر کفّار

کسی بجز تو با رباب نوحه همدم نیست *** کسی بغیر تو با اهل بیت محرم نیست

چو این حدیث بزین العباد تمام کنی *** بحضرتش ز من اجرای این پیام کنی

پس از مکالمه رو ربأهل بیت عصمت کن *** ز خون جبهه ات افشای این حکایت کن

چو اهل بیت ترا غرق خون نظاره کنند *** فغان کنند و گریبان جامه پاره کنند

چو آفتاب سر از خیمه ها برون آرند *** تعجب از تو و از زین واژگون آرند

دوان شوند و ترا هم چو جان ببَر گیرند *** ز حضرتم ز تو از هر طرف خبر گیرند

ز دیده جانب میدان کین اشارت کن *** مخدرات مرا مخبر از شهادت کن

چو این مکالمه با ذوالجناح کرد تمام *** نشسته بود بخاک آن شه سپهر مقام

ز بس که داشت جراحت به تن امام امم *** نداشت طاقت و یارائی نشستن هم

گهی فتاده بر اطراف خویشتن می دید *** گهی بروی زمین می طپید و می غلطید

نبود بر سر آن تشنه کام غمخواری *** نداشت جز بدن پاره پاره دلداری

کسی که خون ز رخش شست اشک جاری بود *** کسی که سوخت به آن زخم های کاری بود

فتاده بود به این حال سبط پیغمبر *** ستاده بود به اطراف آن صف لشکر

ص: 83

چو ابن سعد لعین دید حالت او را *** طلب نمود ز لشکر شهادت او را

کسی قبول شهادت نکرد از لشکر *** شد آن لعین ستمکار عاجز و مضطر

روایت است که با کوفیان نصارائی *** بحرب بود به همراه بی محابائی

به کربلا نه برای نبرد آمده بود *** نداشت چاره دلی پر ز درد آمده بود

شبش بخواب سحر دیده بود عیسی را *** امین وحی و مسیح سپهر پیما را

نوید گلشن فردوس داده بود به آن *** در کرامت حق را گشاده بود به آن

بخواب خویش قرین کرده بود سودا را *** که ابن سعد لعین دید آن نصارا را

شهادت شه لب تشنه را به آن فرمود *** ز ترس خویش نصارا به جان قبول نمود

گرفت خنجر زهرآب داده زان کافر *** روانه گشت ببالین سبط پیغمبر

قدم شمرده سوی آن جناب بر می داشت *** بهر قدم زمین تخم مغفرت می کاشت

بصد هزار تأنّی و خوف آن ترسا *** رسید بر سر بالین سیّد شهدا

فتاده دید بگرداب خون جوانی را *** طپان بروی زمین دید آسمانی را

چه آسمان که در ابر تر است پایه ازین *** یکی ز حلقه به گوشان اوست چرخ برین

سر مبارک او با جراحت مکنند *** زیاده برده فلک را حدیث شقّ قمر

سر مبارک او با وجود زخم شدید *** هزار مرتبه سر زخم ماه را مالید

تن مبارک او بس که زخم کاری داشت *** ز دیدنش گل نظاره زخم بر می داشت

از آن خرید تن زخم بی شمار آن شاه *** که روز حشر کند بر گناه ما تنخواه

چو این مشاهده کرد آن جوان نصرانی *** ز حال رفت بدان علتی که می دانی

ز دیده اشک روان کرد با زبان نیاز *** سؤال کرد از آن صدر مسند اعجاز

که ای جناب ترا با وقار می بینم *** ترا معاینه عالی تبار می بینم

نظر به شأن تو پیداست کز بزرگانی *** اگر چه عیسی مریم نه ای ز نیکانی

تو کیستی و ترا چیست دین و ملت و کیش *** چه کرده ای که چنین حال آمدت در پیش

چو این شنید آن شه تشنه لب ز نصرانی *** ز دیده ریخت عارض سرشک رمانی

جواب گفت که بعد از شریعت عیسی *** محمد است بخلق جهان رسول خدا

ز رتبه اش نتوانم سخن بیان کردن *** که وصف ذات شریفش نمی توان کردن

پی ثبوت نبوّت برای آن سرور *** ز معجزات سماوی یکیست شقّ قمر

وصی دین عم و داماد آن حمیده سیر *** بود امام خلائق کنندهٔ خیبر

شهنشهی که گروهی خداش می دانند *** جماعتی علی مرتضاش می خوانند

فرنگ فار فلیتا سیاش می گویند *** به مذهب تو ابوالشنطیاش می گویند

ص: 84

بکیش جدّ من ست و یکی مرا پدر است *** که در نسب ز من دلشکسته بیشتر است

چو این شنید ز شاه شهید نصرانی *** سؤال کرد که تعبیر خواب می دانی

چو این شنید ز نصرانی آن امام حجاز *** جواب گفت همان لحظه از راه اعجاز

که دوش حضرت عیسی بخواب یارت بود *** تو خفته دولت بیدار در کنارت بود

ترا برفتن خلد برین بشارت داد *** از آن سخن دلت از قید کفر شد آزاد

چو این شنید در آن حال آن سعادتمند *** فکند خنجر و خود را بپای شه افکند

بخاک دشت بلا می طپید و می نالید *** بپای شاه جبین امید می مالید

ز دیده اشک ندامت گشود بیش از پیش *** زبان گشاد به عذر گناهکاری خویش

که ای جناب کمال ترا ندانستم *** گریختن به کناری ز می توانستم

مرا ببخش و ز هر باب بی نیازم کن *** به مذهب خودت از لطف سرفرازم کن

شهادتین بدو شاه دین ادا فرمود *** ز روی صدق نصارا بجان قبول نمود

شهاده گفت بنزد شه و مسلمان شد *** بجنگ رفت و هم آغوش با شهیدان شد

چو شد شهید نصارا ز تیغ لشکر کین *** قبول قتل شه دین نمود شمر لعین

چه از حکایت شمر لعین کنم تقریر *** که هست قصّهٔ او روسیاه عالمگیر

روایت است که بعد از شهادت شه دین *** ز جنگ دست کشیدند کوفیان لعین

ز فعل خویش همه مبتلای حیرانی *** تمام سر به ته افکنده از پشیمانی

به این خیال فتاد ابن سعد بی پروا *** که خیمه های حرم را دهد بباد فنا

که گرد تیره از روی دشت برپا شد *** نشست و گرد از آن ذوالجناح پیدا شد

چه ذوالجناح سراسیمه با دو چشم پر آب *** گشوده بال بروی زمین برنگ عقاب

بسان رعد که گردد روان ز جنبش باد *** دوان با سرعت و با اضطراب با فریاد

بساین طریق تکاپوکنان ز راه رسید *** صف سپاه درید و بقتلگاه رسید

ز شاه تشنه بهر سوی جستجو می کرد *** به نعش تشنه لبان می رسید و بو می کرد

پس از تجسس بسیار آن جهان پیما *** رسید تا بسر نعش سیّد شهدا

نظر فکند سوی نعش آن امام شهید *** فتاد، صاحب خود را بخاک بی سر دید

ز بس به پیکر آن زخم های کاری بود *** هنوز خون ز تن آن جناب جاری بود

چو این مشاهده فرمود آن فرشته نژاد *** ز پا درآمد و در پای شاه دین افتاد

گهی جبین به کف پای شاه می مالید *** گهی به صیحه فغان می کشید و می نالید

گهی ز چپ به زمین می طپید و گه بر راست *** سپندوار گهی از زمین بپا می خواست

گهی ز کاسهٔ سُم خاک از زمین می کند *** سپر سپر ز زمین بر سپهر می افکند

ص: 85

نظر چو بر تن آن شاه انس و جان می کرد *** خموش می شد و سر سوی آسمان می کرد

غرض بخون شه تشنه سر و رو مالید *** بدین صفت بسوی خیمه ها روان گردید

سبک تکی که ز صرصر سبکروی می کرد *** ز هر قدم بدویدن اسکندری می خورد

به صد هزار مشقت بخیمه گاه رسید *** ستاده رو بسراپرده ها و صیحه کشید

روایت است که بعد از شهادت احباب *** ز شاه تشنه لبان بود خیمه هم چو حباب

مخدّرات همه سر نهاده بر زانو *** برنگ خامهٔ صورت گران پریشان مو

پریده اند توگوئی ز آشیان بهشت *** تمام تشنه لبان طائران حور سرشت

نشسته و زده آن قدسیان عرش حرم *** به دور عابد بیمار حلقهٔ ماتم

خصوص روشنی دیدهٔ اولوالأبصار *** قرین محنت و اندوه عابد بیمار

تب مفارقت شاه تشنه در تن او *** ز هر طرف به کف اهل بیت دامن او

نشسته بود ز جان عزیز خود نومید *** که صیحهٔ الم آمیز ذوالجناح شنید

ز جای جست به امید آن که بار دگر *** سواد دیده کند روشن از جمال پدر

روانه شد بدر خیمه سیّد سجاد *** تمام اهل حرم از قفاش با فریاد

بصد شتاب چو دامان خیمه برچیدند *** ستاده گریه کنان ذوالجناح را دیدند

چه ذوالجناح که زین برشکم گسسته لجام *** بذوالجناح شده زین چو توام بادام

فتاده شقه و برگستوان به یک پهلو *** مگس پران مسلسل نگون به صفحهٔ رو

ز خاک کاکل و بالش شده غبارآلود *** فتاده طرّهٔ بحر قطاس خون آلود

ز بس که بر بدنش تیر نصفه جا کرده *** عقاب وار ز هر سوی پر برآورده

ز خون سرور لب تشنگان جبین گلگون *** ستاده نوحه کنان با دو دیدهٔ پرخون

چو این مشاهده کردند عترت اطهار *** گسیخت از دلشان رشته های صبر و قرار

تمام با دل پر خون واحسین کنان *** روان شدند سوی ذوالجناح با افغان

یکی بدور سر ذوالجناح می گردید *** یکی ازآن خبر شاه تشنه می پرسید

یکی ز مرحمتش بوسه بر جبین می زد *** یکی غبار رخش را به آستین می زد

گشود سرور عبّاد خانهٔ آغوش *** کشید دربرخود ذوالجناح و رفت از هوش

سکینه آمد و برپای ذوالجناح افتاد *** بدید زینب و سیلاب خون ز دیده گشاد

برنگ ناله ز پا می فتاد و بر می خواست *** قیامتی ز خروش و فغان بپا آراست

بسیته می زد و اشک از دو دیده می بارید *** دوید تا که نزدیک ذوالجناح رسید

خطاب کرد سوی ذوالجناح کای صرصر *** چه شد پناه خلائق حسین تشنه جگر

بگو کجاست شه تشنه کام بی کس من *** چه شد چراغ دل من انیس و مونس من

ص: 86

کجا فکنده ای آن گلبن امامت را *** کجا گذاشتی آن شافع قیامت را

کجاست روشنی دیدهٔ رسول الله *** چه شد نهال ریاض علی ولی الله

کجاست مایهٔ آرامِ حضرت زهرا *** چه شد پناه منِ زار، سیّدا لشهدا

غریب تشنه لبم را بگو که آبش داد *** کدام سنگ دل از تیغِ کین جوابش داد

ز خون کیست ترا این چنین جبین گلگون *** ز جنگ بهر چه این صورت آمدی بیرون

ستاده بود چنان ذوالجناح و می لرزید *** روایت است که خون از دو دیده می بارید

غرض ز نکته سرایان تعزیت مرویست *** که اختصارِ سخن بهتر از زیاده رویست

شها شبی که رخت زائرِ نگاهم کرد *** پناه مرحمتت مرحمت پناهم کرد

بخواب تا که ترا دیده است دیدهٔ من *** شده است دیدهٔ من روشنی دیدهٔ من

نداد شوقِ امامم به عرض مطلب خویش *** هزار مرتبه هر لحظه می گزم لب خویش

در آرزو بتو پیوسته مانده ام در خواب *** توجهی کن و یک بار دیگرم دریاب

که تا شکایت أبنای روزگار کنم *** به حضرتت ستمِ دشمنان شمار کنم

به یادگارِ جنابت که هست صاحب عصر *** که ذات او بخلیق کند افادهٔ حصر

محبت دیگران را برون کن از دل من *** که نیست غیرِ تو جای کسی به منزل من

دل و محبت أبنای روزگار چرا *** صدف ز دانهٔ خر مهره باردار چرا

چو مقبل تو ام از لطف عام خاصم کن *** به ورطه ای که در آن مانده ام خلاصم کن

بخان خود که مرا در جهان مسافر کن *** در آستان ملائک مکان مجاور کن

ز دیده های شفق بس که خون دل جاری ست *** حریر دامن افلاک اشک گلناری ست

ستاره نیست که شب بر فلک فروزان ست *** نمونهٔ شررِ آه آن غریبان ست

شدست دیدهٔ خورشید تا به صبح ملول *** بیاد تشنگی آل مرتضی و رسول

ز سوز و غم بگدازند جمله لیل و نهار *** به بوتهٔ فلک از غم چه ثابت و سیّار

همین نه گردش افلاک منحرف گردید *** ازین بلیه رخِ مهر منحسف گردید

بر آسمان نگرد داغِ ماه پارهٔ او *** که سوخت ز آتش این ماجرا ستارهٔ او

فکند زهره چو قانونِ دل بماتم بست *** نوای حزن بپا شد دف قمر بشکست

نبود بر طرب و عیشِ زهره را زهره *** ندید جز گهرِ اشک مشتری بهره

در آن زمان که شد این ماجرا عطارِ رقم *** به روزنامهٔ تأثیرِ خود کشید رقم

چو گشت مطلع از این ستم در آن تاریخ *** نواخت بر سرِ خود تیغ را ز غم مریخ

زحل ز شومی طالع دگر نکرد فغان *** درین عزا ز بصر ریخت اشک بر دامان

شد از سرشک ملک هر کسی باین قائل *** که بحرهای سما گشت بر زمین نازل

به آن رسید که از اشک ساکنانِ جنان *** شود فسرده به یک بار آتشِ نیران

هلال این مه پرغم چو عکس زد بر آب *** به ماهیان شد از اندوه و غصه چون قلاب

ز بهر ماتم نور دو چشم پیامبر *** زمین غبار مصیبت فشانده است بسر

بهای های ز هر چشم گریه کرد آغاز *** به عین تعزیه یا نوحهٔ بلند آواز

نشست گرد غم از بس که بر وحوش و طیور *** درین عزا همه گردیده اند زنده بغور

ز اشک خویش طیور آب و دانه هم خوردند *** وحوش ها ز چراگاه خویش رم خوردند

کشید کوه ز اندوه ناله از دل تنگ *** بسینه از غمِ اولاد مصطفی زد سنگ

نمود بحر هم از شور این عزا طوفان *** ز موج چاک زد از جیب خویش تا دامان

غروب کرد چو آن آفتاب اوج وقار *** ز غم نماند به ذرّات کائنات قرار

چنین که جملهٔ اشیا ز مهر سبط رسول *** به شغل تعزیه داری نشسته اند ملول

تو هم که دم ز محبت زنی بصد فرهنگ *** مباش غافل از اهل الم تو ای دل سنگ

چو حاصلی تو نداری بجز گنهکاری *** به گریه کوش که آبی بروی کار آری

حدیث معتبری کرده راوی انشا *** ز واقعات یتیمانِ سیّد شهدا

زبان چگونه کند شرح این حکایت را *** کسی چسان شنود وصف این روایت را

روایت است که چون آب و رنگ گلشنِ دین *** چراغ خانهٔ آل عبا امام مبین

ضیای شمع شبستانِ سیّد ثقلین *** فروغِ مردمک دیده ها امام حسین

بدست اهل جفا مطلق العنان گردید *** نمونهٔ هدف تیرِ کوفیان گردید

ص: 88

ز موج آب دمِ تیغ ظالمِ سفّاک *** فتاد سرور دین چون دُرّ یتیم بخاک

ز زخم های تنش بس که خون روان گردید *** رخ چو لاله آن رنگ ارغوان گردید

سرشک دیدهٔ خود صرف آبرو می کرد *** ولی ز خون جراحت خضاب مو می کرد

گهی به بی کسی اهل بیت می نالید *** گهی چو اشک یتیمان بخاک می غلطید

گهی ز گردش بیداد چرخِ کج رفتار *** بیان شکوه نمودی به احمد مختار

نشسته بود غبار ستيز بر رویش *** بگرد تیره نهان گشته بود گیسویش

نه همدمی که بدلداریش سخن گوید *** غبار چهره اش از اشک لاله گون شوید

نه مونسی که تنش هم چو جان ببر گیرد *** پی نثار وی از چشم اشک تر گیرد

نه یاوری که سر خویش را چو شمع مزار *** کند نثار به بالین سیّد ابرار

غریب و تشنه جگر زار با دل صد چاک *** فتاده بود عزیز مخاطب لولاک

برای قاتل خود دیده را به ره می داشت *** ز خون دل بسر هر مژه گره می داشت

رسید شمر لعین ناگهان به بالینش *** جدا نمود سر از پیکر نگارینش

ز حلق تشنهٔ او بس که خون روان گردید *** خضاب مردمک چشم قدسیان گردید

بسامنان فلک طرفه شورشی رو داد *** ز جوش گریه بدامان عرش لرزه فتاد

مخدّرات رسالت ز ذوالجناح خبر *** چو یافتند ز قتل امام تشنه جگر

تمام با دل بریان و پیکر عریان *** غریب و تشنه و افکار یا حسین گویان

ز خون نموده همه سرخ جامه و دستار *** خزیده جمله بهم هم چو دانه های انار

نه همدمی که ز احوالشان خبر جوید *** نه محرمی که ز رخسار خونشان جوید

ز یک طرف الم بی نهایت شهدا *** ز یک طرف غم دوری ز مسکن و مأوا

یکی ز غمزده گان را به گریه بود مدار *** یکی ز غم شده حیران چو صورت دیوار

یکی فتاده و از تشنگی شده بی هوش *** یکی ز درد جدائی دوستان بخروش

یکی به فرق خود از سوز سینه می زد دست *** یکی ز نالهٔ دل سنگ خاره را می خست

یکی ز دیده فشاندی بخاک مروارید *** یکی چو اشک یتیمان بخاک می غلطید

یکی نداشت به جز آه و ناله کار دگر *** یکی به غمزدگی می فشاند خاک به سر

غرض که هر یک از آن بیدلان محنت کیش *** نشسته سینه پر اندوه با دو صد تشویش

به فکر جمله که آیا دگر چه خواهد بود *** نهال طالع ما را چه خواهد بود

فتاده حضرت زین العباد زار و حزین *** برون ز بستر و بالین چو گل بروی زمین

ز یک طرف الم اهل بیت و بیماری *** ز یک طرف غم مهجوری و گرفتاری

فتاده جسم پدر در برابرش بی سر *** برادرش شده مجروح از دم خنجر

ص: 89

ز تشنه کامی و بیماری و گرفتاری *** نبود یک نفس او را ز گریه خودداری

دلش ز نالهٔ جانسوز گشته بود کباب *** بنای خانه طاقت بداده بود به آب

تنش ضعیف چو بال قلم ز درد شده *** رخ مبارکش از این بلیّه زرد شده

نه حالتی که تواند نشست از غم و درد *** نه بستری که بر آن تکیه دمی تواند کرد

ز بانگ العطش کودکان تشنه جگر *** شد آن زمین بلاخیز عرصهٔ محشر

چو دید زینب دلخسته سوی ایشان رفت *** برای خاطر دلداری یتیمان رفت

بگریه گفت که ای بی کسان چه چاره کنم *** به این طریق شما را چسان نظاره کنم

ز جوی دیدهٔ خود کرده ام روان سیلاب *** چه سود چون نکند رفع تشنگی این آب

به غیر آب دم تیغ خنجر اعدا *** نکرد ابن زیاد لعین حواله به ما

نمود حکم که آبی به کام ما نرود *** گلوی ما به جز از خون خویش و آن نرود

کنون جز آن که بلب تشنگی مدار کنیم *** درین میانهٔ صحرا دگر چکار کنیم

به گریه بود درین حرف حضرت زینب *** تسلّی دل آن کودکان بُدش مطلب

که لشکری ز یمین و يسار چون سیلاب *** شدند حمله ور از بهر غارت اسباب

شتافتند ستم پیشگان بی پروا *** بدان سراپای ذرّیهٔ رسول خدا

پی نمودن تاراج بی قرار شدند *** الم فزای مصیبت کشان زار شدند

غرض که برد بغارت گروه بد افعال *** چه گوشواره چه از حلقه و چه از خلخال

بغیر ناله که از اهل حرم به کیوان رفت *** هر آن چه بود به تاراج آن لعینان رفت

ز ظلم جملهٔ اسباب چون به یغما رفت *** فغان اهل حرم تا به عرش اعلا رفت

یکی ز قوم جفا دُرّ شاهواری دید *** بگوش فاطمهٔ دختر امام شهید

فکند دست طمع را بدان ستارهٔ عرش *** بگوشوارهٔ فرزند گوشوارهٔ عرش

گرفت و کند چنان گوشواره با گوشش *** که ریخت خون چو یاقوت بر سر و دوشش

گرفت گوش خود آن طفل و با هزار تعب *** دوان و گریه کنان رفت جانب زینب

بگریه گفت که ای عمه حال زارم بین *** به گوش کندهٔ خالی ز گوشوارم بین

ز بس که خون ستم آیدش ز لالهٔ گوش *** شد آن مکرّمه بی حس که رفتش از سر هوش

چو این مشاهده بنمود زینب مضطر *** کشید طفل ستم دیده را چو جان در بر

نمود تیره جهان را ز دود شعلهٔ آه *** بگریه گفت که أُنْظُرْ إِلیَّ یٰا أُمّٰاه

ببین به عترت ای فاطمه چها کردند *** بأهل بیت رسالت چه ظلم ها کردند

دگر نماند ز جوش ستم قرار بما *** ببین چه کرد یزید ستم شعار بما

روایت است پس از این قضیّهٔ جانگاه *** ستم سرشتهٔ بی دین و فرقهٔ گمراه

ص: 90

سوار ناقه نمودند اهل عصمت را *** گزیدگان حریم شه ولایت را

بنوک نیزه سر جمله کشتگان کردند *** به بارگاه یزید لعین روان کردند

سر مبارک آن برگزیدهٔ دو سرا *** غریب و بی کس و مظلوم سیّد شهدا

پی نمودن نظاره پیشوا کردند *** گل سرسبد نیزهٔ جفا کردند

ازین معامله اهل حرم کباب شدند *** بپاس خویشتن از جوش گریه آب شدند

ز سوز سینه خروشان بسان ابر بهار *** شدند مرحله پیما بدیدهٔ خونبار

ز فرط رنج و عنا بس که ناتوان بودند *** به جز عصاکشی ناله راه نپیمودند

نمی شدند دمی فارغ از عزاداری *** نداشتند به جز شغل گریه و زاری

که ناگهان اثر کشتگان نمایان شد *** خروش و ماتم اهل حرم دو چندان شد

بخاک و خون جسد جمله أقْرِّبا دیدند *** غریق لجّهٔ طوفان کربلا دیدند

خصوص بر تن مجروح سیّدالشهدا *** فتاد چون نظر غمکشان آل عبا

ز اضطراب افکندند خویش را به زمین *** به پاس حرمت مخدوم جبرئیل امین

ز سوز دل همگی آه و ناله سر کردند *** تمام دامن صحرا ز گریه تر کردند

زدند چاک ز بی طاقتی گریبان را *** چو غنچه پاره نمودند جامهٔ جان را

تمام زار و خروشان و با هزار الم *** سوی مدینه نمودند دیدهٔ پر نم

ز اهل بیت ستم دیده زینب مضطر *** خطاب کرد که ای بهترین خیل بشر

حسین تشنه لب را به کربلا بنگر *** بخون پیکرش امروز در شنا بنگر

ببین بخاک سیه ناز پرور خود را *** فروغ مردمک دیدهٔ تر خود را

حسین تست که از زخم تیر نامحصور *** فتاده است مشبّک چو خانهٔ زنبور

حسین تست که جانش خطاب می کردی *** ز گریه اش جگر خویش آب می کردی

کنون جراحت بی منتهاست در بدنش *** چو لاله غرقه بخون ناب گشته پیرهنش

سری که زیب برت بود ای رسول خدا *** به نوک نیزهٔ اهل جفا نظاره نما

مباش بی خبر از حالت اسیرانت *** ز حد گذشت غم عترت پریشانت

ز امّتان تو بر ماست این چنین بیداد *** که چرخ پیر چنین ماجرا ندارد یاد

درین مصیبت جانسوز ما چکار کنیم *** بغیر ازین که دگر صبر اختیار کنیم

کشید آه شرربار از دل پر درد *** جناب فاطمه را بعد از آن مخاطب کرد

که ای یتیم نواز این چه سرد مهری هاست *** خبر نه ای که حسینت شهید تیغ جفاست

چسان کنم بجناب تو شکوهٔ جانگاه *** همین بس است که از حال ما نه ای آگاه

نه ما بسرزنش کوفیان بتاب و تب ایم *** نه از شماتت اعدا مدام جان بلب ایم

ص: 91

اسیروار بهر کوچه ردشناس شدیم *** بسان مردمک دیده بی لباس شدیم

مپرس شرح دل آزاری و حکایت ما *** که سنگ خاره شود آب از شکایت ما

نموده ایم ز عمر عزیز قطع نظر *** به دختران ستم دیده بنگر ای مادر

ز کوفیان ستمکار چاره ما کن *** ز التفات نگاهی پارهٔ ما کن

پس آن زمان ز الم باز آن خجسته لقا *** نمود رو به سوی جسم سیّد شهدا

به گریه گفت که ای نور دیدهٔ زهرا *** انیس ما همه محنت کشان دشت بلا

کدام تیغ بخون تو تشنه تر گردید *** ز آب دیدهٔ ما از چه بی خبر گردید

کدام کافر سنگین دل خدا نشناس *** جدا نمود سرت ای پناه روز هراس

کدام رو سیه خلق بی لباست کرد *** کسی به سرور دین کی چنین سیاست کرد

ترا چگونه درین خاک و خون نظاره کنم *** بگو چگونه تحمل کنم چه چاره کنم

چرا بخواهر غمگین من سخن نمی گوئی *** ز ماجرات برادر به من نمی گوئی

ترا چه شد که به ما روی غمگساری نیست *** سر موانست و ارتباط یاری نیست

نه در عزای تو ما خسته و دل افکاریم *** مدام در غم و درد و محن گرفتاریم

بأهل بیت ببین چارهٔ جدائی کن *** ز خون دیدهٔ ما دست و پا حنائی کن

چو آب گشت دلش از کلام سوز و گداز *** سکینه گریه و بی طاقتی نمود آغاز

دوید و بر جسد باب خویشتن افتاد *** چو جان گرفت درآغوش و لب بشکوه گشاد

که ای غریب نواز این چه رسم بی مهریست *** تغافل تو بعید از محبت پدریست

چه شد نوازش و الطاف و مهر پیشینیت *** محبت پدری و مروت آئینت

منم سکینه که پروردهٔ بخون جگر *** ز التفات نمی داشتی جدا ز نظر

منم سکینه یتیم تو مهربانی کن *** پی تسلّیم از لب گهربشانی کن

میان مردمک دیده ات پناهم بود *** نه هم چو سایه نگاه تو فرش راهم بود

سکینه را نفسی نیست تاب دوری تو *** مکن مضایقه تا باشم از حضوری تو

روا مدار که من بی تو در جهان باشم *** ز حضرت تو جدا زنده یک زمان باشم

بسوی فاطمهٔ خواهرم نظاره نما *** نظر بپارهٔ آن گوش ماه پاره نما

ببین به حالت زین العباد جان پدر *** که هست بستهٔ زنجیر ظلم آن گوهر

سکینه با دل گریان ز بس که رقت کرد *** ز خون دیده به ابر بهار سبقت کرد

کشید ناله ز بی طاقتی سپند آسا *** ز هوش رفت ببالین سیّد شهدا

تمام اهل حرم لب بناله وا کردند *** ز گریه روی زمین تعزیت سرا کردند

مرا زیاده برین نیست طاقت گفتار *** که ماجرای جگرتشنگان کنم اظهار

ص: 92

بحق ذات خود ای داور جهان پرور *** به حق به ساعت ایجاد ممکنات بشر

بزرگوار خدایا بزبدهٔ کونین *** ز سرگذشتهٔ راه وفا امام حسین

که شیعیان علی را ز راه جود و سخا *** کرم نمای مکانی بجنّت المأوا

تو بگذرا ز سر عصیان ما عزاداران *** به عفو ساز مبدّل جرائم مایان

خصوص آن که مراین بزم تعزیت آراست *** چو اشک سلسله جنبان ماتم شهداست

به فضل خویش نما سرفراز کونینش *** برآور مقصد مافی الضّمیر دارینش

دگر بحال منِ مقبلت بشارت کن *** بسوی معنی «لا تقنطوا» اشارت کن

چو مقبل از دل و جان خاک آستانهٔ اوست *** منی که خادمی از خادمان خانهٔ اوست

گناهکار و سیه نامه است و کم طاعت *** ولی بسوختنش نیست ذرّه طاقت

عمل مکن به عدالت به او به جان حسین *** ز فضل خویش ببخشش بسيّد ثقلین

ز لطف بار دگر کربلا نصیبش کن *** ز آشنا و رفیق وطن غریبش کن

گناهکاری او را ببین بروز جزا ** کرم نمای به آن رستگاری دو سرا

بهر طرف که نظر کرد آن اسیر ستم *** ستاده دید کران تا کران سپاه ظلم

تمام از ره کین مستعد به خون خواری *** برنگ فتنهٔ ایام در دل آزاری

نه هم دمیش بجز ناله های پنهانی *** نه مونسیش به غیر از سرشک رمانی

چو آفتاب بنصف النهار گشت علم *** هجوم کرد سپاه عطش بشاه امم

ز هر کنار طلب می نمود دادرسی *** که بلکه جرعهٔ آبی طلب کند ز کسی

که ناگهان نظر آن خلاصهٔ ایجاد *** ز اهل بیت رسالت سوی سکینه افتاد

که بر جمازهٔ عریان نشسته با مادر *** گرفته بر کف خود گیسوان چون عنبر

رسیده جان شریفش به لب ز بی ابی *** کشیده مادر خود را ببر ز بی تابی

بروی مادر خود روی عجز می مالید *** ز تاب تشنگی از روی درد می نالید

گهی پناه خود از آفتاب می طلبید *** گهی ز مادر دلخسته آب می طلبید

بهر طرف نظر مادر سکینه گشاد *** نگاه او بسوی زین عابدین افتاد

ز دستبرد ستم پاره دید جامهٔ او *** فتاده دید بروی زمین عمامهٔ او

سر برهنه جگرگوشهٔ رسول خدا *** پیاده دید در آن عین شدت گرما

تن مبارکش از آفتاب تفنیده *** زبان بکام وی از قحط آب چسبیده

دو دست او برسن بسته بود چون اسرا *** سر رسن به کف کوفیان بی پروا

بدین طریق چو فرزند را مشاهده کرد *** فغان و آه برآورد از دل پر درد

بناله گفت که ای نور دیدهٔ مادر *** یتیم و درد غریبی کشیدهٔ مادر

ز مرحمت بسوی خواهرت سکینه نگر *** به تشنه کامی این ماه بی قرینه نگر

چو این شنید در آن حال سرور عبّاد *** زبان به معذرت مادر سکینه گشاد

خطاب کرد که ای مبتلای درد و ستم *** انیس بی پدران بانوی دیار الم

به غیر آبلهٔ پای من که سیرابست *** تمام عضو من امروز تشنهٔ آبست

گلوی خشک من از تاب تشنگی خسته است *** ولی چه چاره کنم دست های من بسته است

بغیر اشک کجا آب در نظر دارم *** گمان آب که دارم بچشم تر دارم

چو این ز شاه جگرتشتگان سکینه شنید *** ز تاب تشنگی از خویش کرد قطع امید

ز کلک ناطقه انشای آه و زاری کرد *** درید جامه و بنیاد بی قراری کرد

خطاب کرد بمروانیان به آه و فغان *** به گریه گفت که ای کوفیان بی ایمان

کسی که جدّ کبارش محمد عربی است *** کجاسزای وی از قحط آب خشک لبیست

اگر بنزد شما خوار و ناقبولم من *** ولی سکینه جگرگوشهٔ رسولم من

مرا چو باب به تیغ ستم شهید شده است *** ازو امید منِ زار ناامید شده است

ص: 94

ز ظلم مادر دلخسته ام اسیر شماست *** برادرم شه لب تشنه دستگیر شماست

دگر نمانده کسی ز اهل بیت عصمت ما *** که تا شود نفسی همدم مصیبت ما

روا بود که من از ظلم بی پدر باشم *** ز جوش هم نفس دیده های تر باشم

من غریب نه تنها یتیم و بی پدرم *** برای جرعهٔ آبی کباب شد جگرم

بجز سرشک دگر یاوری نمی بینم *** به غیر گریه ام آب آوری نمی بینم

به تشنه کامی خود بایدم گریست مرا *** بدیده های خود امید مرد نیست مرا

خطاب طعنه به سردار کوفیان می کرد *** ز بی پناهی خود ناله و فغان می کرد

یکی ز قوم مخالف در آن جوانی بود *** سر سنان سوی آن بی پدر حواله نمود

چو این مشاهده بنمود سیّد سجاد *** در سرشک ز بحرین دیده ها بگشاد

به اضطراب سوی ناقهٔ سکینه دوید *** ز ضعف سرور لب تشنگان برو غلطید

که کوفیان لعین مطلق العنان گشتند *** ز کینه بر سر آن تشنه لب روان گشتند

یکی رساند چنان تازیانه بر بدنش *** که پاره گشت از آن تازیانه پیرهنش

ضعیف بود تن نازنین آن سرور *** زیاده کرد به آن ضرب تازیانه اثر

چو بر تنش اثر ضرب تازیانه رسید *** ز تاب درد چو نور نظر بخود پیچید

چو دید زینب بیچاره این معامله را *** ز گریه شست غبار جبین حوصله را

دلش بحالت آن نوجوان بی کس سوخت *** چراغ عارضش از شعلهٔ عتاب افروخت

ز نوک مثقب افغان دُرِّ مکالمه سفت *** خطاب کرد بمروانیان بناله و گفت

که ای گروه ستم پیشه بی گناه است این *** به اهل بیت رسالت خدا پناه است این

اگر امید شفاعت ز مصطفی دارید *** چرا ستم به جگر گوشه اش روا دارید

همین نه این خلف مرتضی تعب دارد *** که از غم و الم اهل بیت تب دارد

نه این ستمکش مظلوم از پدر دور است *** ز تاب تشنه لبی مدتی است رنجور است

چنین که در رسن ظلمتان گرفتار است *** دگر ز کین مزنیدش که زار و بیمار است

دگر ستم نکنیدش که نور دیدهٔ ماهاست *** به ما ستمزدگان یادگار آل عباس است

روان شدند در آن حال اهل بیت رسول *** غریب و بی کس و دلخسته و حزین و ملول

به نزد انجمن آرای عرصهٔ محشر *** گل ریاض نبی سبط ساقی کوثر

ز دیده عابد بیمار اشک می بارید *** ز درد بی پدری زار زار می نالید

بحربگاه جگرتشنگان عبور نمود *** بخاطرش پدر مهربان خطور نمود

سؤال کرد ز مستحفظان اهل بلا *** ز مقتل پدرش نور دیدهٔ زهرا

یکی ز توسن سر تشنگی به زیر آمد *** روان به خدمت آن شاه بی نظیر آمد

ص: 95

سلام کرد به شهزاده از ره تعظیم *** برش نهاد بخاک رضا سر تسلیم

زبان به منقبت آن دُرّ یگانه گشاد *** تن شریف شه کشته را نشانش داد

به صد شتاب در آن دشت شاه تشنه جگر *** نظاره کرد سوی پیکر شریف پدر

فتاده دید تن سرور شهیدان را *** چو کان لعل ز خون کرده بود میدان را

فتاده بی سر و گردیده خاک بستر آن *** ز تیغ ظلم شده چاک چاک پیکر آن

تنی که خاک رهش بود زینت ملکوت *** بخون نهان شده از ضعف چون رگ یاقوت

ز خون سر بکف هر دو دست بسته خضاب *** تن از رفاقت سر دست شسته با خوناب

ز خون نهال قدش نخل ارغوان گشته *** و بود آن ز گل زخم گلستان گشته

ز بس ز تیر ستم خورده آب پنهانی *** شکفته در بدنش لاله های پیکانی

ز بس که جان شریفش به زخم تن داده *** بروح زخم سنان قالب از بدن داده

پدید از گل هر زخم غنچهٔ پیکان *** نبرده زخم ز شرح ستم زبان بدهان

تنی که فاطمه جایش بجسم موزون داشت *** روایت است که نهصد جراحت افزون داشت

نموده زخم ز هر زخم جان فاطمه را *** بخون کشیده روانش روان فاطمه را

چو این نظاره نمود آن امام خسته جگر *** فتاده با مژهٔ خون چکان بپای پدر

کشید آن بدن پاره پاره درآغوش *** طپید مرغ دلش آن چنان که رفت از هوش

پس از مشقت بسیار چون بهوش آمد *** ز دیده اشک روان کرد و در خروش آمد

خطاب کرد سوی نعش سیّد شهدا *** به گریه گفت که ای غرقهٔ محیط بلا

چه حالت ست که می بینم از تو جان پدر *** چرا شده است تن نازنین تو بی سر

سرم فدای تو جان پدر چه شد سر تو *** ز تیغ ظلم چرا چاک گشته پیکر تو

تن لطیف تو در خاک و خون طپیده چراست *** گلوی نازکت ای تشنه لب بریده چراست

مخدّرات ازین گفتگوی جان فرسا *** بگوش چرخ رساندند بانگ واویلا

چو این معامله را دید ابن سعد لعین *** خطاب کرد که ای کوفیان بد آئین

یتیم آل عبا را سوی من آریدش *** بروی نعش پدر این قدر مداریدش

چو اهل ظلم چنان بی قرار دیدندش *** به زور از سر نعش پدر کشیدندش

سرشک حسرتش از هر دو دیده گشت روان *** به خاک گشته سراپا چو گوهر غلطان

به خویش فرقت نعش پدر قرار نداد *** چو آبرو ببر پیکرش بخاک افتاد

به التماس سوی کوفیان گشود زبان *** که ای ز رحم جداگشتگان بی ایمان

چه واقعه است مرا پیش ازین می ازارید *** بروی نعش پدر یک زمانه بگذارید

که تا حدیث ازین سرور استماع کنم *** برای رفتن خویش از پدر وداع کنم

ص: 96

ز بس که شعلهٔ آه و فغان زبانه کشید *** خطر به طائر فردوس آشیانه کشید

غرض که نیست به طول سخن مضایقه ام *** ولی ز شرح ستم عاجزست ناطقه ام

شها کمینه غلامی که زار و بی دل تست *** ز روی صدق یقین سال هاست مقبل تست

به فرقت تو شها مبتلا و افکار است *** به بند رشتهٔ طول امل گرفتار است

امان ز ورطهٔ پر غصّهٔ گناهش ده *** به کربلای خود از مرحمت پناهش ده

اگر بدیدهٔ ظاهر ز حضرتت دور است *** ز عین مردمیش خدمت تو منظور است

برای تعزیه داری بجان ستادهٔ تست *** اگر چه غرق گناه است بنده زادهٔ تست

فتاده بود و ز دل آه الفراق کشید *** که رایت الم آمیز اهل بیت رسید

سر برهنه و پای برهنه و افکار *** مخدرات رسیدند بدیدهٔ خونبار

چه طفل اشک یتیمان بخواطر غمناک *** ز پشت ناقه فتادند سوی مرکز خاک

یکی گرفت به بر پیکر علی اکبر *** یکی گرفت ببر پیکر علی اصغر

یکی دوید ببالین قاسم داماد *** یکی بپای شه کربلا بخاک افتاد

یکی دوید ببالین حضرت عباس *** یکی دوید بسوی شه سپهر اساس

خصوص ماه سراپردهٔ سپهر عرب *** یتیم پرور سلطان کربلا زینب

گشود خانهٔ آغوش چون عقاب رسید *** چه تاج بر سرِ شاه فلک جناب رسید

چه جان گرفت بر پیکر برادر خویش *** رسم ماتمیان زد طپانچه بر سر خویش

بگریه آمد و گفت ای برادر ناشاد *** فدای جان عزیز تو جان زینب باد

شوم فدای تو ای مهر انور خواهر *** سرم فدای سرت ای برادر خواهر

اسیر صیقل زخم بدن نماست شوم *** فدای رأس به ناحق ز تن جداست شوم

فدای شعشعهٔ تاج افسرت گردم *** سرت کجاست که قربان پیکرت گردم

فدای نخل قد سرو قامتت گردم *** هلاکت تشنه لبیّ شهادتت گردم

تو را بریده سر از تن کدام خصم شدید *** چرا فدای سرت خواهرت نمی گردید

که کرد از بدن ناز پرور تو جدا *** سر مبارکت ای گوشوار عرش خدا

گلوی تشنه به ناحق تو را شهید که کرد *** ز دیدنت همه احباب ناامید که کرد

خصوص من که نه یاری نه یاوری دارم *** نه مادر و نه پدر نه برادری دارم

چه شخص تشنه به گرما سرآب خواهم دید *** برادری چه تو دیگر بخواب خواهم دید

مرا برادر و زین العباد را پدری *** بیا فدای تو گردم به ما بکن نظری

ببین به پرده نشینان خاصّهٔ حرمت *** سر برهنه و پای برهنه از المت

برنگ کعبه سیه پوش و دل افکار شدیم *** اسیروار بجمازه ها سوار شدیم

تو نیز عزم تماشای دوستان کردی *** برای امّت جدت نثار جان کردی

کدام دوست بیاد آورد وفای تو را *** کدام شیعه بگیرد مه عزای تو را

که چشم او به امید شفاعتت باشد *** دلش غمین جهان در مصیبتت باشد

کدام دوست بگوید بیان واقعه را *** کدام شیعه بخواند کلام مرثیه را

کدام دوست شود گرم در محبت تو *** کدام دیده کند گریه در مصیبت تو

روایتست که زینب بسوز می نالید *** که ناگهان ز عقب ناقهٔ سکینه رسید

رسید با دل پر خون و جوی دیدهٔ تر *** بقتلگاه علی اکبر و علی اصغر

ص: 98

چه دید و دید دو نوباوهٔ امام زمن *** بخون فتاده هم آغوش دست در گردن

برادران به دریا به خون شنا زده اند *** بخون چه بسمل لب تشنه دست و پا زده اند

ز مهر آن دو تن از خون هم خضاب شده *** برادرانه پهلوی هم بخواب شده

نموده اطلس خون ناز بالش بستر *** فلک بزیر سر آن دو دانه گوهر

کسی نبود بجز زخم ها بتارکشان *** گرفته خاک به دامن سر مبارکشان

ز آتش عطش تشنگی چه عود شده *** عقیق لعل لب کودکان کبود شده

یکی ز تیغ ستم سر ز تن جدا گشته *** یکی هلاک ز پیکان اشقیا گشته

دو دست بگردن هم آن دو نوجوان کرده *** فدای جان پدر هر دو نقد جان کرده

سکینه دید شهید آن دو تن برادر را *** کشید آه و زد از درد بر زمین سر را

به گریه گفت علی اکبر و علی اصغر *** فدای جان شما نقد جان کند خواهر

کجاست شمع شبستان مجلس امید *** چه شد مرا پدر مهربان حسین شهید

کجا غریب فتاد و جدال تنها کرد *** کجا شهید شد و خاک بر سر ما کرد

به مقتل شهدا یک به یک نظر می کرد *** ولی مشاهدهٔ مقتل پدر می کرد

تن جناب بخون بس که غوطه ور شده بود *** چه نور چشم جهان غایب از نظر شده بود

که تا بدید ز کتفین سیّد شهدا *** کشیده نور علم تا به عالم بالا

گشود دیدهٔ غمدیده با دل ناشاد *** به آفتاب جمال تن پدر افتاد

سکینه دید پدر را فتاده تن بی سر *** بخون خضاب چه یاقوت لالهٔ احمر

به جای هر سه مویی که در بدن دارد *** هزار زخم سنان بیشتر به تن دارد

تن از جراحت بسیار ناپدید شده *** میان معرکهٔ کربلا شهید شده

دوید پای برهنه بصد هزار تعب *** چه طفل اشک به دامان عمه اش زینب

خطاب کرد که ای عمّهٔ کباب جفا *** ببر بخدمت باب بزرگوار مرا

چه زینب این سخن جان گداز را بشنید *** بدیده ریخت سرشک عزا چه مروارید

بگریه گفت که ای دختر برادر من *** بیا ببین پدرت را چه مهر در بر من

بکن مشاهده سیرش بدیدهٔ امید *** که بعد از این به جهان دیگرش نخواهی دید

غنیمت است دمی دیدن عزیزان را *** خصوص در دم آخر دم شهیدان را

چه این حدیث ز زینب عیان سکینه شنید *** به خدمت پدر مهربان روان گردید

رسید و دید تن نازپرور پدرش *** فتاده بی سر و لب تشنه پارهٔ جگرش

کشید نعرهٔ هذا حسین و برگردید *** ز عمّه صورت احوال را دگر پرسید

بگریه گفت که ای عمّه از برای خدا *** حکایت پدرم را به من بیان فرما

ص: 99

چرا فتاده مشبک میان قلزم غم *** تن حسین ز بسیارى سنان ستم

چرا فتاده علی اکبر و علی اصغر *** چرا شهید شده قاسم نکو منظر

چرا فتاده ز پا سر و قامت عباس *** چرا شهید شده آن که نکو انفاس

مگر رسیده رقم بهر قتل ما یک بار *** خزان نشسته درین گلستان به مرگ بهار

فلک به پنجه خورشید خاک بر سر کرد *** مرا که بی کس بی یار و بی برادر کرد

در این مکالمه برخواست شورش از حضار *** چنان که عرش بلرزید گنبد دوّار

غرض بدهر فنا شیعیان قرارى نیست *** در این سراى دو در هیچ اعتبارى نیست

بزرگوار خدایا بحق آل رسول *** بحق سینه زهرا و فرق زوج بتول

که جرم تعزیه داران بروز رسوائى *** گناه شان همه از مغفرت ببخشائى

نمانده بر دلم از هیچ گونه صبر و قرار *** که بیش از این کنم این واقعه دگر تکرار

گناه مقبل بی دل اگر چه بسیار است *** ولی همیشه به مدح رسول مختار است

ز بانگ نالهٔ ایشان زمین به جوش آمد *** چنان که حضرت جبریل در خروش آمد

خصوص زینب بی دل بدیدهٔ خونبار *** خطاب کرد سوی جدّ خود رسول کبار

به گریه گفت که ای جدّ دلپسند حسین *** بُدی تو مونس اطفال مستمند حسین

مخدرات تو امروز بی مددکاراند *** بدست لشکر ظلم و ستم گرفتاراند

کجا رواست که اهل حرم اسیر شوند *** به شهر کوفه گرفتار و دستگیر شوند

کجا رواست که مروانیان بی ایمان *** زنند خیمهٔ ما را به آتش سوزان

کجا رواست که از ظلم آن جفاکاران *** زنند نیزهٔ بیداد را بکتف زنان

کجا رواست که این ظالمان بدکردار *** برند اهل حرم را کوچه و بازار

کجا رواست که آن نور دیدهٔ زهرا *** شود شهید به میدان کربلا تنها

کجا رواست که از ظلم ابن سعد لئین *** کنند غارت اسباب خیمهٔ شه دین

کجا رواست که زین العباد بی کس را *** کنند در غل و زنجیر آن مقدس را

کجا رواست که آن قوم مرتد کافر *** ز اهل بیت بگیرند چادر و معجر

کجا رواست که قاسم گل ریاض جنان *** به تیغ ظلم فتاده بخاک و خون غلطان

کجا رواست عروسی او عزا گردد *** ز ظلم حجلهٔ دامادیش فنا گردد

کجا رواست که عباس را به تیغ جفا *** بیفکنند دو دست مبارک از اعضا

کجا رواست که در کوفه مسلم ابن عقیل *** شود غریب و حزین به تیغ تیز قتیل

کجا رواست که ذرّیه ات به بند گران *** کنند اهل شقاوت سوار بر شتران

کجا رواست علی اکبرت شهید شود *** ز چشم مادر غمدیده ناپدید شود

کجا رواست علی اصغرت به تیر جفا *** شود شهید به دامان سیّد شهدا

کجا رواست که بی یار و یاورم سازند *** غریب و بی کس و دور از برادرم سازند

کجا رواست که از یک دگر جدا باشیم *** از این ستم همه بی یار و آشنا باشیم

شدیم جمله غریب و حزین یا جدّاه *** ز دیدن تو همه بی نصیب یا جدّاه

سوار ناقه عریان شدیم یا جدّاه *** ز تشنگی همه بریان شدیم یا جدّاه

غریب و تشنه و بی یاوریم یا جدّاه *** ز ظلم بی پدر و مادریم یا جدّاه

حسین نور دو چشمم کجاست یا جدّاه *** بخون فتاده سر از تن جدا است یا جدّاه

روا مدار که اهل حرم فکار شوند *** به کربلا همه عریان و خوار و زار شوند

روا مدار گرفتار اشقیا باشیم *** سر برهنه سوار جمازها باشیم

روا مدار حسین تو غرق خون گردد *** سرش جدا ز تن و پیکرش نگون گردد

به جدّ خویش بیان کرد این حکایت را *** تمام کرد به او قصّهٔ شهادت را

ص: 101

چه این مشاهده کردند کوفیان لعین *** زدند بر سر هر یک طپانچه از کین

به اشتران برهنه سوارشان کردند *** غریب و بی کس و غمگسارشان کردند

روان شدند در آن حال عترت اطهار *** اسیر و تشنه لب و با دو دیدهٔ خونبار

به پیش گوهر یک دانهٔ رسول خدا *** شهید شمر ستمکار سیّد شهدا

گرفت معجر و زد چاک جامه در بر خویش *** نظاره کرد سوی پیکر برادر خویش

خطاب کرد بجدش که داد یا جدّاه *** ز دست لشکر ابن زیاد یا جدّاه

حسین تست که افتاده با تن بی سر *** بخاک خون شده غلطان ز ظلم آن گوهر

حسین تست که او را به ناز پروردی *** همیشه بر سر دوشت سوار می کردی

حسین تست که او را بسینه جا دادی *** ز مهر بر رخ نیکوش بوسه می دادی

حسین تست که بی یار آشنا گشته *** سرش جدا شده بر نوک نیزه ها گشته

ز پا افتاده شده چاک چاک پیکر او *** بخاک و خون شده غلطان رخ منوّر او

یگانهٔ که شب و روز در کنارت بود *** تنش چه لالهٔ احمر شده است خون آلود

فتاده غرقه دریای خون حسین من است *** پیش دیدهٔ مهجور نور عین من است

خطاب سوی نجف کرد با دل پر خون *** که ای پدر دمی از تربتت بیا بیرون

بگریه گفت که ای مهتر زمین و زمن *** نگاه کن سوی فرزند خود حسین و حسن

که گشته اند لب تشنه کشتهٔ اعدا *** یکی به زهر بلا و یکی به تیغ جفا

حسین تشنه لبت زار و ناتوان گشته *** شهید خنجر بی داد کوفیان گشته

فتاده با تن بی سر به عرصهٔ میدان *** مخدّرات حریمش تمام سرگردان

ز راه ظلم و ستم بی برادرم کردند *** غریب از وطن و خاک بر سرم کردند

چه گویم ای پدر مهربان چها کردند *** چه ظلم ها که به ما از ره جفا کردند

سر مبارک خود را ز روضه بیرون کن *** نظر به نور دو چشمت حسین پرخون کن

به تیغ ظلم سر از پیکرش بریده شده *** بخاک معرکهٔ کربلا طپیده شده

فتاده قامت سردش بدامن صحرا *** سرش ز ظلم ستم شد به نیزهٔ اعدا

حسن که نوگل بستان جانشینت بود *** انیس و همدم و همراز و هم نشینت بود

به نور چشم تو زهر بلا خورانیدند *** به روی پای شریفش عصا دوانیدند

رخش ز غم شده سبز و جگر شده پاره *** ستاده از غم او خواهران به نظّاره

کجا شدند حسین و حسن که نایابند *** ز بهر دیدنشان اهل بیت بی تابند

شدند هر دو لب تشنه، کشتهٔ اعدا *** حسن به زهر بلا و حسین به تیغ جفا

رقیّه، طفل حسینت یتیم گردیده *** به شهر کوفه غریب و الیم گردیده

ص: 102

ز کشتن پدر خور رقیّه پی خبر است *** ز بهر دیدن بابش دو دیده بر گهر است

خبر گرفت ز مادر که باب من به کجاست *** چه از چشم من غم کشیده ناپیداست

به من بگو به کجا رفت نور دیدهٔ من *** انیس بی پدران باب برگزیدهٔ من

به پیش چشم من بی نوا کجا رفته *** مرا گذاشته تنها بکرب بلا رفته

چرا جواب من بی پدر نمی گوئی *** ز باب گم شدهٔ من خبر نمی جوئی

شهربانوی دلخسته گفت ای مادر *** من یتیم حزین را ببر به پیش پدر

که من ز بهر پدر بیش از این قرارم نیست *** کجا شده است که الحال در کنارم نیست

کجا به جویمش آن باب دلپسندم را *** کجا سراغ کنم باب مستمندم را

کجا روم چه کنم از کجا خبر گیرم *** کجا بجویمش او را چه جان ببر گیرم

در این دیار چرا من یتیم و بی پدرم *** چرا ز جور مخالف اسیر و دربدرم

چرا تو بی کس و من بی پدر شوم ز ستم *** چرا غمین و حزین گشته اند اهل حرم

مخدّرات چرا جملگی در افغانند *** تمام سینه زنان دیده های گریانند

مگر قضایه ای از جور روزگار شده *** مگر جفای بباب بزرگوار شده

چه این شنید از او شهربانوی دلریش *** ز دیده ریخت سرشک الم بدامن خویش

بگریه گفت که ای نور دیدهٔ مادر *** رقیّهٔ غم دوران کشیدهٔ مادر

مدار غم که به زودی به نزد باب روی *** دل شکسته به نزدیک آن جناب روی

بیاب تشنه لبت آن زمان شوی محشور *** بدامنش بنشینی خوری شراب طهور

روی بروضهٔ جنّت به نزد پیغمبر *** سلام دوری ما را بجدّ خویش ببر

بگو چه چاره کنم حال این غریبان را *** کجا برم من غمدیده این یتیمان را

به عابدین نظری کن که بی پدر شده است *** به ماتم پدر خویش نوحه گر شده است

به ماتم پدر مهربان شده غمگین *** نمی شود دل بیمار او دمی تسکین

ز غصه و غم و محنت دلش ضعیف شده *** ز تاب بی پدری خسته و نحیف شده

نشسته با تن بیمار و دیدهٔ گریان *** ز تشنگی دل مجروح او شده بریان

ز تاب بی پدری هر زمان کند زاری *** ز ضعف خواهرش او را کند نگهداری

ز تاب تشنه لبی هر زمان شود مدهوش *** کنند از غم او خواهران فغان و خروش

به دخترت نظری کن که بی برادر شد *** دلش کباب ز سوز غم برادر شد

ز بهر قتل برادر کباب گردیده *** ز گریه خانهٔ چشمش خراب گردیده

کجاست باب سکینه حسین بی کس من *** کجاست همدم و محرم انیس و مونس من

کجاست مونس جانم کجاست نور دلم *** کجاست همدم طفلان حسین تشنه لبم

ص: 103

چه این حدیث بیان کرد با دو دیده تر *** خطاب کرد بسوی بقیع کای مادر

ترحمّی کن سر را ز قبر بیرون کن *** نظر بنور دو چشمت حسین پر خون کن

عزیز کرده ات امروز بی کس افتاده است *** بضرب خنجر شمر ستمگر افتاده است

ز راه ظلم به میدان کین کشیدندش *** غریب و بی کس و لب تشنه سر بریدندش

مخدّرات همه بی لباس گردیدند *** دچار قوم خدا ناشناس گردیدند

تنی که پرورش داده بودی ای مادر *** کجا رواست که در کربلا فتد بی سر

بگفت این و ز اشتر فتاد با صد شین *** روانه گشت سوی حضرت امام حسین

نشست آن تن پر خون گرفت در آغوش *** فغان کشید به یک حالتی که رفت از هوش

بگریه گفت که ای نور دیدهٔ خواهر *** حسین بی کس در خون طپیدهٔ خواهر

فدای حلق به نا حق بریدهٔ تو شوم *** فدای این تن در خون طپیدهٔ تو شوم

که کرده است ستم با تو نور دیدهٔ من *** بُدی تو مونس جان ستم رسیدهٔ من

بخنجر ستم کوفیان شهید شدی *** چرا ز چشم من زار ناپدید شدی

فدای رأس عزیز منوّرت گردم * فدای جان شریف مطهّرت گردم

انیس و مونس جان فکار من بودی *** ز مادر پدرم یادگار من بودی

شهید گشتی و رفتی بجنّت المأوى *** چرا تو اهل حرم را گذاشتی تنها

ز لطف عابد دلخسته را نوازش کن *** به او تسلّی اطفال را سفارش کن

فدای قامت گلگون اکبرت گردم *** فدای حلق پر از خون اصغرت گردم

چرا بخواهر خود هم زبان نمی گردی *** بأهل بیت چرا مهربان نمی گردی

ز روی لطف زبان شریف گویا کن *** ز مرحمت دل ما را دمی تسلّی کن

که ما اسیر بیابان کربلا شده ایم *** به پیش هم چه تو فرخنده ای جدا شده ایم

کجاست جدّ کبار تو احمد مختار *** کجاست عمّ شهید تو جعفر طیّار

کجاست مادر تو بضعهٔ رسول الله *** کجاست باب کبارت علی ولی الله

که حال زار تو را آن چنین نظاره کند *** به ماتم تو گریبان و جامه پاره کند

ز سوز سینهٔ زینب در آن دیار بلا *** فتاد غلغله بر ساکنان ارض و سما

بزرگوار خدایا بحق پیغمبر *** بحق فرق پر از خون حیدر صفدر

بحرمت دل پر درد حضرت زهرا *** به حق آب دو چشم خدیجه کبرى

بحرمت جگر خستهٔ امام حسن *** که بود نور دل دیدهٔ امام زمن

به حق نوگل بوستان سیّد ثقلین *** که هست نام خوشش حضرت امام حسین

به آب دیدهٔ زین العباد بی غم خوار *** که بود در غل و زنجیر لشکر کفار

ص: 104

به حق هشت امام مطهّر دیگر *** که می رسد نسب و ذاتشان به پیغمبر

بفضل خویش تو ای پادشاه لم یزلی *** ببخش جرم و گناهان ما به جان علی

به زیر سایهٔ لطف خودت پناهی ده *** در آن دیار شرف به ما تو جائی ده

نصیب کن به همه دوستان تو ایمان را *** به وقت مرگ نگهدار شر شیطان را

بروز حشر بکن جمله را تو نامه سفید *** بحق جمله شهیدان بحق شاه شهید

خصوص مقبل دل خسته را ببخشائی *** بفضل خویش به او راه راست بنمائی

که روز حشر نگردد خجل به نزد حسین *** ببخش جمله گناهان ما به سیّد ثقلین

که اسب بر جسد پاک کشته ها تازند *** ز صدمه پیکر ایشان چو توتیا سازند

بگوش اهل حرم چون رسید آن تمهید *** شرار آه از آن بی کسان زبانه کشید

رسید از الم این حدیث جان فرسا *** صدای نالهٔ ایشان بذروهٔ اعلا

ز بی قراری دلخستگان بی تمکین *** فتاد غلغله بر ساکنان عرش برین

درین مقدمه از موج گریهٔ احباب *** نمود دائرهٔ چرخ حلقهٔ گرداب

هلال وار قد سروِشان خمید از غم *** بدور خویش کشیدند حلقهٔ ماتم

برآن غریق شهادت چو ابر نیسانی *** ز دیده جمله نمودند گوهر افشانی

کف امید سوی آسمان برآوردند *** شکایت از ستم آن منافقان کردند

که بر ضمائر خلقان تراست آگاهی *** مطیع امر تو باشد ز ماه تا ماهی

ببین به حال ستم دیدگان درین صحرا *** شنوز آل پیمبر خروش واویلا

کنیزکی ز امام شهید آن جا بود *** به نام فضه که مخدومه را دلاسا بود

ضعیفه ای که بناموس پروریده بسی *** بغیر مقنعه روی مهش ندیده کسی

دلش بجوش ز بی تابی بنات آمد *** شکسته حال بنزد مخدّرات آمد

به گریه گفت بسر خیل بانوان گزین *** که ای به محنت و اندوه روزگار قرین

شنیده ام که یکی شیر اندرین صحراست *** که در محبّت ما آن همیشه پابر جاست

اگر ز لطف بیابم امید دستوری *** روم خبر کنم آن شیر را ز مهجوری

از آن سر آمد آفاق چون اجازت یافت *** برهنه پا و پریشان بنزد شیر شتافت

چو چشم شیر بران بی کس غمین افتاد *** کشید نعره و از درد بر زمین افتاد

پس آن مخدّره با شیر شرح غم ها گفت *** ز نقل واقعه آن شیر خشمگین آشفت

ز دل به ماتم شاه شهید ناله کشید *** ز دیده سیل سرشک الم فرو بارید

ز جای جست چنان کز فضای نار سپند *** تمام کوه و در و دشت را بناخن کند

بسوخت از شرر آه آن تمام گیاه *** روان شد از عقب فضه تا شهادتگاه

رسید چون بسر نعش آن امام علیم *** بخاک چهرهٔ خود سود از سر تعظیم

بخون شاه سر از تن جدا بجا غلطید *** بخویش از غم آن درد بی دوا پیچید

کشید رشته ز جان آن دُرّ ثمینش را *** ببر کشید چو جان جسم نازنینش را

نمود بر جسد اطهرش پرستاری *** ز داد راه صبا را سویش ز غمخواری

ز مهر از سر شب تا صباح آن پر دل *** بساخت بهر حسین از کنار خود منزل

به وقت صبح که آن کوفیان بی بنیاد *** شدند جانب میدان به عزم آن بیداد

مخالفان همه آن حالت عجب دیدند *** ز سهم شیر غران روز را چو شب دیدند

ص: 106

ز سهم آن اسد از تک و تاز گردیدند *** به انفعال ازان راه باز گردیدند

به ابن سعد لعین این سخن بیان کردند *** ندامت ستم خویش را عیان کردند

به مردمان پسر سعد نحس ملعون گفت *** که باید این خبر از خلق روزگار نهفت

که شیعیان علی راست حجّت ظاهر *** کنند بر همه تان لعن تا دم آخر

پس آن گروه تبه کار و قوم نا فرجام *** زبان کشیده ازین راز مطلقا در کام

ببین بدیده و دل ای محب آل رسول *** که شیر از غم آن شه چگونه بود ملول

تو هم به ماتم آن شهسوار کشور دین *** ز دیده اشک فشان باش با دل غمگین

مهیمنا بحق قرب سیّد کونین *** بحق جسم بخون غرقهٔ امام حسین

که سوی مقبل بی دل نظر کن از رحمت *** برآر حاجت مشروعه اش درین ساعت

اگر چه نامه سیا هست آن سیه کردار *** ازو تو رحمت بی منتها دریغ مدار

بروز حشر که دریای رحمتت جو شد *** گناه خلق ز ستاریت حُلل پو شد

بپوش جمله خطا های اهل عالم را *** خصوص مجمع حاضر قرین ماتم را

ضیای روشنی چشم سیّد ثقلین *** جلای دیدهٔ روح الأمین امام حسین

شنو که بهر تو دارم حکایت جانکاه *** که نیست حاصل آن غیر سوز و ناله و آه

چنین بمقبل شیخا صریح شد تشریح *** که از سعید مسیّب روایتست صریح

که گفت بعد شهید ستم امام حسین *** شدم به عزم زیارت بجانب حرمین

طواف کردم و برگرد خانه گردیدم *** درآن خجسته بنا کم سعادتی دیدم

بریده دستش و رنگش رنگ قیر سیاه *** به پردهٔ حرم آمیخته بناله و آه

بصد هزار ملامت بروی چون انگشت *** بناوک مژه از دیده خون دل می کشت

رخ سیاه بخاک مطاف می مالید *** ز آتش دل خود زار زار می نالید

که ای یگانه بحقّ محمد عربی *** مرا ببخش که دانم نبخشی ذیاربی

بر آستان تو دارند جمله روی امید *** کسی مباد درین آستان چو من نومید

ز فعل ناخوش آن بی حیا برآشفتم *** بپیشه رفتم و دستش گرفتم و گفتم

که ای برشتهٔ تلبیبس نفس خود محبوس *** چرا ز رحمت حق این قدر شدی مأیوس

در آن جناب مقدس نه پاس آسانست *** که نا امید شدن موجب گناهانست

کسی که از کرم ذوالجلال رو تابد *** کسی از عذاب جهنم دگر امان یابد

بگفت آه چه پرسی مپرس هیچ از من *** که فعل ناخوش من را نمی توان گفتن

گرفت دست مرا از حرم برون آورد *** ز دیده در عوض اشک جوی خون آورد

نشست و گفت بیا گوش کن حکایت من *** که هم چو شیشه شوی آب از روایت من

بدان که چون خلف پاک سیّد کونین *** چراغ محفل آل عبا امام حسین

برای مشرق او میل غرب لازم شد *** چو از مدینه به عزم عراق عازم شد

پی ملازمت خویشتن شتربانی *** در آن سفر به من از لطف کرد ارزانی

چه گویم آه چه گویم به من چه احسان کرد *** مرا ز مال جهان بی نیاز دوران کرد

صباح و شام مرا آن امام عالی شأن *** بخوان خویش نشاندی بجای فرزندان

به کربلا چو رسیدیم مهربانی کرد *** برای امت بی چاره جانفشانی کرد

سرش ز مشرق غم شد روان بمغرب شام *** زمین گرفت ز تشریف پیکرش آرام

سپهر صبح غمش نیلگون قبا گردید *** زمین شام ز قتلش ز دیده خون بارید

مه از مصیبت او چون هلال شد باریک *** برای ماتم آن آفتاب شد تاریک

سر کلافه فلک کرد گم بچرخه ز خویش *** شد از خجالت این غصه چرخ سردر پیش

مسیح از کرهٔ آفتاب کرد نزول *** درید جیب و گریبان برای آل رسول

رسید تا فلک هفتمین غبار زمین *** فتاد زلزله بر ساکنان عرش برین

ص: 108

نه آسمان ز غم شاه تشنه خون بارید *** فرات از عطش شاه تشنه لب خشکید

پس از شهادت آن افتخار کُلّ امم *** چها رسید به اولاد سیّد عالم

مخدّرات حریمش بدیدهٔ نمناک *** شدند عازم شهر دمشق با دل چاک

اسیروار بجمازها سوار شدند *** غریب و بی کس هر شهر و هر دیار شدند

سر مبارک اولاد سیّد شهدا *** شد از ستیزهٔ دشمن به نیزهٔ اعدا

تن مقدس شهزادهای عالمیان *** چو آفتاب طپان بد بعرصهٔ میدان

من خجل زدهٔ روسیاه سر در پیش *** فریب خوردهٔ شیطان و نفس کافر کیش

ز اضطراب در آن دشت غم نهان بودم *** به آن گروه جفاپیشه روی ننمودم

ز بعد آن که سپاه یزید کافر شوم *** روانه گشت بسوی دمشق زان بر و بوم

چو شب رسید برون آمدم به صد زحمت *** من فلک زدهٔ روسیاه بی حرمت

شدم بجانب آن تن بصد هزار عنا *** به قصد آن که کنم غارت شه شهدا

من لئیم سیه نامهٔ نمک بحرام *** ربودم از بدنش جز ازار جامه تمام

چو آفتاب تنش کردم از لباس بری *** نمک حرام تر از من کس گمان نبری

چو خواستم که کنم بند را برون ز ازار *** نهاد دست برآن برگزیدهٔ اخیار

مرا نشد ز رسول خدا حیا مانع *** نکرده هیچ رعایت به آن شه شافع

فتاده یک طرف من شکسته تیغی بود *** که هم چو من بره ظلم بی دریغی بود

گرفتم و ببریدم کف امام ز من *** دگر مرا چه امید است خاک بر سر من

امام دست دگر را نمود باز دراز *** گرفت بند ازار آن شه از راه اعجاز

حیا نگشت مرا مانع از عذاب خدا *** بریدم آن کف دیگر ز سیّد شهدا

دو دست سبط نبی را ز تن جدا کردم *** پی تدارک احسان به آن جفا کردم

چو سرزد این عمل از من خروش و غوغا شد *** تمام دشت بلا بانگ واحسینا شد

ز سدره نالهٔ روح الأمین بخاک رسید *** ز خاک نوحه بجبریل سینه چاک رسید

فتاد زلزله در طاق گنبد و افلاک *** به آن کوزهٔ سیماب گشت مرکز خاک

فلک بر آتش دل چون سپند بریان شد *** ملک ز غرفهٔ خود واحسین گویان شد

تمام زلزله شد خاک مطمئن ز هراس *** فتاد از کف مریخ خنجر الماس

ز اضطراب شدم زیر کشتگان پنهان *** ز هوش رفتم و چون آمدم بهوش چنان

فغان گریه ز اول عظیم تر دیدم *** جهان و خلق چنان جمله نوحه گر دیدم

در آن زمین غم اندوز و دشت ماتم خیز *** زمان زمان چو شرر آه و ناله می شد تیز

ز جوش گریه در آن رستخیز رسیدم *** ولی ز کوری باطن کسی نمی دیدم

ص: 109

شنیدم این که کسی گفت کای گل شاداب *** چرا محاسنت از خونِ حلق گشته خضاب

چو گوسفند چرا شد جدا سر از تن تو *** سرت به نیزهٔ اعدا کجاست گردن تو

چرا بگو به من ای پیشوای اهل یقین *** ز خون تو سبد لاله گشت روی زمین

چراست قامت تو پر ز چوبهٔ تیر است *** گل گلاب تنت چاک چاک شمشیر است

لباس این بدن به ز غنچهٔ خورشید *** که کند ای گل شاداب گلشن امید

شب عروسی تو نیست ای گل بی خار *** بگو چرا بکف پای تست رنگ نگار

قدت که نورسی از بوستان رضوانست *** چرا شکفت از آن غنچه های پیکانست

چه شد بسینه صندوق علم ربانی *** شده چو لعل بدخشان ز خون پیشانی

تنی که فاطمه پرورده بود در دامن *** بگو چرا شده بی جان ز خنجر دشمن

سرت که زینت دوش رسول مختار است *** چرا به نیزهٔ کفار شام سردار است

چرا ز خون گلو خنجر تو خون پالاست *** فدای حلق تو گردم بگو سر تو کجاست

کجاست دست تو ای نور چشم دیدهٔ من *** بخون و خاک که کند از تن شریف کفن

چرا فتاده ز پا سر و سیم سیمایت *** چرا چو آئینه درهم شکست اعضایت

چرا ز جوش عطش سینهٔ ترا خستند *** چرا بروی تو آب فرات را بستند

ترا که از حرم من باین زمین آورد *** که این شکست به آئین شرع و دین آورد

بنای خانهٔ اسلام را که داد به آب *** که کرد شرع شریف مرا ز ظلم خراب

که زد ز روی ستم ای گزیدهٔ دوران *** بخیمه های حریم تو آتش دوران

که زد ز تیغ ستم سر برادرانت را *** که کرد بر شتران بار خواهرانت را

که سوخت ز آتش کین خانهٔ محمد را *** که برد مقنعهٔ دختران احمد را

که زد طپانچه بر رخسار کودکان صغیر *** که کرد پای یتیمان خسته در زنجیر

سیاه کرد که از تازیانه پیکرشان *** که زد ز دست ستم مشت ظلم بر سرشان

که آب و نان به یتیمان تشنه ات بخشد *** لباس و جامهٔ بال برهنه ات بخشد

که دست بر سرشان مالد از ره پدری *** رسد بحالت ایشان ز راه چاره گری

که روز از لف خورشید پوشد ایشان را *** که شب پناه دهد آن غریب کیشان را

که اشک از رخ ایشان کند ز شفقت پاک *** فشاند از سر ایشان غبار محنت و خاک

دوا کند که غم درد خواهرانت را *** دهد تسلی خاطر که دخترانت را

که قفل غل بگشاید ز گردن ایشان *** ز خون و خاک که شوید سر و تن ایشان

کجاست عابد من آن شه ستمدیده *** کجاست زینب و کلثوم آن دو غمدیده

کجاست فاطمه ات آن سرور سینهٔ من *** کجاست روشنی دیده ات سکینهٔ من

ص: 110

علیّ اکبرِ تو در کجاست جانِ پدر *** کجاست آن پسرِ کوچکت علی اصغر

چه کرده ای که ترا سر بریده اند ز تن *** چه خوش رعایت من کرده اند امّت من

بده جواب من ای برگزیدهٔ درگاه *** منم حبیب خدا جدّ تو رسول الله

به جانب پدرت بنگر ای گل شاداب *** که کرده ریشِ خود از خونِ تو دوباره خضاب

نشسته گریه کنان بر سرِ تو مادرِ تو *** نشانده در قدمت خونِ دل برادرِ تو

پی زیارتت ارواحِ انبیای اله *** ز عرش آمده با کاروانِ ناله و آه

بدورِ کشتهٔ تو واحسین گویانند *** فتاده در قدمت جمله سرخ رویانند

به حال زارِ تو نالیده اند از ته دل *** بخونِ پاک تو غلطیده اند چون بَسمل

ز روی خاک ز جا جست سیّد شهدا *** نشست آن تنِ بی سر چو لالهٔ حمرا

شنیده ام که نگوید سرِ بریده سخن *** چگونه گفت سخن آن بریده سر از تن

عجب مدار که آن مظهر العجائب بود *** سپهرِ معجزه را مطلع الغرائب بود

خطاب کرد که یا مصطفی سلام علیک *** أنابک یا رکبتی علی کتفیک

منم حسین درآغوش پروریدهٔ تو *** منم حسین که بُد نور هر دو دیدهٔ تو

منم حسین که روزِ ولادتم ز فلک *** برای تهنیت من نزول کرد ملک

منم حسین که پروردهٔ کنارِ توام *** أَبوالأَئمه و بعد از تو یادگارِ توام

منم حسین که داغِ دلت غمِ من بود *** ز نورِ چهرهٔ من دیدهٔ تو روشن بود

مرا به گردنِ خود استوار می کردی *** به سروی مهرِ نبوت سوار می کردی

به بوسه از گل رویم گلاب می بردی *** ز چاه غبغبم آب حیات می خوردی

ز قرب من بتقرب رسید روحِ قدس *** شریف گشت ز یمنِ زیارتم فطرس

منم که امت تو سر بریده اند مرا *** بخون و خاک چو بسمل کشیده اند مرا

سرم به نیزه هم آوازِ آفتاب شده *** تنم چو لاله بخونِ گلو خضاب شده

منم که پیکرِ من چاک چاک شمشیر است *** ز فرق تا قدمم زیرِ شهپرِ تیر است

مخدّرات حریمم اسیرِ کفارند *** چو بردگانِ خطا بر جمازه ها بارند

غرض عزیزِ پدر واقفی ز احوالم *** ز سرگذشت من و اهل بیت و اطفالم

به وعده ای که گرفتی ز من وفا کردم *** برای امت تو جان و سر فدا کردم

ز بهرِ شیعه سرِ خود به نیزه ها دیدم *** ز دشمنانِ جفاجو ستیزه ها دیدم

خدا نصیب کند ای پیمبرِ رحمت *** مرا شفاعت امت عوض به این زحمت

شنید این سخنان چون ز سیّد شهدا *** ز جانِ فاطمه برخواست شور و واویلا

خطاب کرد بسوی پدر که یا أبتاه *** ببین چه دید حسینت ز امت بدخواه

ص: 111

از آن دعاست که شد منقطع دوتا دستم *** سیاه روی بنوعی که در نظر هستم

کنون عزیز برادر ز راستی مگذر *** کجا ز مثل منی توبه می شود باور

کسی که این قدر آزار کرده روح نبی *** بریده دست ز سبط محمد عربی

دگر به لطف خدا کی امیدوار شود *** اگر ز گریه دو چشمش گل انار شود

خدا و خلق از آن رو سیاه بی زارست *** که روح پاک محمد ازو در آزارست

من ای عزیز یقین کرده ام بروز جزا *** زند آتش من چاه ویل و واویلا

خدا ز عدل گناه مرا مزاد کند *** مرا معاشر عبدالله زیاد کند

دگر خموش سخن را مکن و بال سخن *** که اختصار سخن باشد از کمال سخن

اگر چراغ تو از آتش سخن افروخت *** ولیک مستمع از شعلهٔ بیانت سوخت

بیاد دست برافشان ز آتش او کین *** کف دعا بگشا مستجاب کن آمین

ز بعد گریه و رقت دعا ضروری بود *** دعا وظیفهٔ هر صاحب شعور بود

کلید روضهٔ رضوان دعا بود الحق *** ترا بذروهٔ عالی دعا کند ملحق

مهیمنا به بلیغِ شریعت منهاج *** که هست روشن از آن شمع خلوت معراج

به خانه زاد خداوند نیّر اعظم *** که اوست باعث ایجاد عالم و آدم

به آن شکستهٔ مظلومهٔ ستمدیده *** شهید ضربت یک تازیانه گردیده

به سبزپوش بلاد بلا و رنج و محن *** شهید زهر ستم حضرت امام حسن

بخون طپیدهٔ میدان کربلای بلا *** گلو بریدهٔ راه خدا شه شهدا

به عابدی که چهل سال داغ بر دل بود *** محیط ناصیه را نقطهٔ مقابل بود

بحق باقر و صادق دو عالم و عاقل *** دو شمع راه هدایت دو مرشد کامل

بجاه موسی کاظم شفیع هر دو سرا *** بحق سرور هشتم علی بن موسا

به آب چشم تقی و نقی دو هادی دین *** به حرمت حسن آن آفتاب شرع مبین

بحق مهدی هادی و خاتم کونین *** بحق شاه جگر تشنگان امام حسین

که این شکسته دلان را غریق رحمت کن *** زیارت حرم کربلا کرامت کن

نگویمت که به من ملک جاودانی ده *** چو اختیار تو داری هر آن چه دانی ده

بسلسبیل عبا شست و شوی ده ما را *** غبار خاطر ما ساز حبّ دنیا را

بکلک ناطقه یارای عذرخواهی ده *** بعذرخواهی ما نیز خود گواهی ده

چراغ شام دمِ واپسی ما گردان *** فروغ طلعت خورشید دین شه مردان

صباح حشر محمد شفیع کن ما را *** بلند از درجات رفیع کن ما را

اگر چه نامه سیاهم روسفیدانیم *** چرا که تعزیه دار شه شهیدانیم

ص: 112

به آب کوثرِ عفوت بشوی نامهٔ ما *** ببخش معصیت ما به سیّد الشهداء

تمام را برسان تا به کربلای حسین *** بلند مرتبه ای خاص کن برای حسین

خصوص من که غمِ اوست زینت دینم *** چو لاله با غمِ او داغدار و رنگینم

خطاب مقبلی از شاه تشنه لب دارم *** پی خلاصی خود بی گمان سبب دارم

کسی که مقبل او شد چرا بود ابتر *** برای واقعهٔ او گشوده ام دفتر

امید جرعهٔ کوثر من از علی دارم *** خط غلامی او بر جبینِ جلی دارم

زبان به طعنه گشادند با عزاداری *** که ای مقرب درگاه حضرت باری

روا بود که تو با احترام در افلاک *** فتاده قامت مخدوم زاده ات در خاک

به آن جناب که کردیش مهد جنبانی *** شدست کشتی عمرش ز ظلم طوفانی

چو این شنید در آن حال جبرئیل امین *** ز دیده کرد روان سیل گریهٔ خونین

بناله رو بسوی بارگاه وحدت کرد *** به کبریای الهی چنین شکایت کرد

که ای ز کنه کمال تو عقل بی خبری **** ز قدرت تو ملائک تمام مشت پری

خصوص من که یکی بندهٔ ذلیل توام *** توئی جلیل و منِ زار جبرئیل توام

شنیده ام که جگرگوشهٔ رسول خدا *** شهید گشته به صحرای کربلا ز جفا

مرا مرخص دیدار واپسینش کن *** مشرف از شرف لطف آخرینش کن

به آن خطاب الهی رسید کای جبریل *** برو بدیدن سبط رسول با تعجیل

سلام ما بجناب مقدسش برسان *** بگو که گفت چنین خالق زمین و زمان

که ای حسین ستمدیده ما پناه توایم *** وفا به وعده نمودی و ما گواه توایم

شهادت تو قبول ست نزد حضرت ما *** چهار چیز ترا می دهد کرامت ما

یکی دعا که قبول ست تحت قبهٔ تو *** دوم ائمهٔ دین دار از سلالهٔ تو

سوم شفاست که داخل شود به تربت تو *** دگر که عمر دوباره است در زیارت تو

شنید و گریه کنان جبرئیل بال ببال *** روانه شد بسوی کربلا به استعجال

برای تعزیه همراه جبرئیل امین *** چهل هزار ملک شد روان بسوی زمین

روایتست که چون جبرئیل کرد نزول *** به کربلای جگرگوشهٔ جناب رسول

درید جامه و کاکل بسر پریشان کرد *** چنان چه عرش برین را ز ناله حیران کرد

فرشته ها که به همراه جبرئیل امین *** ز عرش آمده بودند تعزیت آئین

تمام رو بسوی شاه کربلا کردند *** بنوحه جامهٔ تقدیس را قبا کردند

چهل هزار ملک پیش نعش آن سرور *** به آه و ناله فشاندند خاک غم بر سر

ز ممکنات چنان شد هجوم بر ماتم *** که راه نوحه ندادند بر بنی آدم

روایتست که جبرئیل با درود و ثنا *** سلام کرد سوی نعش سیّد شهدا

چهار بار ز حلقوم آن امام شهید *** ز راه معجزه روح الأمین جواب شنید

پیام حضرت پروردگار را جبریل *** بسید شهدا عرض کرد با تنزیل

جواب گفت چنین پادشاه تشنه لبان *** که امر، امر الهی بود بهر دو جهان

روایت است که پرسید جبرئیل امین *** ز سیّد شهدا در زمان بازپسین

که ای به شمع تو پروانه قدسیان سما *** به ذکر خیر تو کرّوبیان او أدنا

ص: 114

قران نموده به ماه جناب مصطفوی *** برای خلقت تو آفتاب مرتضوی

شفای جرم بود جرعهٔ شهادت تو *** که حل شدست در آن شربت شهادت تو

رسالت است و خلافت که با علوّ جلال *** بجدّ و باب تو دادست ایزد متعال

شهادت است که امروز عین مطلب تست *** شفاعت است که روز قیام منصب تست

امامت است که قائم بدوست ارض و سما *** نصیب زمزمهٔ ذرّیهٔ تو کرده، خدا

تمام را به تو دادست حضرت وهاب *** چه آرزوی تو باقی ست در جهان خراب

جواب گفت به جبرئیل سیّدالشهدا *** که ای مقرّب خلوت سرای أَوْأَدْنا

نمانده است مرا هیچ آرزو در دل *** مگر یکی که حصولش بسی بود مشکل

سؤال کرد از آن جبرئیل کای مولا *** چه آرزوست فدایت شوم بیان فرما

جواب گفت به جبرئیل سیّد شهدا *** که ای ببال تو پروا ز امر و نهی خدا

هزار مرتبه خود را شهید می خواهم *** قتیل تیغ سپاه یزید می خواهم

چرا که یافته ام لذت شهادت را *** بخون طپیدن و جان دادن اطاعت را

ز هر جراحتی از زخم های تیغ و سنان *** گشوده گشت برویم دری ز باغ جنان

خوشا کسی که به خواری شهید زار شود *** اگر شهید شود در حضور یار شود

چه بهترست ازین کز برای دیدن دوست *** ز اشتیاق کسی سر دهد به دشمن دوست

روایت است کزین حرف جبرئیل امین *** ز پا فتاد چو دیوانگان به روی زمین

ز خون آن شه مظلوم بر جبین مالید *** سوی مدینه به آه و فغان روان گردید

روایتست که می بود حضرت زهرا *** به قبر همدم حوران جنّت المأوا

که ناگه از طرفی هاتفی رساند سلام *** به گریه گفت که ای دختر رسول انام

تو خفته به لحد بر سریر استفتا *** شهید گشت حسینت بدشت کرب و بلا

چو این شنید در آمد ز جا بناله و آه *** روانه شد بسوی مرقد رسول الله

به نزد مظهر احسان حضرت باری *** گشود لب بشکایت به گریه و زاری

که ای جناب جگر گوشه ام شهید شدست *** غریب و تشنه لب از عمر ناامید شدست

مرا به ماتم آن تشنه لب مرخص کن *** برای نوحه به من همدمی مشخص کن

جواب گفت چنین حضرت رسول خدا *** به اضطراب که ای فاطمه مرو تنها

مکن به ماتمش از امّهات کوتاهی *** ببر بهمراه خود هر که را تو می خواهی

که می رسیم به همراه انبیای کبار *** من و علی و ملائک بدیدهٔ خونبار

روانه گشت بزاری بسوی کرب و بلا *** جناب فاطمه همراه مریم و حوّا

به آن رسید در آن حال جبرئیل امین *** سلام کرد به صد احترام و صد تمکین

ص: 115

سر برهنه و گریان و چهرهٔ پر خون *** دریده جامه و ماتم رسیده و محزون

چو جبرئیل امین را به گریه زهرا دید *** از آن حکایت شاه شهید را پرسید

جواب گفت که ای دخترِ شه کونین *** مپرس از منِ بی دل معاملات حسین

شهید ظلم و ستم گشت قرّةالعینم *** ز خونِ اوست که من سرخ روی دارینم

روایت ست که پرسید حضرت زهرا *** ز جبرئیل که ای محرمِ حریمِ خدا

تو در شهادت فرزند من کجا بودی *** به عرش یا که بصحرای کربلا بودی

جواب گفت که در هفتمِ آسمان بودم *** به ذکر همدم و همرازِ قدسیان بودم

خبر به من ز ملائک شد از شهادت او *** اثر نمود به من خواهشِ زیارت او

رسید وحی به من از جناب ربّانی *** که ای بقرب تو احکامِ وحی ارزانی

برو بدیدنِ فرزند سیّد ثقلین *** شهید ظلم و جفا حضرت امام حسین

روان شدم بسوی کربلا به ناله و آه *** چهل هزار ملک داشتم به خود همراه

به کربلا چو رسیدم وفات یافته بود *** ز کربلا به بهشت برین شتافته بود

تنی که سال درازش بناز پروردم *** بخادمیش چه شب ها به روز آوردم

تنی که بود مرا خدمتش ز جان خوشتر *** فتاده بود به صحرای کربلا بی سر

پس از تفحص بسیار چون شناختمش *** ببر گرفته هم آغوشِ خویش ساختمش

حسینِ تشنه همین برگزیدهٔ تو نبود *** ز راه مهر همین نورِ دیدهٔ تو نبود

که قوت دل در خون فتادهٔ من بود *** ضیای دیده و مخدوم زادهٔ من بود

از این مکالمه خیرالنساء در افغان شد *** به کربلای جگرگوشه اش شتابان شد

به گریه گشت جدا جبرئیل از زهرا *** روانه شد بسوی قبرِ سیّد دو سرا

روایتست که در خدمت رسول انام *** دو صد هزار ملک بود با درود و سلام

نشسته بود بنزد جناب مصطفوی *** بخدمتش بدو زانو جناب مرتضوی

ز انبیای رسل جمله از صغار و کبار *** حضور یافته بودند در یمین و يسار

که جبرئیل در آمد بصورت خونین *** دریده جامه و بر سر فشانده خاک زمین

ستاد و اشک روان کرد از دو دیدهٔ تر *** نکرد جرأت اظهار نزد پیغمبر

چو این مشاهده فرمود احمد مختار *** ز جای جست به صد اضطراب با حضّار

خطاب کرد به جبرئیل افتخارِ سبل *** برادرانه که ای هادی تمامِ رسل

ترا چه شد که جبینت چنین پر از خون ست *** چه روی داده که رخسارهٔ تو گلگون ست

به روزگارِ تو یا رب چه اتفاق افتاد *** کسی ترا به چنین صورتی ندارد یاد

ستاده سر بته افکنده جبرئیل امین *** ز شرم هیچ نمی گفت با رسول مبین

ص: 116

ز بس مبالغه فرمود احمد مختار *** دگر به حضرت روح الأمین نماند قرار

به گریه گفت که ای بهترین خلق خدا *** مشرف از شرف بارگاه أَوْأَدْنا

وفا به وعدهٔ خود کرد برگزیدهٔ تو *** شهید ظلم و جفا شد ضیای دیدهٔ تو

به خون طپید جگرگوشه ات به کرب وبلا *** بسدو ملائکه گفتند سیّدالشهدا

چو این شنید بپاخاست مصدر ایمان *** درید چاک گریبان خویش تا دامان

عمامه زد به زمین با دو دیدهٔ خونبار *** روانه گشت به همراه انبیای کبار

امیر جملهٔ مردان کنندهٔ خیبر *** به سینه میزد و می گفت ای شهید پدر

گذاشتند سراسیمه رو بوادی حی *** دو صد هزار ملک واحسین کنان از پی

روان شدند به همراهی شه کونین *** چو سیل گریه کنان رو بکربلای حسین

روایتست که فریاد و زاری زهرا *** به عرض راه شنیدند ساکنان سما

بهشتیان و سماواتیان هفت سما *** هجوم عام نمودند بر سرِ زهرا

از آن مخدره تفتیس حال می کردند *** ز وجه ناله و افغان سؤال می کردند

چنین ملائکه را گفت حضرت زهرا *** که ای بشأن شما ذکر علم الأسما

سؤال غم مکنیدم که بی حسین شده ام *** ازین ره است که گریان نشأتین شده ام

حسینِ من که از آن شأن عرش اعلی بود *** بجاه و مرتبه مشهور آسمان ها بود

حسینِ من که گل گلشن رسالت بود *** طراز مسند با رفعت امامت بود

حسینِ من که از آن بود تازه ایمانم *** همیشه روشن از آن بود چشم گریانم

شهید ناوک بیداد کوفیان شده است *** قتیل تیغ و سنان مخالفان شده است

فرشته ها چو شنیدند این حکایت را *** شهادت گل گلدستهٔ ولایت را

سرشک را ز بصر مطلق العنان کردند *** به گریه رو به سوی مهتر زنان کردند

که ای ستمزده آن نور دیدهٔ تو کجاست *** شهید و بی کس و درخون طپیده ات کجاست

جواب گفت که در کربلا فتاده بخاک *** تنی ک بهتر از آن تن نه افتاده بخاک

چو این حدیث شنیدند ساکنان سما *** هوای نوحه گرفتند با خروش و صدا

شدند جمله هم آواز مادر حسنین *** روان شدند از آن جا بکربلای حسین

روایتست که پیش از سپاه علییّن *** به نصرت آمده بودند جنّیان زمین

رسیده بود ز بئرالعلم صف لشکر *** پی محاربه با دختر طلوع شجر

بیاری آمده بودند با هزار امید *** نکرده بود قبول مدد امام شهید

نود هزار نفر جنّی مرصع پوش *** تمام منتظر جنگ با فغان و خروش

ستاده جمله بخون خواهی حسین شهید *** برای آن که بتازند بر سپاه یزید

ص: 117

که با جنود ملائک ز طارم اخضر *** رسید رایت جاه و جلال پیغمبر

دو صد هزار ملک با چهل هزار علم *** پدید گشت ز گردون بنوحه و ماتم

گرفته روی زمین را ز آسمان تا صدر *** سیاه پوش عزیزالوجود چون شب قدر

نزول کرد تو گوئی به مردم عالم *** به حکم ماتم آل نبی سواد رقم

ندیده بود به ایجاد خود جهان خراب *** ورای روز قیامت چنین شبی در خواب

روایت است که چون از فلک سپاه عزا *** رسید بر سر بالین سیّد شهدا

چو دید پیکر فرزند خویش پیغمبر *** سلام کرد به نعش امام تشنه جگر

جواب گفت ز حلقوم با رسول خدا *** فصیح تر که علیک السلام یا جدّا

ز جای جست و روان شد بسوی پیغمبر *** به اشتیاق طفولیت آن تن بی سر

بغل گشاد به فرزند خویش پیغمبر *** گرفت آن بدن پاره پاره را در بر

ببر گرفت چون آن نعش را رسول مجید *** چنان گریست که با نعش بر زمین غلطید

فتاده بود زمانی و رفته بود ز هوش *** هنوز آن تن صد پاره داشت در آغوش

فرشته ها متعیّب شدند زین سودا *** ز حال سیّد اسرا و سیّد شهدا

همین نه حال ملائک ز غم پریشان شد *** که آن مقدمه هرکس که دید حیران شد

کس ار مشاهده می کرد آن تأسف را *** نمی شنید ز یعقوب حبّ یوسف را

خطاب شد ز ملائک بسوی رب عباد *** که ای به فضل تو محتاج بندهٔ آزاد

چه دوستی ست که شاه سریرِ أوْأدْنا *** ز راه مرتبه دارد بسید شهدا

رسید وحی بسوی فرشته ها ز اله *** که ای ملائکهٔ من شما شوید گواه

قسم بذات و صفاتم که از شه کونین *** هزار مرتبه من مهربان ترام به حسین

بیان نمود چو این را جناب ربّانی *** ملائک از پی تفتیش با ثناخوانی

لب سؤال گشودند از جناب اله *** که ای ز جملهٔ اسرار بندگان آگاه

محبتى که تو با سبط مصطفی داری *** به خون طپیدن او را چرا روا داری

خطاب شد ملائک ز کبریا و جلال *** که ای ملائکه بی خبر ز صورت حال

حسین شیفتهٔ منصب شفاعت شد *** شهید گشت و لیکن فدای امت شد

وقوع یافت شهادت چو با رضای حسین *** رضای ما شده موقوف با رضای حسین

چو این مشاهده کردند انبیای عباد *** تمام یوسف و یعقوب رفتشان از یاد

سؤال کرد در آن حال حضرت ایّوب *** به صد هزار تعجب ز حضرت یعقوب

که ای مجاور بیت الحزن بذار غرور *** ز انبیا به تمنای یوسفی مشهور

تو در محبت فرزند خویش مشهوری *** برای فرقت یوسف بگربه منشوری

ص: 118

چه دوستی است که دارد خلاصهٔ کونین *** به سیّد شهدا حضرت امام حسین

جواب گفت به ایّوب حضرت یعقوب *** که ای به صبر ز اصناف انبیا منسوب

مگو که گریهٔ من از برای یوسف بود *** برای شاه جگر تشنه ام تأسف بود

روایت است که چون مادرِ حسین شهید *** به کربلای جگرگوشه اش بناله رسید

فتاده دید به صحرا علی اصغر را *** بهار گلشن ذرّیهٔ پیغمبر را

گلو بریده و در خون طپیده با قنداق *** نشسته بر سر و رویش غبار گرد فراق

شهید گشته و افتاده بی کس و تنها *** به جای دامن مادر بدامن صحرا

چو این مشاهده فرمود حضرت زهرا *** سؤال کرد ز جبریل با خروش و صدا

که ای امین خدا این ضیای دیده کیست *** گل ریاض که و ناز پروریده کیست

جواب گفت به زهرا که از عشیرهٔ تست *** علی اصغرِ لب تشنه و نبیرهٔ تست

چو این شنید ز روح الأمین بدیدهٔ تر *** دوید گریه کنان جانب علی اصغر

ببر گرفت و ز خاک مذلتش برداشت *** به آه و ناله سرا و بروی سینه گذاشت

گهی بدامن و گاهی به گوشهٔ معجر *** گرفت گرد و غبار از رخ علی اصغر

خطاب کرد بسوی علی اصغرِ خویش *** به گریه های جگرسوز و دیدهٔ ترِ خویش

که جدّهٔ تو فدایت کجا ست مادر تو *** چرا گذاشته در آفتاب پیکر تو

چرا ز عمر گران مایه نا امید شدی *** فدای جان تو گردم کجا شهید شدی

گرفته بود به بر اصغر و به ناله و آه *** روانه شد بسوی حضرت رسول الله

رسید و دید افتاد است سیّد ثقلین *** بخون طپیده در آغوش او امام حسین

ز پا افتاده و مدهوش گشته پیغمبر *** به برگرفته حسینِ شهید را بی سر

چو دید حضرت خیرالنّسا پیغمبر را *** حسینِ تشنه لب بی گناه بی سر را

چو شانه دست سوی زلف عنبرافشان کرد *** صلاح نوحه به جمعیت پریشان کرد

به پیش سرور عالم گذاشت اصغر را *** به برگرفت شه تشنه کام بی سر را

به گریه گفت که ای پروریدهٔ مادر *** بخاک معرکه در خون طپیدهٔ مادر

به امتحانِ بلا آزمودهٔ مادر *** وفا بعهد الهی نموده مادر

ز دولت تو سرافرازِ نشأتین شده ام *** شهیر فاطمه و مادرِ حسین شده ام

ترا بخفت و خواری شهید می بینم *** مخدّرات ترا نا امید می بینم

به خیمه بی کس و گریان نشسته خواهر تو *** در آفتاب به صحرا افتاده اصغر تو

تو ای ستمکش مادر غریب و بی یاری *** بخاک دشت بلا مانده بی مددکاری

که در عزای تو خواهد همیشه زیست بغم *** که از برای تو خواهد گریست در ماتم

ص: 119

کسی کجا ز لب تشنهٔ تو یاد کند *** کسی کجا دل ذرّیهٔ تو شاد کند

به گریه گفت بدان جبرئیل کای زهرا *** بنور چشم تو خواهد گریست ارض و سما

غمین مباش که تا حشر از برای حسین *** موالیان بنشینند در عزای حسین

چو آسمان بنماید مه محرم را *** به تعزیت گذرانند ماهِ ماتم را

به آن گریستن از حج و عمره افزون ست *** صواب گریهٔ آن از حساب بیرون ست

روایت ست که در وقت ذبحِ اسمعیل *** فدا رسید بفرمودهٔ خدای جلیل

بخاطرش گذرانید این خیال خلیل *** که حق چرا نپسندید ذبح اسمعیل

مگر چه شد که به امرش ندا مکرر شد *** نشد قبول و برایش فدا مقرر شد

ضیای دیدهٔ من گر ذبیح می گردید *** به ما عطای الهی صریح می گردید

نظر سلسلهٔ ما نشانِ رحمت بود *** برای زمرهٔ ما منشأ سعادت بود

چو این خیال بخاطر رساند ابراهیم *** رسید وحی بدان از جناب ربّ قدیم

که ای خلیل ز ذرّیه ات به غم خواری *** کدام را ز تمامی عزیزتر داری

جواب گفت که یا کردگار احمد را *** چراغ انجمن انبیا احمد را

شنیده مائل آن فضل سرمدی شده ام *** ندیده عاشق نور محمدی شده ام

خطاب کرد چنین ذوالجلال و الاکرام *** سوی خلیل که ای صدر انبیای کرام

ز اهل بیت تو و اهل بیت پیغمبر *** کدام را بر خود دیده ای گرامی تر

جواب گفت که ذرّیهٔ رسالت را *** شکوفه های نهال ریاض رحمت را

خطاب شد بسوی حضرت خلیل الله *** که ای خلیل ز کار قضا نه ای آگاه

بدان که روشنی چشمِ سیّد ثقلین *** مه منیر سپهرِ سخا امام حسین

بدشت کوفه بزاری شهید خواهد شد *** ز همگنان به مراتب رشید خواهد شد

اگر چه ذبح به آل تو قسمت ازلی ست *** ولی نصیب جگرگوشه ات حسین علی ست

برای ماتم آن گریه ای خلیل حلیل *** برابرست ثوابش به ذبح اسمعیل

شها توئی که شفیع گناهکارانی *** امیدواری فردای دوستدارانی

توئی که کرد سؤال از تو افتخار ز من *** که ای حسین تو در رتبه بهتری یا من

تو در جواب رساندی به عرض پیغمبر *** که ای سپهر نبوت من از توام بهتر

خطاب کرد چنین بهترین خلقِ خدا *** که ای حسین چرا بهتری بیان فرما

تو گفته ای برسول خدا که این ازلی ست *** مرا تو جدّ کباری بگو که جدّ تو کیست

پدر علی بود و مادرم بود زهرا *** تو رتبهٔ پدر و مادرت بیان فرما

روایتست که تصدیق کرد پیغمبر *** که ای حسین تو هستی ز جدّ خود بهتر

ص: 120

منم مقبل و پیر غلام گنهکارِ توام *** همیشه گریه کنان تعزیت شعارِ توام

مرا برای عزاداری تو ساخته اند *** خدا و خلق غلام توام شناخته اند

به شغل خدمت تو صرف شد جوانی من *** به ماتم تو بسر رفت زندگانی من

امید من به تو ای سرور شهیدان ست *** غلام پیر تو چون شد مستحق احسان ست

ز مقبلت نظر مرحمت دریغ مدار *** غلام خویش بأهل زمانه وا مگذار

که قرص مه خجل از عارض سیمنش بود *** چهار ساله همین عمر نازنینش بود

بیاد آن که شب و روز در کنارش بود *** به صبح و شام همین آه و گریه کارش بود

فغان کشید شبی آن بناله و زاری *** ز چشم خویش فرو ریخت اشک گلناری

به نوحه باز لب خویش آشنا می کرد *** خطاب بر همهٔ خویش و اقربا می کرد

که از برای چه بر من ستم روا دارید *** به نزد من پدرم را چرا نمی آرید

که تا انیس من غمگسار من باشد *** دمی به محنت و اندوه یار من باشد

با این طریق فغان می نمود آن مظلوم *** به درد ناله و فریاد خاطر مغموم

دمی ز ناله لب خود نمی نهاد به هم *** همیشه بود چنان گرم زاری و ماتم

شبی به واقعه دید آن یتیم خسته جگر *** به صد هزار شعف هم چو گل جمال پدر

که با وی از سر لطف و ترحم آن سرور *** بگفت کای گل صد برگ بوستان پدر

چرا دو چشم تو هم چون گهر پر از آب است *** ز چیست جسم شریف تو در تب و تاب است

چو این مکالمه در خواب از پدر بشنید *** ز خواب جست و ز شادی چو گل فرو خندید

ز شوق آن که بود با پدر دمی همدم *** نهد به زخم جدائی خویشتن مرهم

دمی به گردنش از مهر دست خویش کند *** گهی شکایت از آن قوم ظلم کیش کند

چو باز کرد دو چشم آن یتیم خسته جگر *** بجست و جوی پدر هر طرف نمود نظر

چو بی قراری او را بدید اهل حرم *** تمام گفتیش ای نور چشم شاه امم

چه واقعست بگو حال خود دمی با ما *** چه شد بحال تو ای نور دیدهٔ زهرا

بخنده پیش ازین غنچه سان گشودی لب *** کنون چو شمع بسوزی ز اشک و آه و تعب

زبان گشود جگرگوشهٔ شه شهدا *** حدیث واقعه ز اول بگفت تا آخرا

چو اهل بیت ازو شرح جواب بشنیدند *** چو برگ بید سراپا ز بیم لرزیدند

چه برآمد از همه یک بار بانگ واویلا *** که ای فلک تو چه کردی ستم به آل عبا

فغان و نوحه و زاری چنان زبانه کشید *** که عقل گفت مگر صور در زمانه دمید

رسید بر فلک چارمین صدای خروش *** چنان چه عیسی گردون نشین برفت از هوش

ز بانگ شیون و فریاد جبرئیل امین *** ز هوش رفت و بیافتاد ز آسمان بزمین

بروی دهر چنان بانگ نوحه شان پیچید *** که اضطرار در افلاک رفت و برگردید

چو شد بلند برین گونه شیون از ایشان *** شنید گوش یزید لعین بی ایمان

ز اضطراب ز جا جست آن سگ گمراه *** ز شیون حرم عترت رسول الله

ز بانگ نوحهٔ اهل حرم سبب پرسید *** یکی که داشت خبر گفت با یزید پلید

بیان نمود بأن بد نژاد بد گوهر *** حدیث واقعه و خواب دیدن دختر

ص: 122

چو این مکالمه را گوش کرد آن بی دین * حرام زاده همان لحظه حکم کرد چنین

که گر بسی به پدر شوق دارد آن دختر * دگر علاج ندارد بغیر دیدن سر

طلب نمود سرِ برگزیدهٔ ابرار * به نزد خویش همان لحظه آن سگ اشرار

طلب نمود یکی را ز قوم اهل ظلم * بأن بگفت ببر این طبق باهل حرم

بگو ز من همگی اهل بیت عصمت را * مخدّرات سراپردهٔ رسالت را

که بیش از این ننَمائید شیون و فریاد * کزین معامله آتش بروزگار افتاد

شنیده شد که جگرگوشهٔ شه بی سر * گرفته خونی ناله در فراق پدر

شمار زاری او نیز در تب و تاب اند * ز بی قراری او مضطرب چو سیماب اند

به پیش او بگذارید این طبق را زود * که تا شود ز جمال پدر دلش خوشنود

چو حرف کرد تمام آن لعین بی ایمان * روان نمود سرِ شه بجانب زندان

رساند آن سگ دیگر به نزد اهل حرم * سر مبارک مظلوم آن امامِ امم

بر اهل بیت ز پیغام آن فغان افتاد * چنانکه طشت مه از بام آسمان افتاد

ز بانگ نوحه بلرزید پیکر افلاک * شد از شنیدن آن نه فلک گریبان چاک

یکی ز قوم حرم آن طبق ازان ملعون * گرفت با دل پردرد و دیدهٔ پرخون

ببرد با دل پر ناله آن طبق با سر * ز راه نهاد برِ آن یتیم خسته جگر

دو چشم آن پسر باب خویشتن چو فتاد * گرفت در بغل و روی خود بروش نهاد

برای بوسه لب خویش بر لبش بنهاد * باین مکالمه لب چون در یگانه گشاد

که ای ضیای دو چشم ترم چه حال ست این * شوم فدای تو، در خواب یا خیال ست این

مرا غریب تو کردی میان قوم ظلم * گذاردی و نمودی سفر بملک عدم

باین طریق فغان می نمود آن معصوم * ز روی آن سر خود برنداشت آن مظلوم

دمی ز ناله لب خویشتن بهم ننهاد * که تا بحق به همین نوع جان شیرین داد

شد از وفات آن جگرگوشهٔ شه شهدا * بأهل بیت دگر تازه درد و داغ عزا

بزخمتان نمک تازه ریخت زین سودا * نبودشان بجز از اشک آه و واویلا

شها منم که به تلقین نفس کافرکیش * ز ملک خویش جداگشته ام بصد تشویش

افتاده ام به غریبی بچنگ حرص اسیر * ز روی لطف ترحّم نما و دستم گیر

ازین دیار بسوی وطن روانم کن * خلاص از غم و درد و فراق جانم کن

ز روی لطف بده قوّتی به طالع من *** روانه ساز بزودی مرا بشافع من

ز لطف مرحمت خود به مقبل بی دین ** بکن تو یک نظری ای شه زمان و زمین

ص: 123

علم کشید از آن نور تا به عرش برین *** فروغ شعشعه اش داده عرش را تزئین

به کاکلش چو نظر کرد حیرتش افزود *** که آفتاب جهانتاب را بنا شد دود

ز روشنی سر آن امام با تمکین *** سر آمد فلک سبعه گشته بود زمین

ز خون محاسن چون عنبرش خضاب شده *** به ماتمش جگر قدسیان کباب شده

بدان سری که بران جبرئیل شانه کشید *** کسی چگونه بدان صورتش تواند دید

کجاست فاطمه تا بر رخش نظاره کند *** ببیندش بچنین حال و جامه پاره کند

ز چشم دل بسر آن جناب چون نگریست *** سؤال کرد ز یک کوفی که این سر کیست

جواب گفت که خورشید مشرقین است این *** سر مبارک سلطان دین حسین است این

گلی که حضرت زهراش باغبانی کرد *** ز دست حادثه جبرئیل پاسبانی کرد

چنین فسرده بفرمودهٔ یزید شده است *** بدشت کرب و بلا از ستم شهید شده است

بپای نیزه روان دید نوجوانی را *** شه سریر امامت فلک مکانی را

ز بس که خار مغیلان خلیده در بدنش *** برنگ پردهٔ بادام گشته پیرهنش

نمانده بر تنش از تاب ظلم فرقت روح *** سر برهنه و پای برهنه و مجروح

دو دیده اش ز فراق پدر دو رود شده *** لب مبارکش از تشنگی کبود شده

دو دست در رسن و هر دو پای در زنجیر *** اسیروار سر از بی کسی فکنده به زیر

فتاده بود بپیش و روانه از عقبش *** نشسته بر شتران خواهران تشنه لبش

ز یک طرف تب و اندوه و رنج بیماری *** ز یک طرف به چنین محنتی گرفتاری

نه همدمی که دران بی کسیش یار شود *** نه مونسی که بغم هاش غمگسار شود

سر پدر بسر نیزه در برابر آن *** طپان به معرکهٔ کربلا برادر آن

چو سایه داشت سر آن امام دین بسرش *** فتاده بود چو اشک آفتاب از نظرش

زدیده اشک چو آن نوجوان فرو می ریخت *** سرشک از غم لب تشنگان فرو می ریخت

بدین طریق چو او را جوان بنّا دید *** ز اهل کوفه یکی از نژاد آن پرسید

جواب داد که دُرّ دانهٔ ثمین ست این *** یتیم آل عبا زین عابدین ست این

نشسته بر شتران دید اهل عصمت را *** مخدّرات سراپردهٔ رسالت را

ضعیف و زرد ز لب تشنگی چو کاه شده *** در آفتاب ز بی چادری سیاه شده

نه چادری که ز نامحرم اجتناب کند *** نه معجری که رخسارها حجاب کند

اسیروار بجمّازهای بی پالان *** نشسته زار و پریشان و یاحسین گویان

سرشک را ز بصر عاجز از نگهداری *** برنگ ابر بهاری تمام در زاری

بر اهل بیت به بیچارگی نظر می کرد *** ز کوفیان پنهانی دو دیده تر می کرد

ص: 125

که ناگهان به یکی دخترش فتاد نظر *** بدیده آمدش از آفتاب روشن تر

برنگ گل که ز شبنم شود گلاب آلود *** ز آفتاب رخش گشته آفتاب آلود

ز بس که گرد کدورت نشسته بر سر او *** برنگ خاک شده گیسوی معنبر او

نه مادری که بزلفش ز مهر شانه کشد *** نه خواهری که برونش از آن میانه کشد

نظر فکند بران بی کسی و حالت او *** به تشنه کامی و رخساره و صباحت او

ز تاب تشنگی افتاده بود و غش می کرد *** بهوش باز چو می آمد العطش می کرد

ز کوفیان بدختر یکی تفوق کرد *** بدختر شه دین میوه تصدق کرد

بدید زینب و رخسار از حمیت کند *** گرفت میوه، از آن دختر و بدور افکند

زبان به طعنهٔ مروانیان کوفه گشود *** ز غصه جامه به تن می درید و می فرمود

که اهل کوفه تصدق به ما روا نبود *** زکوة لائق اولاد مصطفى نبود

نظر فکند چو بنّا بحال آن درویش *** دلش بحالت او ریش گشت بیش از پیش

سؤال کرد ز شخصی که کیست این دختر *** که هوش از سرم ز دیدنش نمود سفر

جواب داد که ذرّیهٔ رسول خداست *** سکینه دختر مظلوم سيّد شهداست

کسی که میوه گرفت و فکند در صحرا *** نهال باغ علی است و دختر زهرا

چو این شنید بزد بر جبین طپانچهٔ غم *** بناله گفت که ای کوفیان نامحرم

بشادکامی روز جزا نظر بکنید *** بأهل بیت رسول خدا نظر نکنید

بدان کسان که بود جبرئیل خدمتکار *** کجا رواست که مرعی شوند در بازار

خروش سر زد از آن کوفیان بی بنیاد *** به حالتی که تزلزل به آسمان افتاد

سپهر بی هوده گو از چه روست رفعت تو *** درین بلیّهٔ عظمی چه شد حمیّت تو

بسینه داغ الم مونس موافق شد *** بعیش دهر غم آن قضیه فائق شد

در آن قضیه فلک چشم خویش را پوشید *** که آن چنان نتوانست حال ایشان دید

بدین صفت گذران بود اهل بیت أنام *** تمام خلق به نظّاره از در و از بام

روایت ست که در شهر کوفه بود زنی *** که کس بپاکى دامان او ندیده تنی

ز بس که دوستی اهل بیت عصمت داشت *** ز کار کرب بلا بی خبر کدورت داشت

برنگ قطرهٔ دل بحر و بر پیموده *** درون خانهٔ خود هم چو گوهر آسوده

نشسته بر سر سجاده بود بهر نماز *** به بی نیاز به صدگونه داشت راز و نیاز

خبر نداشت که کربلا چه رو داده است *** سپهر کام یزید و سپاه او داده است

هجوم خلق شد از کثرت تماشائی *** چنان که آن زن مستوره گشت سودائی

شکست سنگ یقین شیشهٔ بهانهٔ او *** که بود رهگذر خلق پشت خانهٔ او

ص: 126

فکند چادر عصمت بسر به صد امید *** به بام خانه برآمد چو پرتو خورشید

بهر طرف نگران بود از پی تفتیش *** که بلکه خاطرش آسوده گردد از تشویش

فتادش از پی نظاره دیدهٔ حیرت *** بسوی پردگیان سرادق عصمت

نشسته دید گروهی بناقه عریان *** چو شمع مجلس ماتم ز سوز دل گریان

ز شرم دیدهٔ نامحرمان فتاد برو *** برنگ بید مولّه شده پریشان مو

چو ابر سر بته افکنده با دو دیدهٔ تر *** چو آفتاب همه بی لباس و بی معجر

سوار بر شتری دید دختری ناگاه *** که صدر ماتمیان بود با رخ چون ماه

گرفته کودکی از روی مهر در آغوش *** ز تاب تشنگی آن طفل رفته بود از هوش

چو این مشاهده کرد آن زن پسندیده *** سؤال کرد که ای بی کس ستمدیده

تو کیستی و کیانند این بلاکیشان *** نساخته است چرا روزگار با ایشان

جواب گفت که من نور دیدهٔ زهرا *** من ستمزده نوباوهٔ رسول خدا

پدر علی بود و فاطمه است مادر من *** بود حسین سر از تن جدا برادر من

سری که جلوه گر نیزه در برابرم است *** سرِ جدا شدهٔ نوجوان برادرم است

سؤال کرد که این را کدام کافر کرد *** ترا کدام ستمکار بی برادر کرد

جواب گفت که شمر لعین بی بنیاد *** بنای خانهٔ دین را به آب خنجر داد

سؤال کرد که اکنون چرا پریشانند *** چو گوهر از چه سبب از لباس عریانند

که برده است ز بی حرمتی لباس شما *** که داده است بباد فنا اساس شما

جواب گفت که فرمود ابن سعد لعین *** بخیمه ها ز عداوت زدند آتش کین

ز سیل حادثهٔ ظلم بی اساس شدیم *** ز دستبرد ستم عاری از لباس شدیم

چو این ز زینب معصومه آن ضعیفه شنید *** گرفت معجر خویش از سر و بزیر کشید

فکند و گفت که این حفاظ صورت کن *** بأهل بیت ازین پاره پاره قسمت کن

یکی ز لشکر کین را بدان فتاد نظر *** طمع نمود و ز زینب گرفت آن معجر

مخدّرات دمی فارغ از بهانه شدند *** به شهر شام از آن رهگذر روانه شدند

بأهل بیت جگرگوشهٔ رسول الله *** نبود همدم دیگر بغیر ناله و آه

به غیر اشک که بر روی کودکان واماند *** کسی ز چهرهٔ ایشان غبار هم نفشاند

چو خاک رهگذر از آب دیده ها گل شد *** بکاروان الم قطع راه و منزل شد

برنگ داغ شهیدان که جا نمود بدل *** نمود قافلهٔ غم دمشق را منزل

ز خاک زار یتیمان خبر شنید یزید *** برآمد و بغضب اهل بیت را طلبید

مقيّدان حرم را مخالفان بردند *** به نزد آن سگ بی دین بدگمان بردند

ص: 127

ستاده در نظر آن لعین و مجلسیان *** تمام پردگیان حرم به آه و فغان

درآن میان نظر شامی ز اهل عناد *** بروی فاطمهٔ دختر حسین افتاد

چو روی دلکش و آن روی با ملاحت دید *** طمع نمود و او را ز یزید طلبید

ببخش گفت به من این اسیر مه رو را *** که بهر خدمت نسوان خود برم او را

شنید فاطمه چون این سخن ز بیم دوید *** برخت عمّهٔ خود زینب حزین چسبید

ز دیده حضرت زینب سرشک غم بگشاد *** بناز خاطر آن طفل را تسلّی داد

پس آن سعیدهٔ خونین جگر بچشم پر آب *** نظر فکند بأن شامی و نمود خطاب

که در طریقت اسلام کی روا باشد *** که دختر شه دین خادم شما باشد

کجا رواست که اولاد احمد مختار *** نتیجه های زنان را شوند خدمتکار

روایتست که شامی که این سخن بشنید *** حکایت عورات از یزید سگ پرسید

یزید گفت که این دختر حسین علی ست *** که در سپهر شرف رویش آفتاب جلی ست

به چهره آن دگری ماه آسمان وفاست *** نهال باغ علی زینب خجسته لقاست

سؤال کرد که ای دشمن علیّ و نبی *** که این حسین پسر فاطمه است گفت بلی

فکند آب دهان شامی نکو بنیاد *** بروی آن شقی و گفت بر تو لعنت باد

چرا به آل نبی این چنین جفا کردی *** چه رخنه بود که در دین مصطفی کردی

مرا گمان که مگر این گروه با فرهنگ *** اسیر گشته سپاه ترا ز اهل فرنگ

که من چنین سخنی از زبان برآوردم *** بریده باد زبانم چرا غلط کردم

بود دو دیدهٔ من کور در صف محشر *** که دید حالت این خستگان تشنه جگر

تو ای یزید لعین خواهشت به ایمان نیست *** دگر که تابع تو هر که شد مسلمان نیست

مرا گمان که ز تخم حرام باشی تو *** از آن به ملّت و دین ناتمام باشی تو

چگونه چشم شفاعت ز مصطفی داری *** که کرده ای بحسینش چنین جفاکاری

یزید چون زوی این حرف استماع نمود *** بکافری ز غضب حکم قتل او فرمود

چو سر ز پیکر آن مرد دین ببریدند *** بساط ظلم و جفا از میانه برچیدند

بزرگوار خدایا بحقّ آل عبا *** به حرمت دل مجروح سيّد شهدا

ز جرم مستمعان درگذر ز روی کرم *** بحقّ حرمت اولاد احمد اکرم

به حال مقبل بیدل نگر که حیران است *** همیشه تعزیه دار شه شهیدان است

تو یک نظر ز ترحم بسوی مقبل کن *** مراد هر دو جهانش ز لطف حاصل کن

کمینه ایست چو از خیل زائران حسین *** ببخش جمله عصیان او بجان حسین

ص: 128

چه گویم آن چه لعینان به آل او کردند *** بدین نهج سوی شهر دمشق رو کردند

چو ابن سعد لعین بر کنار شهر رسید *** یزید رو سیه زشت بی حیا بشنید

که ابن سعد لعین آمده است با لشکر *** بریده است سر از جسم سبط پیغمبر

به صد نشاط و طرب آن نژادهٔ ملعون *** ز پا سپاه گران از دمشق شد بیرون

بدید آل عبا را بناقه ها عریان *** نشانده اند ز کین کوفیان بی ایمان

بپیش قافله سالار اهل بیت رسول *** غریب و بی پدر و تشنه و حزین و ملول

چو ابر دیده سفید از فراق مظلومان *** چو چشمه خون دل افشان ز پنجهٔ مژگان

سؤال کرد که این نوجوان بی کس کیست *** بریسمان ستم بسته دست او از چیست

بنوحه گفت که این فخر عالمین ست این *** اسیر اهل ستم زین عابدین ست این

سری به نیزه ز خولی چو ماه تابان دید *** به نیزه دار شه تشنه لب غمین پرسید

ز کیست این سر و بر نیزهٔ جفا از چیست *** تو کیستی و چنین زاری شما از چیست

جواب داد که این نور دیده های من ست *** محیط رحمت سرچشمهٔ بقای من ست

سر مبارک نور دو دیدهٔ زهراست *** که از جفای تو بر نوک نیزهٔ اعداست

منم به محنت و اندوه درد آلوده *** درین زمانه دون لحظه ای نیاسوده

بناقه های ستم اهل بیت در زاری *** یزید با سپاهش جمله در دل آزاری

به صد هزار تعب عترت رسول خدا *** شدند داخل شهر دمشق با غوغا

بکام خویش چو آن بی خرد تمنا کرد *** برای تشنه لبان خانه ای مهیا کرد

چو زین حکایت جان سوز چند روز گذشت *** یزید دون دغا بر سرای خود می گشت

به طعنه گفت که ای سرو بوستان ارم *** گل حدیقهٔ شیر خدا امام امم

اگر چه در بر ما چند روز مهمانی *** ولی ز بی کسی اهل بیت گریانی

چه مطلب است ایا بهترین خلق خدا *** چه حاجت است ترا ای شفیع روز جزا

مراد چیست بفرمای تا روا سازم *** جراحت دل غمدیده است دوا سازم

جواب داد پس آن بی کس ستم دیده *** که ای بساط جفا بر سرای دون چیده

مرا به جانب کرب و بلا بباید رفت *** اسیروار برنج عنا نشاید رفت

برای اهل حرم محمل انتخاب کنند *** که اهل بیت من از کوفیان حجاب کنند

سر مبارک باب مرا به من بدهند *** که اهل بیت من از محنت و تعب برهند

چو این شنید یزید لعین کج رفتار *** خطاب کرد که ای کوفیان بدکردار

برای سرور لب تشتگان اساس سفر *** تدارک آن چه سفر راست تا کجاوهٔ زر

برون کشند و مهیا کنند و بربندند *** به کربلا برسانند و باز برگردند

ص: 130

روایتست که چون از دمشق آل رسول *** غریب و تشنه لب و بی کس و حزین و ملول

شدند عازم کرب و بلا بشیون و شین *** برای طواف امام امم امام حسین

به کربلا چو رسیدند با دو دیدهٔ تر *** به قتلگاه فکندند اهل بیت نظر

فتاد چشم خواتین درآن محلّ دغا *** به قبر اطهر پر نور سيّدالشهدا

ز پشت ناقه افتادند با هزار فغان *** بروی قبر شهید شهنشه دوران

به آه و ناله و فریاد زینب اطهر *** گرفت قبر شریف امام را دربر

صدای نالهٔ غم دیدگان آل عبا *** رسید از صف کرب و بلا بعرش علا

بشور و شیون و فریاد عابد توحید *** نموده قبر شریف امام را تودیع

چو مهر بدر شرافت غروب مغرب کرد *** یتیم آل عبا رو بشهر یثرب کرد

بچند روز و شب آن سرور یگانهٔ دهر *** رسید با همه اصحاب بر کنارۀ شهر

رجوع کرد به شخصی که در مدینه رود *** به خدمت شرف صاحب سکینه رود

به نوحه حال ستمدیدگان کرب و بلا *** تمام عرض کند در بر رسول خدا

روایتست که آن نوجوان میسّره بود *** که در مدینه شه تشنه لب روانه نمود

ز خدمت شه لب تشنه چون روان گردید *** طلوع صبح دگر بر در مدینه رسید

خطاب کرد بأهل مدینه آن غمگین *** که آمده است ز راه سفر امام مبین

برون شدند بکوس و لوا براه ملال *** تمام اهل مدینه برای استقبال

نه مونس و نه انیسی بجز خیال أبا *** نه نیاوری نه طبیب بغیر ذات خدا

نشسته بود بأحوال خویش می گریید *** از آن گروه یکی سوی آن جناب رسید

به نوحه گفت که ای نور دیدهٔ سبطین *** چه شد سرور دل مصطفی امام حسین

چو این شنید در آن حالت آن شه دلریش *** ز سر فکند به خاک فنا عمامهٔ خویش

جواب گفت که ای اهل یثرب و بطحا *** چگونه شرح دهم حال سيّدالشهدا

که از جفای مخالف بوادی حرمان *** چسان شهید شد از ضرب خنجر برّان

من علیل ستم دیده از سنان الم *** دو دست بسته بخواری بریسمان ستم

ز روی کینه ببردند با هزار افغان *** ز کربلا به دمشق آن سپاه بی ایمان

بدل به تعزیه شد عشرت نشاط و طرب *** فتاد غلغله ای بساز در میان عرب

به آه و ناله نمودند از غم آن شاه *** تمام اهل مدینه به بر لباس سیاه

علم بتعزیه آرائی امام زمن *** دریده جامه و افکنده شال در گردن

نقّاره بهر عزاداری امام هدا *** رسانده بود بگردون صدای واویلا

چو اهل مکه به اندوه غم قرینه شدند *** سکینه حال و غمین داخل مدینه شدند

ص: 131

روانه شد شه غمدیده با دل افکار *** بسوی مرقد پر نور سیّد اطهار

رسید چون بدر روضه و سلام نمود *** در آن مکان مشرّف دمی قیام نمود

ندا رسید پس از مردگان با اسلام *** که ای اسیر سپاه ظلم علیک سلام

خطاب کرد که ای نور دیده ابن حسین *** سرور سینهٔ بی کینهٔ امام حسین

بگو که بر سر نور دو دیده ام از کین *** چه آمد از ستم کوفیان بد آئین

جواب داد پس آن سرور شکسته دلان *** که ای طبیب دل دردناک غم زدگان

چه گویم از ستم کوفیان سنگین دل ** که بر حسین تو کردند اندران منزل

به کربلا چو رسید آن غریق بحر بلا *** به کردم خیمهٔ ماتم در آن بلا و جفا

که کوفیان جفاپیشه صف زدند از کین *** تمام دور سراپرده های شاه مبین

تمام یاور احباب تو به تیغ ستم *** شدند کشته بخاک اندران بداد ظلم

برمح اهل جفا را پس آن امام ز من *** چو آفتاب به برج زحل کند مسکن

شترسوار همه عترت تو بی معجر *** ببرد شمر لعین جانب دمشق دگر

چو کرد شکوهٔ اهل ستم به نزد رسول *** صدای غلغله برخاست از مزار بتول

مهیمنا بدل خستهٔ غمین نبی *** بسوز سینهٔ سبط محمد عربی

به آب دیدهٔ شیر خدا که در محشر *** ز جرم امّت مفلوک مصطفی بگذر

نظر فکن بسوی ذاکران آل عبا *** خصوص جانب مملوک سیّدالشهدا

که خم شدست ز بار گناه قامت او *** به معصیت شده راغب چنان عبادت او

ز مرحمت دل او مائل عبادت کن *** به راه راستش از لطف خود ہدایت کن

به کربلای حسینش رسان برای شرف *** ببخش جمله عصیان او به شاه نجف

درین عزا شده نزدیک آن که کاخ جهان *** ز سیل دیدهٔ کرّوبیان شود ویران

فراق این غم عظمی چو پارهٔ اخگر *** نشاند شاهد ایام را به خاکستر

ز وحش و طیر نه ای دل تو هم بخروش *** بدیده خون شده در سینه زین الم زین جوش

همین نه اهل حرم بر حسین گریه کنند *** برای ماتم او عالمین گریه کنند

بیا تو هم دمی از سینهٔ فراق آمیز *** ز دیده قطره اشکی در آن مصیبت ریز

دمی ز مستمعان باش و گوش دل بگشا *** برای واقعهٔ قتل سيّدالشهدا

روایت است مرا می کنم ادا چون دین *** ز خون پاک شهید ستم امام حسین

شنیده ام که یهودی ز مال مستغنی *** نشسته بود به باغی چو بلبل چمنی

صبیه ای بُدش اندر زمانه پس محجوب *** ولیکن از کمر و چشم و دست و پا معیوب

ز بس که از دل و جان دوست داشتش آن مرد *** پی دوای مریضش همیشه طیّ می کرد

ز کوشش اش به همه روز و شب غرض این بود *** که درد دختر خود را نماید آن بهبود

فتاده بود بپای درخت آن دختر *** بأن طریق که آتش فتد بهیمهٔ تر

چو بید بود به تنهایش بدن لرزان *** که ناگه از سر شاخ آمدش بگوش فغان

چو گشت مستمع آن فغان و گوش کشید *** ضعیف ناله و آه از کبوتری بشنید

کبوتری چو مصیبت رسیدگان نالان *** فراز شاخ سراسیمه بود بال افشان

چو سر فراز نمود آن عجوزهٔ محزون *** ز شاه بال کبوتر چکید قطرهٔ خون

به چشم آن ز قضا کرد ناگه آن چون جا *** شدش ز دیدهٔ اعمی رضیع حق بینا

بیاد دوست از آن خون ز شوق کرد دگر *** برست از همه آزار و درد آن دختر

فکند مرهم صحبت به پنبه اش از داغ *** ز شوق گشت چو سر در وان بجانب باغ

بسیر سنبل و گل چون نسیم می گردید *** زنی چو سرو به باغ آن زمان ستاده بدید

به هر طرف چو صبا گشت از پی دختر *** نیامدش به جز آن زن کسی دگر به نظر

بسوی آن زن زیبا عذار شد ناچار *** ز حال دختر معیوب خویش کرد اظهار

بگفت مژده که من دختر توام ای باب *** یگانه دختر نیک اختر توام ای باب

فلان درخت مرا دوش بُد ببالش جا *** تنم ز جملهٔ امراض و درد یافت شفا

نشست و کرد بیان یک به یک به پیش پدر *** حکایت شب و نقل کبوتر آن دختر

چو این سخن پدر از دختر استماع نمود *** فتاد بی خود و هوش از سرش وداع نمود

ز خواب بی خودی آن مرد گشت چون بیدار *** چو آب سوی درخت آمد و گرفت قرار

کبوتری بسر شاخ دیده خار و زبون *** شکسته خاطر و افکار بال ها پر خون

چو بنگرید بر آن طائری صبائی بال *** از آن نمود ز روی ادب یهود سؤال

ص: 133

که ای خجسته لب احوال خود بگو با ما *** چراست جملهٔ اعضات لاله گون حمرا

بدل ترا چه ملامت ز دهر روی نمود *** چراست بال و پر و چهرهٔ تو خون آلود

چه باعث است بگو آه و نالهٔ تو چراست *** چه دیده ای و کجا بوده ای بیان کن راست

که قصهٔ خود و این خون به نزد من برخوان *** دلم ز دغدغهٔ این غم عجب برهان

اگر چه از تو درین دم بغایتم ممنون *** ولی ز حالت این خون بود دلم پر خون

ز بس تضرّع و سوگند داد مرد یهود *** کلید معجز حق قفلش از زبان بگشود

فغان کنان به سخن آمد و حکایت کرد *** حکایت ستم کربلا روایت کرد

که دی به بادیه در سایهٔ درختی ما *** شدیم جمع کبوتر ز شدّت گرما

وزان قرار گرفتیم با دل ناشاد *** برای یک نفس آسایش از غم صیاد

که ناگه از دل افلاک شد بلند فغان *** که آه آه برآمد زبان های جهان

شکست پشت رسول مجید واویلا *** امام کون و مکان شد شهید واویلا

ز بیم جمله پریدیم هم چو رنگ از رو *** شدیم زار و پریشان و مضطرب هر سو

ز هم چو صحبت ما از همه جدا افتاد *** از آن میانه مراره بکربلا افتاد

در آن ز مور و ملخ و بیش لشگری دیدم *** نه کربلا صف صحرای محشری دیدم

بگوشه از همه جا شور و شین می آمد *** ز هر طرف فزع یا حسین می آمد

بدست لشکریان نیزهٔ سر بسیار *** بناقه چند زن و طفل ها بزاری زار

گلوی آن همه سر خون چکان ز نوک سنان *** زنان و جملهٔ اطفال العطش گویان

چو واگذشتم از ایشان مرا فتاد نظر *** میان خاک مذلّت به چند تن بی سر

فتاده بی سر و مجروح هر طرف تنها *** برنگ لاله همه غرق خون در آن صحرا

میان این همه کشتگان عالی شأن *** تنی چو نور بر آمد به دیده ام عریان

طپان بخاک ز بیداد بی حدّ دشمن *** ز تیر و نیزه بسی زخم کاریش بر تن

شکسته سینهٔ سیمینش هم چو گل درهم *** چو صید گشته بخون دست و پازنان باهم

چه ظلم ها که بر آن خصم پر جفا کرده *** چو گوسفند سرش را ز تن جدا کرده

فتاده بود ز حلقش هنوز خون می رفت *** حرارت جگرش از فلک برون می رفت

مرا ز حالت آن شاه دل به درد آمد *** ز سینه ام به لب خشک آه سرد آمد

که ناگه آه و فغان هم در آسمان پیچید *** جهان به دیدهٔ غم دیده ام سیه گردید

نظارهٔ جسد آن قتیل می کردم *** به گریه شخص بصر را دلیل می کردم

به گوشم از فلک آواز طَرِّقُوا آمد *** ز سطح چرخ فلک هودجی فرود آمد

به طرّقوا چو شده مستمع صدائی خواست *** که هودج شه دنیا و دین رسول خداست

ص: 134

پس از نزول شهنشاه دین رسول خدا *** بلند گشت دگر بانگ طرّقوا ز سما

که در غم خلف خود حسین تشنه جگر *** نزول می کند از عرش ساقی کوثر

نزول هودج چندی بکربلا چو بگشت *** بلند گشت دگر بانگ طرّقوا زان دست

یگانه همه آفاق و یادگار رسول *** برای ماتم فرزند خویش کرد نزول

چو رعد ناله کنان بود در ثمین ز سما *** نزول کرد در آن مقتل آفتاب آسا

تمام حور و ملک همراه عماری او *** کباب گشت دل انس و جان ز زاری او

ز بهر گشتن آن سرور زمان و زمین *** پیمبران همگی آمدند با تزئین

ز اوج شد دگر آن لحظه هودجی پیدا *** سیاه پوش دران چار زن ز سر تا پا

فغان کنان همه بانوان بئدرد و الم *** در آمدند باطراف آن شهید ستم

دو دیده کرد پر آب احمد و شاه نجف *** اشاره کرد که ای خسته جان تراست خلف

گریستند ازان حرف جملهٔ حضار *** به آه و ناله به گلشن به فصل ابر بهار

ز بس گریست بران تن چو بانو مسکین *** پیمبران دگر را حجاب شد بزمین

فکند ساقی کوثر ز فرق عمامه *** درید ناله کنان هم چو گل به تن جامه

گرفت تنگ چو جان آن شهید را در بر *** هزار بوسه بدادش ز مهر بر پیکر

بگفت آه چرائی چنین تو ای فرزند *** فتاده ای ز چه رو بر زمین تو ای فرزند

تو بودی اشرف اولاد خاندان پدر *** حیات گل به وجود تو بود جان پدر

کدام ظالم پر خشم شوم را دل داد *** که بر گلوی تو مالید خنجر بیداد

بجسم نازکش آن تیرها که داشت قرار *** سبک کشید و همی ریخت اشک بر رخسار

بدید بس که حرارت به پیکر و بازوش *** بر آن تن اشک فشان سرنهاد رفت از هوش

ز یک کناره برآمد فغان کنان زهرا *** فکند بر سر آن کشتهٔ ستم خود را

ز یک کناره دگر آن زنان جامه سیاه *** در آمدند با فغان و سوز و ناله و آه

گرفت خیر نساء تنگ در بر آن تن را *** ز کربلا به ثریّا رساند شیون را

که آه آه ترا این چه حالت است حسین *** چرا تن تو به دشت ذلالت است حسین

که کرد قصد تو ای ظلم دیدهٔ مادر *** که کور باد ز غم بی تو دیدهٔ مادر

کدام بی خبر افکندت از فرس به زمین *** که کرد از بدنت سر جدا ز خنجر کین

نداده اند ترا خلق کافر آب مگر *** که دود سوز عطش می زند ز حلقت سر

تن شریف تو زینسان چرا جراحت شد *** غریق لجّهٔ خون نابهٔ شهادت شد

به خون و خاک چرا پیکر تو غلطیده *** نکرده اند ترا دفنت ای ستمدیده

گرفته ای خبر از حال عابدین یا نه *** رهانده ریش ز دست مخالفین یا نه

ص: 135

کجاست اصغر لب تشنه و سکینه چه شد *** علی اکبر و عباس بی قرینه چه شد

سزد که افکنم اکنون شرار آه بدهر *** که اهل بیت ترا می زنند شهر بشهر

زنم ز فرقت تو آه چند بر سر خویش *** شدم هلاک و فدایت بگو به مادر خویش

چرا روان نکنم خون دل ز عین بی تو *** که داشت دیدهٔ من نور ای حسین از تو

نهاد دو کف خود را بخون آن کشته *** بأن نمود رخ و جبهه و سر آغشته

کشید شاه نجف هم بروی خود آن خون *** که روز حشر نماند به خالق بیچون

پیمبران همه زان خون بچهره مالیدند *** به پیش خلق خدا سرخروی گردیدند

برنگ سایه فکندم بخاک راه خود را *** چو لاله سرخ نمودم بخون شه خود را

ز خون آن شه در خون و خاک غلطیده *** دلم چو قطرهٔ خون شد چکیده از دیده

چوکشتگان شدم آغشته تر بخون و بخاک *** مرا فکند درین باغ گردش افلاک

ببال قطره ای چو خون حسین بود مرا *** که درد دختر کور و شل تو یافت شفا

فغانم از غم آن خسته جان محزونست *** که بال و سینه ام الحال جاری از خونست

شنید مرد یهودی چو این سخن بگریست *** یقین شدش که غم و درد آن کبوتر چیست

بزرگوار خدایا به سیّد ثقلین *** بخون ناحق مقتول تیغ ظلم حسین

بحق زاری اولاد احمد مختار *** خصوص گریهٔ افغان عابد بیمار

که از کرم ز گناهان الفتی بگذر *** سیاه روی مسازش بعرصهٔ محشر

اگر چه غرقهٔ بحر گناه گردیده *** ولی بجود و تفضل تو باشدش دیده

ستم بود که نگردد دعای او مقبول *** بود ز تعزیه داران اهل بیت رسول

یا دشت کربلاست که خون کرده لاله رنگ *** دامان خود ز خون دل آل مصطفا

دارم هزار درد و ندارم زبان او *** کز صد هزار درد یکی را کنم دوا

ترسم که هم چو خامه دهم شرح شمه ای *** کز آتشش چو شمع بسوزد زبان مرا

آیا چرا چو غنچه دلش گشته غرق خون *** آن گل که بود رونق بازار مصطفا

از کربلا بکوفه و از کوفه تا به شام *** بردند عزتش به قرار حمارها

آل رسول رو بسراپرده برند *** برد آن که دور بود ز انصاف و از حیا

بر طشت زر نگار سر آفتاب برد *** بنهاد شمر و گفت به یک کوفی بیا

این سر ببر نزد یزید و بگو که من *** پژمرده ساختم گل گلزار مصطفا

آن تیره بخت برد به پیش یزید و گفت *** خواهی بروی من بگشائی در عطا

ببریده ام ازان تن شاهی که جبرئیل *** او را چو آفتاب بود خادم سرا

گفتش برند شاهسواری که این شرف *** آن را بود خراش ببریدی سر از قفا

فرمود تا زدند همان لحظه گردنش *** آن تیره بخت کرد بنارالسّقر بقا

زان پس یزید گفت بیارند نزد من *** تا بندهٔ نجوم همه اهل بیت را

آورد شمر شوم بد اختر بامر آن *** آن ماه پیکران سراپردهٔ حیا

زینب نظر گشود سر آفتاب دید *** بر طشت زر نهاده چو لعل گران بها

آشفته گشت زود بپیچید هم چو مو *** گل زیر کرد برگش و بگشود غنچه را

از آرهٔ ستم چو بریدند کوفیان *** در کربلا ریاض گل آل مصطفا

در خاک و خون فتاده چو گلبرگ کی سزد *** آن روی نوربخش تو بانوی مشک سا

آن بی کس غریب ستمدیده چون پدر *** هرگز ندیده کام دل از چرخ بیوفا

مالید روی خود بسر نازنین او *** کی سرور دو کون سرت را برم فدا

تو خورده تیغ دشمن و افتاده غرق خون *** ما هيكل جمال تو همزا توی عنا

رفتی بسوی جنّت و ما را گذاردی *** تنها ز مادر و پدر و خویش و اقربا

افتاده ایم ما به غریبی و بی کسی *** ای وای بر غریبی و بر بی کسی ما

بر حال زار ما که غریبیم و بی کسیم *** از روی لطف نرگس سیراب برگشا

درد و غریبی تو نداند بجز کسی *** کو هم چو من به درد غریبيت مبتلا

می گفت و می گریست بنوعی که هر طرف *** بیگانه می گریست از آن غم هم آشنا

در پیش آدم آل عبا دواست *** در سینه داغ ها ز سپهر غلط نما

چون دید روی آدم آل عبا یزید *** لرزید و گفت کیست مرین طفل خوش لقا

گفتند دُرّ درج حسین است و هم لقب *** ماند به آدم صفی آن طفل خوش لقا

ص: 137

چو این شنید گفت یزید ستم شعار *** لب برگشود و گفت که ای هادی هدا

که این گوهرِ حسین همین خواست باب تو *** بر روی ما گشاید ازین فتنه باب ها

حق را گذارد و سوی باطل نهد قدم *** از راستی بسوی کجی برکشد لواء

چرخش امان نداد و ز اول قدم نهاد *** مانند صید گم شده در کام اژدها

زین العباد چون بشنید آن پر آب کرد *** بادام را و ریخت به گلبرگ تر بُکا

گفت ای یزید مست شراب حکومتی *** از بی خودی همی نشناسی سری ز پا

آگه نه ای که از تو و از تابعان تو *** بر ما چها رسید درین دیر بی بقاء

آن دم که آشکار شود روز رستخیز *** سازد خدای مؤمن و کافر ز هم جدا

آن جا نهم سؤال ترا زان که ناشود *** قاضی خدا ملائک هفت آسمان گوا

بر ماست حق و ما بحقیم و تو باطلی *** بر ما مکش ز بی خردی جامهٔ عطا

کرده خدای خلقت ما را ز نور پاک *** این مهر و ماه را بود از نور ما ضیا

بهتر هزار مرتبه از نور اعظمیم *** ما را چو عرش فرش بود زیر متکا

ما زندهٔ خلاصهٔ اولاد آدمیم *** ما را بود سریر که نمائیم پیشوا

زهرا نزول کرد بپام سرای تو *** باید نزول او ز سما بر سرای ما

ما رونق زمین و زمانیم بی خلاف *** از نور ماست مهر و مه و ارض و هم سما

جنباند جبرئیل امین مهد باب تو *** یا مهد باب نامورم صبح و هم مسا

پُرسم حکایتی ز تو از روی راستی *** برگوی هیچ سر بحق خدای را

آخر بما بگوی که ما را خطا چه بود *** که آتش زدی خرمن ما از راه جفا

باب مرا بکشتی و کردی مرا یتیم *** گردانده ای شهر به شهر و به شهر فضیحتا

داری درون پرده همه اهل بیت خویش *** ما را چو بندگان به درپرده داده جا

تو دعوی خلافت ایمان همی کنی *** این ظلم ها رواست باولاد مصطفی

بر خویش هم چو موی بپیچید پس یزید *** آن گه به گریه گفت که ای هادی هدا

فرداست روز جمعه و دارم امید آن *** تا بر روی به منبر و خطبه کنی ادا

من قصد خون باب تو هرگز نکرده ام *** آن کس که کرد چرخ دهد آخرش جزا

هر حاجتی که هست ترا نزد من بخواه *** تا حاجت ترا به تمامی کنم ادا

گفتش امام چهار مراد مرا برآور *** اول سپار قاتل باب مرا بما

دویم سر حسین علی را به من سپار *** تا از دمشق باز روم سوی کربلا

چارم که اهل بیت نبی را به من دهی * تا جمله را برم بسر میر مصطفی

گفتا یزید چهار مرادت برآورم *** اول دهم کشندهٔ باب ترا جزا

ص: 138

آن گه سخن بگوش سنانش برکشید *** یعنی تو کشته ای پسر خیرت النساء

گفتا سنان که شمر بود قاتل حسین *** شمرش جواب داد که حاشا و ربّنا

گفتا یزید پس که بود قاتل حسین *** شمرش بگفت آن که فرستاده نامه ها

از هر طرف سپاه عرب را طلب نمود *** بخشید جمله را کمر و اسب و هم قبا

پژمرده شد یزید و بپیچید هم چو مار *** گردید زرد چهرهٔ شومش چو کهربا

چون شام گشت رفت به خلوت سرای خویش *** برخاست ز اهل بیت نبی وامصیبتا

پرسید خود یزید ز شخصی که ناله چیست *** گفتند حسین راست یکی طفل شیرخوار

داده مدام پرورش اندر کنار خویش *** اکنون ز هجر او شده با ناله آشنا

گوید برادرش پدر مهربان کجاست *** کز دیده ام نهان شده تابنده سها

گفتا برید در نظرش رأس باب او *** تا یابد از جمال پدر دیده اش جلا

بردند پیش او سری در طشت پر ز خون *** طفلش چو دید گفت که ای چرخ پر جفا

مانده چو لاله داغ یتیمی به جان من *** سوزد دلم مدام ازین داغ جان گزا

ای نازنین پدر ز بر من کجا شدی *** بازآ که بی رخت شده ام با غم آشنا

بود از غم جمال تو خوشحالی دلم *** خوشحال کی شوم که نبینم رخ ترا

بر روی نازنین پدر روی خود نهاد *** آهی کشید و شد بسرا پردهٔ بقا

گردید تازه از غم او داغ اهل بیت *** چون شمع سوختند همه ز آتش جفا

چون روز گشت خلق به مسجد روان شدند *** چه جاهل و چه فاضل و چه مرد پارسا

چون مسجد دمشق پر از خاص و عام شد *** آمد یزید با صد و چل آهنین قبا

می خواست تا که پای به منبر نهد امام *** ناگاه آمدند گروهی ز اشقیا

گفتش امام شرم نداری ز کردگار *** وز کرده های خویش ترانیست خود حیا

نسل علی و آل علی را گذاشتی *** در دامن یزید زدی پنجهٔ حیا

ما را چه غم بود که تو از روی خشم و کین *** بستی هزار بوده و نابوده افترا

دربارِ اصل خویش چو پاک است باک نیست *** کوشک هزار بار کند اندر آن شنا

وان گه نگاه کرد بسوی یزید و گفت *** بگذار عهد خویش و بر آن عهد کن وفا

کردند از یزید همه خلق التماس *** بشنو حدیث او مکن از قول او أبا

آن نادرست داد ز بعد مبالغه *** رخصت امام را که به منبر نهاد پا

دیدند خلق بر سر منبر امام را *** مانند ماه چهارده بر حلقهٔ صفا

بگشاد لعل آن دُرِّ دریای معدلت * پر کرد آن ز دُرّ همه گوش زمان ها

وز بعد حمد خالق و نعت رسول آن *** بگشاد لب به منقبت شاه اولیا

ص: 139

بگریست بعد از آن و بگفتا که ای گروه *** گر نیست حال فاش من زار بر شما

دُر دانه حسین علی ام که ریختند *** خونش به تیغ ظلم به دامان کربلا

مظلوم بود و بی کس و بی مونس و غریب *** در کربلا فتاده شده از وطن جدا

من نیز هم چو باب شدم بی کس و یتیم *** نه یاور و نه یار و نه خویش و نه اقربا

ما برگزیدگان خداوند اکبریم *** مائیم نور دیده زهرا و مرتضی

با جمله اهل بیت رسولیم بی خلاف *** مائیم روشنی دل جمله انبیا

ما اشرفیم بر همه اشراف کائنات *** مائیم محرم حرم خاص کبریا

در حق ماست آیهٔ یا ایها الرسول *** در شأن ماست سوره یس و هل اتی

مائیم آن که هست به قرآن ثنای ما *** در حق ماست سوره و الشمس و الضحی

سر چشمهٔ فضیلت و بحر کرامتیم *** تطهیر بر کرامت ما آمده گوا

برگو که یطعمون طعام از برای کیست *** آمد فرود و بر سر که تاج انّما

در آیهٔ مباهله نفس رسول کیست *** باشد حدیث لحمک لحمی که را سزا

بابم حسین و مادر او بود فاطمه *** چون من به اصل و نسل نباشد به هیچ جا

هستم نهال دید پسر زادهٔ علی *** دانی علی که بود علی شاه اولیا

لا سیف نکته ای ز پی ذوالفقار او *** زان سان که آمده پی مردیش لافتی

مفتی چهار دفتر و سلطان هشت خلد *** صاحب قران بارگه عزّت و علا

در علم و حلم و مردی و انصاف و مرتبه *** کس نیست چون علی اگرت هست و انّما

آن را که چون علی پدر و أُم چو فاطمه *** جدش چو مصطفای معلّای مجتبی

یا رب کجا رواست که افتد بخاک و خون *** کز هجر او ملائکه گریند بر سما

شد کار بر یزید بسی تنگ گفت زود *** در ده نمود تا که ادا می شود قضا

بر ذکر لا اله الله موذن زبان گشود *** گفتش امام بر تو ز حق باد مرحبا

زین پس بود رسول معلی نبی حق *** کس را درین سخن نبود چون و نه چرا

زد بر سرش عمامه خود را و پس بگفت *** برگو خدای را به من این حرف برملا

نسبت به من محمد مرسل چه کس بود *** جدّ من است یا پسر هنده و انّما

از اهل شام نعره برآمد ز هر طرف *** بر سر زدند دست و دریدند جامه ها

لرزید هم چو بید یزید و برون کشید *** خود را ز صحن مسجد و شد همراه عنا

آمد فرود زین عباد و نماز کرد *** با اهل شام کرد به آداب دین دعا

کردش دعا یزید و بسی عذرها بخواست *** عذری که بدتر است مر آن عذر را خطا

قتل حسین از پس او عذر خود بخواست *** آخر که عذر لنگ بود روز ماجرا

ص: 140

رأس حسین داد بزین العباد گر *** با وی رفیق جمله احباب و اقربا

نعمان بن بشیر بسی مرد کار بود *** با اهل بیت گشت قرین او به کربلا

بگذشت بست روز ز ماه صفر تمام *** تاریخ سال شصت و یکی بود گوئیا

کان سر به تن سپرد امام و نماز کرد *** قبر غریب کرب بلا را به کربلا

کس بیشتر ز آدم آل عبا نکرد *** طوف مزار شاه شهیدان کربلا

از کربلا دگر به مدینه نزول کرد *** زین العباد سوخت دل جمله زین عزا

زین واقعه زمین و زمان گریه می کنند *** زین بازگشت قامت هفت آسمان دوتا

گر پاک دامنی بود و پاک دامن است *** چون نی میان به بند چو غنچه زبان گشا

لیکن هزار لعنت حق بلکه صد هزار *** از صبح تا به شام دگر شام تا به صبا

بر شمر نحس و سعد و سعید و دگر یزید *** ابن زیاد مرده و مروان بی حیا

گر نام آن سگان جهنم بیان کنم *** گردد سیاه نامه و خامه شود سیا

انبارهای لعنت حق بر تمامشان *** از ابتدا گرفته دگر تا به انتها

یا رب بحق احمد و اولاد مصطفی *** یا رب بساکنان صف صفه صفا

لوحی که از گناه سیاه است نامه اش *** جز آب لطف تو ندهد نامه اش صبا

چون با رخ محمد و آل است و روشنی *** حشرش نمای در قدم آل مصطفی