اسرار فدک: تحلیل اعتقادی تاریخی ماجرای فدک متن کامل خطابه حضرت زهرا علیهاالسلام مقابله شده با 17 نسخه

فدك سند دائمى شيعه

در طول تاريخ فدك به عنوان شاهدى محكم در دست شيعيان حضرت زهرا عليهاالسلام بوده و هست، كه با پيمودن قرن ها خود را به مسجد پيامبر صلی الله عليه وآله مى رسانند و نداى جانسوز و آهِ دلِ شكسته يادگار وحى را پاسخ مثبت مى دهند. فاطمه عليهاالسلام اين مدرك قوى را به دست دوستان خود سپرده، تا در هر كجا و هر زمان نشان دهند كه نسبت به مقام عصمت كبرى بى تفاوت نيستند.

«فدك» مجموعه وقايعى را تداعى مى كند كه طى آن اين سرزمين به فاطمه عليهاالسلام بخشيده شد، و سپس از آن حضرت به اجبار گرفته شد، و در نتيجه حضرت براى دفاع از حق خود مراحلى را طى كردند.

ص: 5

اهداف خطابه فدك

در سخنان صديقه كبرى عليهاالسلام قبل از همه شخص آن بزرگ بانوى جهان معرفى شده، و در مرحله بعد دشمنان فاطمه عليهاالسلام شناسايى شده اند. اين سند محكم به طور علنى بر همگان روشن ساخته كه صاحب مقام «رِضى فاطِمَةَ رِضَى اللّه ِ» و آن كه غضب او غضب پروردگار است، بر چه كسانى غضب كرد و آنان چگونه نارضايتى او را فراهم آوردند و عكس العمل حضرت در برابر آنان چه بود.

خطبه فدكيه پرده هاى نفاق را كنار زد و چهره ها را معرفى كرد تا نسل هاى آينده به اشتباه نيفتند، و چراغ هميشه روشنى پيش رو داشته باشند، كه راه سوء استفاده دزدان عقيده را مسدود نمايد و راه آل محمد عليهم السلام به خوبى شناخته شود.

خطابه فدك محاكمه اجبارى غاصبين

از خصوصيات خطابه فدك اين است كه به صورت يك خطابه متصل نيست، بلكه به صورت تخاطب در حضور مردم ايراد شده، به عنوان دادگاهى كه قاضىِ آن خدا و مردم در زمان هاى طولانى هستند و خواهند بود. اين نوع خطابه همان بود كه غاصبان از آن گريز داشتند و هرگز براى چنين محاكمه اى حاضر نمى شدند.

فاطمه زهرا عليهاالسلام با برنامه خود آنان را در اين دادگاه حاضر ساخت و وادارشان كرد كه سخن بگويند و ماهيت خود را افشا كنند، تا آن حضرت هم جواب هاى لازم را به آنان بگويد، و نتيجه نهايىِ آن عايد نسل هاى تاريخ شود. مسلمانان و غير مسلمين فاطمه عليهاالسلام را بشناسند و دشمن او هم معرفى شده باشد. فرهنگ فاطمى از فرهنگ سقيفه اى باز شناخته شود، و معيارها براى آينده بلند مدت مسلمانان تبيين گردد، تا هر كسى با شناخت لازم داخل گروه مورد پسند خود شود.

ص: 7

فدك نداى «هَل مِن ناصِر ...» فاطمه عليهاالسلام

فدك در واقع ميدان دفاع از حريم عصمت است و نداى بر حق فاطمه عليهاالسلام براى هميشه در گوش شيعه طنين انداز است. آنگاه كه فاطمه مستوره در حجاب براى اولين و آخرين بار در عمر خود، با تنى مجروح و آهى جانسوز از آن درِ نيم سوخته به مسجد آمد، شيعه خود را موظف مى داند او را يارى كند تا بنشيند و خطبه بخواند، چرا كه اين پهلوى شكسته و سينه مجروح و صورت كبود و بازوى وَرَم كرده طاقت ايستادن ندارد. اين است كه براى او پرده اى مى زنند تا در ميان زنان با احتجاب سخن بگويد.

او آمده تا براى ما خطابه ايراد كند و شيعيانش را در طول تاريخ سر بلند بدارد. شيعه بداند كه روزى زهرايى داشته كه با تن مجروح و قلب شكسته به مسجد آمده و در مقابل ظلم و نفاق افشاگرى كرده، تا چشم دشمنانش را تا ابد كور كند و سند زنده اى به دست حاميان خود دهد كه تا قيامت دشمنان را سر افكنده نمايند.

مدافعان هميشه بيدار فدك

در زمينه مسئله فدك نوشته هاى بسيارى تدوين شده تا اين چراغِ راه هميشه روشن باشد و راهيان نور به راحتى طى طريق كنند. كتاب هايى كه در اين زمينه نوشته شده

ص: 9

انگيزه تأليف كتاب

1. داستان كامل ماجراى فدك

براى جمع بندى و تدوين صورت كامل ماجراى فدك بايد از از روزهاى شيرين آن تا ايام تلخ غاصبانه اش را كنار هم بچينيم، كه از فتح آن سرزمين و بخشش آن از سوى پيامبر صلی الله عليه وآله به حضرت زهرا عليهاالسلام آغاز مى شود تا به روزهاى غصب آن مى رسد. انگيزه هاى غاصبين و اقدامات اميرالمؤمنين و حضرت فاطمه عليهماالسلام در مقابله با آنان، و برخوردهاى ناهنجار و شكننده آنان با خاندان رسالت در غصب فدك، و نتايجى كه از اين احتجاجات باقى ماند، مراحلى از ماجراى فدك است كه بايد به صورت لحظه به لحظه دنبال شود.

براى اين منظور جمع آورى كليه متون مربوط به موضوع از متون اسلامى اعم از شيعه و غير شيعه انجام شد، و سپس با تطبيق و تلفيق و مقايسه و جمع بندى آنها مجموعه كاملى كه شامل همه قضاياى مربوط به فدك است تنظيم گرديد، تا وقايع قبل و بعد و مقارن خطبه در جاى خود قرار گرفته و منظور از خطابه به روشنى ترسيم گردد. بخش هاى اول و دوم و سوم كتاب حاضر ترسيم كننده داستان كامل و دقيق فدك، از فتح و اهداى آن به حضرت زهرا عليهاالسلام تا ماجراهاى غصب در همه مراحل آن، چه برخوردهاى دشمن و چه دفاعيات صاحب فدك است.

3 . تحليل عقيدتى تاريخى ماجراى فدك

ماجراى فدك براى محبين اهل بيت عليهم السلام فقط يك داستان نيست و خطابه صديقه كبرى عليهاالسلام تنها يك متن ادبى به شمار نمى آيد، بلكه پس از دست يافتن به صورت كامل ماجرا و متن خطبه، نوبت به تجزيه و تحليل آن از دو بُعد اعتقادى و تاريخى مى رسد.

ص: 12

تقسيم بندى كتاب

با در نظر گرفتن 2 هدفِ مربوط به ماجرا و خطبه فدك، كتاب حاضر در 9 بخش تنظيم شده است:

بخش اول آغاز مسئله فدك را مطرح كرده كه از فتح آن پس از خيبر تا بخشش آن از سوى پيامبر صلی الله عليه وآله و به امر پروردگار به حضرت زهرا عليهاالسلام، و تصرف آن حضرت و استفاده چهار ساله فقرا از جود و بخشش بيكران آن حضرت بيان شده، تا آنجا كه غاصبين اقدام به غصب آن نمودند.

بخش دوم بيانگر اقدامات اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام در مقابله با غاصبين است، تا با روشن شدن ابعاد مختلف اين ظلم معلوم شود به سادگى نمى توان از كنار

ص: 13

ويرايش دوم و سوم كتاب حاضر

كتاب حاضر اولين بار در هزار و چهارصد و ششمين سالروز غصب فدك، در سال 1417 قمرى مطابق با 1376 شمسى در 232 صفحه به چاپ رسيد.

پس از يك سال چاپ دوم آن انجام گرفت كه در آن متن خطبه با سه نسخه ديگر كه بعد از چاپ اول به آنها دست يافتيم مقابله شد.

سپس چاپ سوم كتاب با اضافات جديدى تقديم شد كه جوانب تازه اى از ماجراى فدك را روشن مى كند، و شامل پنج نسخه ديگر از خطابه حضرت است كه مقابله شده و جزئيات آنها در محل خود از متن خطبه ثبت شده است. متن سخنان حضرت كه در عيادت زنان مهاجر و انصار بعد از خطبه در منزل فرموده اند از قطعه هاى مهمى است كه در چاپ سوم در آخر خطبه آورده شده و در ترجمه فارسى نيز منعكس گرديده و در 304 صفحه به چاپ رسيده است.

اكنون پس از سى سال و با سابقه 18 چاپ جمعا در تيراژ 000/45 نسخه، ويرايش جديدى در كل كتاب انجام شده و با صفحه آرايى جديد در 344 صفحه تقديم مى گردد.

اميد است در كتاب حاضر به عنوان كوچك ترين خدمتگزاران حضرت زهرا عليهاالسلام، وظيفه خود را در كنار درِ نيم سوخته آن بزرگ بانوى بهشت به انجام رسانده باشيم.

محمد باقر انصارى - سيد حسين رجايى

قم ، ميلاد حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام

20 جمادى الثانية 1446 ق ، پاييز 1403 ش

ص: 15

1 . فتح و اعطاى فدك به فاطمه عليهاالسلام

فتح فدك به دست پيامبر و اميرالمؤمنين عليهماالسلام

فتح فدك به دست پيامبر و اميرالمؤمنين عليهماالسلام(2)

پس از فتح خيبر در سال هفتم هجرى و حدود چهار سال قبل از شهادت پيامبر صلی الله عليه وآله، جبرئيل نازل شد و دستور فتح فدك را از جانب خداوند آورد. در اين فرمان تصريح شده بود كه اين اقدام مى بايست توسط شخص پيامبر صلی الله عليه وآله و اميرالمؤمنين عليه السلام انجام شود و مسلمانان در آن شركت نكنند!

ص: 19

فدك ملك شخصى پيامبر صلی الله عليه وآله

يهوديان فدك از پيامبر صلی الله عليه وآله درخواست كردند خودشان را آزاد كند و اموال را به تناسب نصف با آنان مصالحه كند. حضرت اين پيشنهاد را قبول كرد و اميرالمؤمنين عليه السلام را فرستاد، و با ضمانت حفظ خونشان با آنان مصالحه كرد.

قرار بر اين شد كه «هر كس از اهل فدك مسلمان شود خمس اموال او را بگيرند و هر كس بر دين خود باقى بماند همه اموالش را بگيرند». اين قرارداد بين پيامبر صلی الله عليه وآله و يهود فدك به امضا درآمد و به دست آنان داده شد تا به عنوان هميشه تاريخ بدان عمل شود.

اين درباره جان و اموال شخصى آنان بود، اما سرزمين فدك طى يك حكم خاص الهى به عنوان ملك شخصى پيامبر صلی الله عليه وآله در آمد، و قرار شد اهالى فدك ساليانه صد و بيست هزار دينار (سكه) طلا به عنوان درآمد فدك براى آن حضرت ارسال نمايند.

ملك شخصى پيامبر صلی الله عليه وآله شدن فدك بر اساس حكم صريح قرآن بود، زيرا اين سرزمين بدون لكشركشى مسلمانان و بدون كوچك ترين دخالت آنان فتح شد. خداوند درباره چنين مواردى در قرآن مى فرمايد:

ما اَفاءَ اللّه ُ عَلى رَسولِهِ مِن اَهلِ القُرى فَلِلّلهِ وَ لِلرَّسولِ وَ لِذِى القُربى ... فَما اَوجَفتُم عَلَيهِ مِن خَيلٍ وَ لا رِكابٍ، وَ لكِنَّ اللّه َ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلى مَن يَشاءُ ...(1)

ص: 21

اعطاى فدك به فاطمه عليهاالسلام به دستور خداوند و به دست پيامبر صلی الله عليه وآله

اعطاى فدك به فاطمه عليهاالسلام به دستور خداوند و به دست پيامبر صلی الله عليه وآله(1)

پس از فتح فدك آيه «وَ آتِ ذَا القُربى حَقَّهُ» نازل شد، يعنى «حق خويشان را به آنان بده». پيامبر صلی الله عليه وآله از جبرئيل پرسيد: منظور چه كسانى هستند و اين حق كدام است؟ جبرئيل از طرف خداوند عرضه داشت: «فدك را به فاطمه عطا كن». پيامبر صلی الله عليه وآله حضرت زهرا عليهاالسلام را فراخواند و فرمود:

خداوند فدك را براى پدرت فتح كرد، و چون لشكر اسلام آنجا را فتح نكرده اند مخصوص من است و تعلقى به مسلمانان ندارد و هر تصميمى بخواهم درباره آن مى گيرم. دستور خداوند نيز بر عطاى آن به تو نازل شده است. از سوى ديگر مهريه مادرت خديجه بر عهده پدرت مانده است، و پدرت در قبال مهريه مادرت و به دستور خداوند فدك را به تو عطا مى كند. آن را براى خود و فرزندانت بردار و مالك آن باش.

ص: 22

سند و شاهد بر ملكيت فدك

پيامبر صلی الله عليه وآله ورقه اى خواست و اميرالمؤمنين عليه السلام را فراخواند و فرمود: «سند فدك را به عنوان بخشوده و اعطايى پيامبر بنويس و ثبت كن». اميرالمؤمنين عليه السلام آن را نوشت، و خود حضرت با ام ايمن بر آن شهادت دادند. پيامبر صلی الله عليه وآله در آنجا فرمود: «ام ايمن زنى از اهل بهشت است». حضرت زهرا عليهاالسلام اين نوشته را تحويل گرفت، و هنگام غصب فدك آن را عينا نزد ابوبكر آورد و به عنوان سند فدك ارائه فرمود.(1)

سپس پيامبر صلی الله عليه وآله مردم را در خانه حضرت زهرا عليهاالسلام جمع نمود و به آنان خبر داد كه فدك از آن فاطمه عليهاالسلام است، و در همان جا از درآمد فدك به عنوان اعطايى فاطمه عليهاالسلام بين مردم تقسيم كرد، و بدين صورت تصرف مالكانه فاطمه عليهاالسلام در فدك را به آنان نشان داد.

2 . مقابله هاى اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام با غاصبين فدك

از غصب فدك تا ريشه هاى اعتقادى

غصب سرزمينى به نام فدك از يك مسئله حقوقى به يك مسئله اعتقادى تبديل شد، كه اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام در آن به بيدار كردن مردم پرداختند و بسيارى از آنچه بايد در روزهاى غصب خلافت مى فرمودند در سايه غصب فدك بيان كردند.

ص: 27

آمارى از اقدامات اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام

1 . پاسخ اميرالمؤمنين عليه السلام به ابوبكر و عمر درباره فدك

1 . پاسخ اميرالمؤمنين عليه السلام به ابوبكر و عمر درباره فدك(1)

پس از شهادت پيامبر صلی الله عليه وآله ابوبكر و عمر نزد اميرالمؤمنين عليه السلام آمدند و گفتند: درباره آنچه از پيامبر باقى مانده چه مى گويى؟ فرمود: ما از همه مردم به پيامبر صلی الله عليه وآله سزاوارتريم. عمر گفت: حتى نسبت به اموالى كه در خيبر است؟ فرمود: حتى اموالى كه در خيبر است. عمر پرسيد: حتى نسبت به اموالى كه در فدك است؟ فرمود: حتى اموالى كه در فدك است. عمر گفت:

مگر به قيمت جدا كردن گردن هاى ما با ارّه باشد، كه هرگز چنين چيزى نخواهد شد!!!

حكومت زور و بى قانونى در مورد فدك

از آنجا كه سند و مدرك را در تمام جهان براى روز اختلاف مى نويسند، جا داشت ارائه اين سند مسئله را فيصله دهد و معلوم كند كه اصلاً مسئله ارث در كار نيست تا نوبت به حديث جعلى «النَّبىُّ لايُوَرِّث» برسد. اين بخشوده پدرى به دخترش در زمان حيات اوست، و چندين سال تصرفات مالكانه بر آن انجام گرفته است. ولى چون بنابر زور بود كوچك ترين اعتنايى به سند تنظيم شده به امر پيامبر صلی الله عليه وآله نكردند.

ابوبكر و عمر كه به عنوان قدرت حاكم عمل مى كردند نه تنها اعتنايى به سند پيامبر صلی الله عليه وآله نكردند و سخن باطل خود مبنى بر ارث بودن فدك به ضميمه «النَّبىُّ لايُوَرِّث» را بار ديگر مطرح كردند، بلكه اهانتى عظيم به ساحت قدس پيامبر صلی الله عليه وآله روا داشتند. عمر نوشته پيامبر صلی الله عليه وآله را از حضرت زهرا عليهاالسلام گرفت و پيش چشم عموم مردم آب دهان بر آن انداخت و نوشته هاى آن را محو كرد، و سپس آن را پاره پاره كرد؛ و علنا مخالفت خود را با امر پيامبر صلی الله عليه وآله اعلام نمود.

اكنون كه معلوم شد بنابر پذيرفتن سخن حق نيست و آنچه انجام شده و مى شود پشتوانه اى جز غلبه و زورگويى ندارد، نوبت آن بود كه حضرت زهرا عليهاالسلام مراحل احتجاج خود را آغاز كند، تا قدرت حاكم كار خود را حق جلوه ندهد، چرا كه اگر چنين مى شد بايد مى گفتيم: «فاطمه عليهاالسلام فدك را به نا حق در تصرف داشت»، و اين را دشمن

ص: 30

3 . احتجاج مفصل حضرت زهرا عليهاالسلام در مجلس ابوبكر و عمر

شهادت ناحق عايشه

ابوبكر گفت: عايشه و عمر شهادت مى دهند كه پيامبر صلی الله عليه وآله فرموده است: «النَّبىُّ لايُوَرِّث» : «پيامبر ارث نمى گذارد».

حضرت زهرا عليهاالسلام فرمود: اين اولين شهادت ناحقى است كه به آن شهادت مى دهند. من درباره فدك در اسلام شاهدانى دارم. فدك را پيامبر صلی الله عليه وآله به من بخشيده است و من شاهد مى آورم. ابوبكر گفت: دليل خود را بياور.

عصمت فاطمه عليهاالسلام دليل كامل

حضرت فرمود: همين مرا بس است! اى مردم، شما را قسم مى دهم آيا از پيامبر صلی الله عليه وآله شنيديد كه فرمود: «دخترم سيده زنان اهل بهشت است»؟ گفتند: آرى به خدا قسم، اين را از پيامبر صلی الله عليه وآله شنيديم. فرمود: آيا سيده زنان اهل بهشت ادعاى باطل مى نمايد و آنچه مالكش نيست تصرف مى كند؟ چه مى گوييد اگر چهار نفر بر عليه من به كار زشتى شهادت دهند يا دو نفر نسبت سرقت به من دهند؟ آيا سخن آنان را تصديق مى كنيد؟ ابوبكر در اينجا سكوت كرد ولى عمر گفت: «آرى! حد بر تو جارى مى كنيم»! حضرت فرمود:

دروغ گفتى و پستى خود را ثابت كردى مگر آنكه اقرار كنى بر دين محمد صلی الله عليه وآله نيستى. كسى كه بر عليه سيده زنان اهل بهشت شهادتى را بپذيرد يا حدى بر او جارى كند ملعون است و به آنچه خداوند بر محمد صلی الله عليه وآله نازل كرده كافر شده است، زيرا آنان كه «خداوند پليدى ها را از آنان برده و آنان را پاكيزه گردانيده» شهادتى بر عليه شان جايز نيست، چرا كه معصومند و از هر زشتى و بدى پاكند. اى عمر، درباره اهل اين آيه (تطهير) به من خبر بده، كه اگر عده اى بر عليه آنان يا يكى از آنان به شرك يا كفر يا كار زشتى شهادت دهند آيا مسلمانان بايد از آنان بيزارى بجويند و آنان را حد بزنند؟

عمر گفت: آرى، آنان با ساير مردم يكسانند!! حضرت فرمود: «دروغ گفتى و كافر شدى! آنان با ساير مردم مساوى نيستند چرا كه خداوند آنان را معصوم قرار داده و آيه اى درباره عصمت و طهارت آنان نازل كرده و پليدى ها را از آنان دور نموده است. هر كس بر عليه آنان سخنى را بپذيرد در واقع خدا و رسول را تكذيب كرده است». ابوبكر گفت: اى عمر، تو را قسم مى دهم كه ساكت باشى!

ص: 33

فدك بخشوده پيامبر صلی الله عليه وآله به استناد قرآن

سپس ابوبكر گفت: (درباره فدك) دليل بياور. حضرت زهرا عليهاالسلام فرمود:

اما فدك، خداوند عزوجل آيه اى از قرآن نازل كرد كه در آن به پيامبر صلی الله عليه وآله دستور داده بود حق من و فرزندانم را بدهد، آنجا كه مى فرمايد: «فَآتِ ذَا القُربى حَقَّهُ»: «به خويشان حق آنان را بده»، و من و فرزندانم نزديك ترين خلايق به پيامبر صلی الله عليه وآله بوديم و آن حضرت فدك را به من بخشيد.

وقتى جبرئيل دنباله آيه را خواند: «وَ المِسكينَ وَ ابنَ السَّبيلِ»(1)، پيامبر صلی الله عليه وآله سؤال كرد: حق مسكين و ابن سبيل چيست؟ خداوند اين آيه را نازل كرد: «وَ اعْلَموا اَنَّما غَنِمتُم مِن شَيئٍ فَاَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسولِ وَ لِذِى القُربى وَ اليَتامى وَ المَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ»(2): «بدانيد آنچه كه به دست مى آوريد، يك پنجم آن براى خدا و رسول و خويشان و يتيمان و فقيران و در راه ماندگان است».

همچنين خمس را به پنج قسمت تقسيم كرد و فرمود: «ما اَفاءَ اللّه ُ عَلى رَسولِهِ مِن اَهلِ القُرى فَلِلّهِ وَ لِلرَّسولِ وَ لِذِى القُربى وَ اليَتامى وَ المَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ كَى لايَكونَ دولَةً بَينَ الاَغنياءِ مِنكُم»(3): «آن غنيمتى كه خدا از اهل آبادى ها نصيب پيامبرش كرد، براى خداست و پيامبرش و خويشاوندان و يتيمان و فقيران و در راه ماندگان تا بين ثروتمندان شما دست به دست نگردد».

خدا راضى است اگر چه مردم راضى نباشند

عمر گفت: فدك مخصوص تو باشد و غنيمت براى شما و دوستانتان؟ گمان نمى كنم اصحاب محمد به اين راضى باشند!!

حضرت فرمود: «ولى خداوند عزوجل و پيامبرش بدان راضى هستند. اين اموال را خدا به شرط دوستى و پيروى از او قرار داده نه به شرط دشمنى و مخالفت! و هر كس با ما دشمنى كند با خدا دشمنى كرده، و هر كس با ما مخالفت كند با خداوند مخالفت كرده است، و هر كس با خدا مخالفت كند از جانب حق تعالى مستوجب عذاب اليم و عقاب شديد در دنيا و آخرت است».

شاهدان فاطمه عليهاالسلام بر ملكيت فدك

حضرت زهرا عليهاالسلام در همان مجلس ماند و كسى را فرستاد تا اميرالمؤمنين و امام حسن و امام حسين عليهم السلام و ام ايمن و اسماء بنت عميس (كه همسر ابوبكر بود) آمدند و به همه آنچه حضرت زهرا عليهاالسلام فرموده بود شهادت دادند.

از جمله ام ايمن چنين گفت: از پيامبر صلی الله عليه وآله شنيدم كه مى فرمود: «فاطمه سيده زنان اهل بهشت است». آيا كسى كه سيده زنان بهشت است چيزى را كه مالك نباشد ادعا مى كند؟ من نيز زنى از اهل بهشتم، و به آنچه از پيامبر صلی الله عليه وآله نشنيده باشم شهادت نمى دهم.

گفت: اى ام ايمن، اين قصه ها را كنار بگذار! به چه چيزى شهادت مى دهى؟ ام ايمن گفت: اى ابوبكر، شهادت نخواهم داد تا درباره آنچه پيامبر صلی الله عليه وآله فرموده از تو اقرار بگيرم. تو را به خدا قسم مى دهم، آيا مى دانى كه پيامبر صلی الله عليه وآله فرموده است: «ام ايمن زنى از اهل بهشت است»؟ ابوبكر گفت: آرى. ام ايمن گفت:

اكنون شهادت مى دهم كه جبرئيل نزد پيامبر صلی الله عليه وآله آمد و گفت: خداوند تعالى مى فرمايد: «وَ آتِ ذَا القُربى حَقَّهُ»: «به كسى كه با تو قرابت دارد حقش را عطا كن».

پيامبر صلی الله عليه وآله فرمود: منظور از «ذا القربى» كيست؟ اى جبرئيل، از پروردگار سؤال كن كه اينان كيستند؟ عرض كرد: «ذا القربى فاطمه عليهاالسلام است». آنگاه پيامبر صلی الله عليه وآله فدك را به امر پروردگار به فاطمه عليهاالسلام داد، و او آن را تحويل گرفت و قبول كرد. سپس پيامبر صلی الله عليه وآله فرمود: اى ام ايمن و اى على، شاهد باشيد.

ص: 37

جواب عمر درباره شاهدان

عمر گفت: «على همسر اوست، حسن و حسين هم پسران او هستند. ام ايمن هم خدمتكار اوست. اسماء بنت عميس هم قبلاً همسر جعفر بن ابى طالب بوده و خدمتگزار فاطمه عليهاالسلام هم بوده و به نفع بنى هاشم شهادت خواهد داد. همه اين شاهدان براى منفعت خود شهادت مى دهند»!!

او درباره ام ايمن اضافه كرد كه «زنى غير عرب است و با فصاحت نمى تواند شهادت دهد»!!

دفاع اميرالمؤمنين عليه السلام از شاهدان

جواب نهائى اميرالمؤمنين عليه السلام درباره شاهدان

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:

اكنون كه ما آن طور هستيم كه خودتان مى شناسيد و منكر نيستيد، و در عين حال شهادت ما به نفع خودمان پذيرفته نيست و شهادت پيامبر صلی الله عليه وآله هم قبول نيست پس اِنّا ِللّه ِ وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ ! ما وقتى براى خود ادعايى داريم از ما دليل مى خواهيد؟

آيا كسى نيست ما را يارى كند؟ شما بر حكومت خدا و پيامبر صلی الله عليه وآله حمله آورده ايد و بدون هيچ دليلى و حجتى آن را از خاندان پيامبر صلی الله عليه وآله به خاندان ديگرى برده ايد. به زودى ظالمان خواهند دانست كه به كجا باز مى گردند.

4 . نصرت طلبى حضرت زهرا و اهل بيت عليهم السلام

چگونگى برنامه كمك خواهى

اميرالمؤمنين عليه السلام هر روز حضرت زهرا عليهاالسلام را همراه امام حسن و امام حسين عليهماالسلامسوار بر مركبى مى نمود و بر در خانه هاى مهاجرين و انصار مى برد. حضرت زهرا عليهاالسلامبه آنان مى فرمود:

اى مهاجرين و انصار، خدا را و دختر پيامبرتان را يارى كنيد. شما روزى كه با پيامبر صلی الله عليه وآله بيعت كرديد بر سر اين بيعت كرديد كه از او و فرزندانش حمايت كنيد و از آنها منع كنيد آنچه از خود و فرزندانتان منع مى كنيد. بياييد و به بيعت خود نسبت به پيامبر صلی الله عليه وآله وفا كنيد.

ولى جز سلمان و ابوذر و مقداد كه هميشه آماده بودند، احدى به آن حضرت جواب مثبت نداد.

5 . احتجاج خصوصى فاطمه عليهاالسلام بر ابوبكر و پاره كردن سند

محو و پاره كردن سند توسط عمر

عمر در راه به آن حضرت رسيد و گفت: «اى دختر محمد، اين نوشته همراهت چيست»؟ فرمود: «نوشته اى است كه ابوبكر براى برگرداندن فدك برايم نوشته است». گفت: «آن را به من بده»؛ ولى حضرت ابا كرد و آن را نداد.

در اينجا عمر براى گرفتن آن نوشته جسارتى عظيم به حضرت زهرا عليهاالسلام نمود، كه قلم از اداى آن گريان و زبان از گفتن آن شرمنده است.(1) به قيمت اهانت به ساحت اقدس بانوى جهان، عمر نوشته را از آن حضرت گرفت و ابتدا با آب دهان نوشته آن را محو كرد و سپس آن را پاره نمود.(2)

محاكمه ابوبكر به دست اميرالمؤمنين عليه السلام

محاكمه ابوبكر به دست اميرالمؤمنين عليه السلام(1)

اميرالمؤمنين عليه السلام به مسجد آمد و در حضور مهاجرين و انصار كه در اطراف ابوبكر نشسته بودند خطاب به ابوبكر فرمود: «اى ابوبكر، چرا آنچه پيامبر صلی الله عليه وآله براى فاطمه عليهاالسلام قرار داده بود از او منع نمودى، در حالى كه نماينده او از چند سال قبل در آن است»؟ ابوبكر گفت: «اين غنيمت مسلمين است. اگر شاهدان عادلى بياورد به او مى دهيم، و گرنه در آن حقى ندارد»!

كفر منكر عصمت فاطمه عليهاالسلام

حضرت فرمود: در اين صورت نزد خداوند از كافرين خواهى بود. گفت: چرا؟ فرمود:

براى آنكه تو شهادت خداوند را بر طهارت او رد كرده اى و شهادت مردم را بر عليه او قبول كرده اى. خداوند عز و جل به پاكى فاطمه عليهاالسلام گواهى داده است. اگر تو شهادت خداوند را رد كنى و شهادت ديگرى را بپذيرى نزد خداوند از كافرين هستى.

همچنين حكم خدا و رسول را رد كرده اى كه فدك را براى فاطمه عليهاالسلام قرار دادند و او در زمان حيات پيامبر صلی الله عليه وآله آن را تصرف كرد.

تو سخن خدا و رسول را رد كردى و گفته يك عرب بيابانى را كه بر پاى خود بول مى كرد پذيرفتى و فدك را از او گرفتى و گمان كردى كه غنيمت مسلمين است.

همان طور كه سخنِ ديگرِ پيامبر صلی الله عليه وآله را رد كردى كه فرمود: «ادعا كننده بايد شاهد بياورد و براى مُدَّعى عليه قسم كافى است». تو از مُدَّعى عليه شاهد مى خواهى!

ص: 45

نتيجه احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام

در اينجا مردم به خشم آمدند و متوجه ظلم ابوبكر و عمر شدند و به يكديگر نگاه كردند و گفتند: «به خدا قسم على راست مى گويد». اميرالمؤمنين عليه السلام هم به خانه بازگشت.

كيفيت خاص ورود حضرت زهرا عليهاالسلام به مسجد

در شرايطى كه ابوبكر و عمر به همراه مهاجرين و انصار مجلس مهمى در مسجد پيامبر صلی الله عليه وآله تشكيل داده بودند و مشغول قدرت نمايى در مقابل خانه فاطمه عليهاالسلام بودند كه در فاصله چند قدمى بود، ناگهان درِ خانه آن حضرت باز شد و بانوى با عظمت اسلام در حالى كه عده اى از زنان گرداگرد آن حضرت بودند وارد مسجد شده به سوى جمعيت پيش آمدند. منظره جدا عجيب بود و مردم همه اختيار از كف داده بودند، و فقط اين را فهميدند كه راه باز كنند تا ببينند چه پيش مى آيد.

دختر پيامبر صلی الله عليه وآله سر مبارك را با پوشش كامل پوشانيده بود، و لباس سراسرى از روى لباس ها پوشيده بود. از شدت غم و ناراحتىِ جسمى قامت حضرت راست نبود و لباس حضرت به زمين كشيده مى شد، و گاهى لباس هاى حضرت زير پايشان مى رفت. راه رفتن فاطمه عليهاالسلام همه را به ياد پيامبر صلی الله عليه وآله مى انداخت، كه شباهتى تمام به حركات آن حضرت داشت.

اولين اقدامى كه شايد تا آن روز سابقه نداشت آن بود كه فورا بين زنان و مردان پرده اى زده شد، و حضرت با زنان همراه در آن سوى پرده قرار گرفتند و روى زمين نشستند.

محاكمه ناخواسته غاصبين

مردم سرا پا گوش بودند و نفس ها در سينه ها حبس شده بود. فاطمه زهرا عليهاالسلام يك تنه همه را به محاكمه مى كشيد و همه خود را مجرم مى دانستند، و گريه ها براى شرمى بود كه از جرم و جنايت خود داشتند! دادگاه اجتماع كار خود را آغاز كرده بود و غاصب و همدستانش در فكر بودند كه براى بر هم ريختن آن يا تخريب نتيجه آن از كجا آغاز كنند و به كجا ختم كنند، ولى ترس از تصميم گيرى هاى شتابزده خود داشتند.

سابقه اسلام و مردم

حضرت در آغاز سخن پس از حمد و ثناى الهى و اقرار به وحدانيت خداوند و رسالت پيامبر صلی الله عليه وآله، به بيان حكمت هايى از خلقت و تكليف بشر و ارسال انبيا عليهم السلام و نبوت پيامبر صلی الله عليه وآله پرداختند، و سوابق مردم با قرآن و اهل بيت عليهم السلام را متذكر شدند.

در اين باره از يك سو سابقه مردم در كمك به دين خدا، و از سوى ديگر وظيفه خطيرى كه نسبت به آيندگان بر عهده دارند را يادآور شدند. همچنين عظمت قرآن و اهل بيت عليهم السلام و ارتباط آن دو با يكديگر را بيان كردند، و سپس شمه اى از حكمت شرايع الهى را ذكر نمودند.

تعجب از سستى مردم

در مرحله بعد حضرت خطاب را متوجه انصار نمودند و با يادآورى گذشته آنان در اطاعت از اوامر پيامبر صلی الله عليه وآله و يارى دين خدا، تعجب خود را از بى توجهى آنان نسبت به احقاق حق دختر پيامبر صلی الله عليه وآله بيان كردند؛ كه حتى پس از دادخواهى و فريادِ كمك طلبى كسى اعتنا نمى كند!

غدير حجت نهايى اميرالمؤمنين عليه السلام

در اينجا سخنان حضرت پايان يافت و در راه بازگشت به خانه رافع بن رفاعه به عنوان يك سخن به ظاهر زيبا كه در اذهان عمومى مؤثر بود، تقصير را بر عهده اميرالمؤمنين عليه السلام قرار داد كه چرا آن حضرت قبلاً ما را آگاه نكرد تا در خلافت با ديگرى بيعت نكنيم و كار به اينجا نرسد! حضرت زهرا عليهاالسلام با غضب به او فرمود: «پس از واقعه غدير براى احدى عذرى باقى نمانده است».

8 . سخنان حضرت زهرا عليهاالسلام براى عيادت كنندگان

سخنان حضرت زهرا عليهاالسلام براى عيادت كنندگان(1)

اولين اثر خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام آن بود كه زنان مهاجر و انصار پس از اين مدتى كه هيچ يادى از يادگار پيامبر صلی الله عليه وآله نكرده بودند، به عيادت آن حضرت آمدند و گفتند: اى دختر پيامبر، حالتان چگونه است؟ حضرت در پاسخ اين احوال پرسى ضمن اظهار تنفر خود از جامعه اى كه سقيفه بر آ حاكم باشد، به دفاع از حق خود پرداخته فرمود:

واى بر آنان! خلافت را از كوه هاى بلند رسالت به كجا كشاندند؟ از ابوالحسن (على عليه السلام) چه چيزى را نمى پسنديدند؟ جز صلابت شمشيرش و بى پروايىِ او از مرگ و شدت حمله ها و برخوردهاى عبرت آموز او در جنگ، و از تبحر او در كتاب خداوند و غضب او در امر الهى؟!

حضرت در ادامه نسبت به ثمرات شوم اين سستى در دفاع از غدير هشدار داد، و براى نسل هاى آينده اى كه به نتايج دردناك سقيفه گرفتار خواهند شد تأسف خورد.

پس از اين مجلس، زنان عيادت كننده فرمايشات حضرت زهرا عليهاالسلام را براى مردان خود بازگو كردند. پيرو آن عده اى از بزرگان مهاجرين و انصار به عنوان عذر خواهى نزد حضرت آمده گفتند: «اى سيدة النساء، اگر ابوالحسن (على عليه السلام) اين مسئله را قبل از آنكه پيمانى ببنديم به ما يادآور مى شد سراغ ديگرى نمى رفتيم»! حضرت زهرا عليهاالسلام فرمود:

ص: 52

9 . نامه اميرالمؤمنين عليه السلام به ابوبكر درباره فدك

سكوت و سخن على عليه السلام

ادامه نامه اميرالمؤمنين عليه السلام چنين بود كه اگر بگويم كه خداوند درباره شما چه مقدر كرده استخوان سينه هايتان همچون دندانه هاى چرخ آسياب به تنتان فرو مى ورد. اگر سخن بگويم مى گوييد: «حسد مى ورزد»، و اگر ساكت بمانم مى گوييد: «فرزند ابى طالب از مرگ مى هراسد». هيهات، هيهات كه چنين باشم. اكنون به من چنين گفته مى شود، در حالى كه من مرگ ميراننده هستم.

سپس حضرت با اشاره به فداكارى هاى گذشته خود در راه اسلام نوشته بود: «منم كه در شب آرام كه مردم در خواب بودند در درياى مرگ شناور بودم. منم حامل شمشير سنگين و دو نيزه بلند، و شكننده پرچم ها در جوش و خروش جنگ ها. منم

ص: 54

اگر حقيقت و باطن مردم بيان شود

آخرين فراز نامه هشدار نسبت به آينده اى بود كه مى توانست ثمره كوتاهى اين روزها باشد آنجا كه نوشته بود:

اگر آنچه خداوند در كتابش درباره شما نازل كرده ظاهر كنم همچون طنابى كه در چاهى عميق لرزان باشد مضطرب مى شويد، و از خانه هايتان پا به فرار مى گذاريد و سرگردان مى شويد! ولى من آنچه در سينه دارم تحمل مى كنم تا خداوند را با دستى بريده از لذات شما و خالى از ساخته و پرداخته هايتان ملاقات كنم.

مَثَل دنياى شما نزد من همچون ابرى است كه بالا و بالاتر مى رود و غليظ مى شود و استقرار مى يابد، ولى دوباره از هم مى پاشد و آسمان صاف پيدا مى شود.

آرام باشيد، به زودى گرد و غبار مى نشيند و ثمره كار خود را تلخ مى يابيد، و يا ثمره كاشته دست خود را ميوه اى كشنده و سمى قاتل خواهيد يافت.

خداوند براى قضاوت ما و پيامبر صلی الله عليه وآله به عنوان خصم شما و قيامت براى محل مخاصمه كافى است. خداوند هم در قيامت غير شما را از رحمتش دور نمى كند و جز شما را هلاك نمى نمايد. وَالسَّلامُ عَلى مَنِ اتَّبَعَ الهُدى.

10 . آخرين سخنان حضرت زهرا عليهاالسلام درباره فدك

آخرين سخنان حضرت زهرا عليهاالسلام درباره فدك(1)

اينك فاطمه عليهاالسلام فدك را رها كرده و ديگر سخنى از آن نمى گويد. يكى از زنان به عنوان عيادت نزد حضرت آمد كه از نظر فكرى به سمت دشمن متمايل بود. حضرت در پاسخ به او به عنوان آخرين سخنى كه درباره فدك بر زبان آورده، تعجب خود را از جرئت غاصبين و پيروانشان اظهار كرد كه چگونه به خود اجازه دادند در خدا و پيامبر صلی الله عليه وآله قرار بگيرند و بر ضد ايشان عمل كنند! حضرت به آن زن عيادت كننده فرمود:

آنگاه كه پيامبر صلی الله عليه وآله از دنيا رفت ابوبكر و عمر با جرئت تمام فدك را گرفتند. آه كه چه ملك (با بركتى) بود! فدك اعطايى پروردگار بلند مرتبه به پيامبر مناجات كننده با خدا و وفادار بود، كه آن را براى قوت فرزندان از نسل او و خودم به من بخشيده بود. اين مطلب را خدا مى دانست و امين او شاهد بود.

اكنون اگر قوت زندگى را به زور از من گرفتند و لقمه مختصر را هم از من مانع شدند، من صبر بر اين ظلم را باعث تقرب به درگاه الهى در روز قيامت مى دانم، و خورندگان آن به ظلم آن را شعله ور كننده حميم در شعله هاى جهنم خواهند يافت.

*

ص: 56

3 . اقدامات غاصبين پس از غصب فدك

آمارى از اقدامات برنامه ريزى شده غاصبين

1 . سؤال غاصبين از اميرالمؤمنين عليه السلام قبل از غصب فدك

سؤال غاصبين از اميرالمؤمنين عليه السلام قبل از غصب فدك(1)

ابوبكر و عمر قبل از اقدام به غصب فدك، براى آنكه كيفيت برخورد خود را تنظيم كنند، پس از سنجش زمينه اجتماعى آن نزد اميرالمؤمنين عليه السلام آمدند و گفتند: درباره آنچه از پيامبر باقى مانده چه مى گويى؟ فرمود: ما به پيامبر صلی الله عليه وآله سزاوارتريم. گفتند: حتى آنچه در خيبر است؟ فرمود: بلى، حتى آنچه در خيبر است. گفتند: حتى آنچه در فدك است؟ فرمود: آرى، حتى آنچه در فدك است.

ص: 62

2 . جعل حديث براى غصب فدك

3 . شهادت عايشه و حفصه بر حديث جعلى

يك عرب بيابانى براى شهادت

مشكلى كه هنوز باقى مانده بود شهادت دادن دو زن بود كه به جاى يك مرد حساب مى شد و كافى نبود، و ارزش آن هنگامى بود كه يك مرد ديگر نيز به آن شهادت دهد. اما هيچكس از اصحاب پيامبر صلی الله عليه وآله حتى طرفداران سقيفه حاضر به چنين شهادتى و نسبت دروغى به پيامبر صلی الله عليه وآله نشد.

لذا يك عرب بيابانى از قبيله بنى نصر را پيدا كردند كه از نظر اجتماعى چنان بى ارزش بود كه معروف بود هر گاه بول بر او عارض مى شد بدون در نظر گرفتن جايى مناسب به همان حال بر پاى خود بول مى كرد و جالب تر اينكه گاهى با بول خود تطهير مى كرد!! از طرف ديگر سابقه اين شخص كه نامش مالك بن اوس بن حدثان بود با پيامبر صلی الله عليه وآله مشخص نبود تا بتواند مطلبى را به پيامبر صلی الله عليه وآله نسبت دهد!

از همه جالب تر اينكه اين عرب بيابانى قادر بر حفظ چنين دروغى نبود! لذا با مشكلات زياد اين حديث جعلى را به او ياد دادند و برايش تكرار كردند تا بتواند نزد مردم شهادت دهد و تعداد شاهدان را تكميل كند. عجيب نيست كه با حضور آن همه اصحاب پيامبر صلی الله عليه وآله احدى جز آن اعرابى و اين دو زن پيدا نشد تا به مطلب مورد نظرشان شهادت دهد!

نقشه جديد براى سند فدك

از آنجا كه غاصبين فدك هرگز حاضر به بازگرداندن آن نبودند و نمى خواستند به محكوميت خود در پيشگاه مردم اعتراف كنند، و از جهتى استدلال هاى دندان شكن حضرت زهرا عليهاالسلام كار را به مراحل حساسى منتهى كرده بود، لذا نقشه جديدى براى حل اين مشكل در نظر گرفتند كه با تبانى ابوبكر و عمر اجرا شد.

توطئه چنين بود كه ابوبكر مدركى بنويسد و به حضرت زهرا عليهاالسلام تحويل دهد تا نشان دهند خواسته آن حضرت را به انجام رسانده اند، ولى عمر در بين راه سند را از حضرت بگيرد و پاره كند تا عملاً نتيجه خنثى شود. اين صورت توطئه بود كه در قالب يك فاجعه به اجرا در آمد كه در اينجا به طور مختصر آن را ذكر مى كنيم:

آنگاه كه حضرت زهرا عليهاالسلام از راه هاى مختلف ابوبكر را محكوم كرد، او نوشته اى به عنوان بازگرداندن فدك براى حضرت نوشت و به دست آن حضرت داد تا عملاً اجرا شود. فاطمه زهرا عليهاالسلام آن را برداشت و از نزد ابوبكر بيرون آمد.

سوز اميرالمؤمنين عليه السلام در مصائب

اميرالمؤمنين عليه السلام در خانه منتظر بود. وقتى حضرت زهرا عليهاالسلام پشت در آمد حضرت به استقبال او رفت و فرمود: اى دختر پيامبر، چرا اين گونه غضبناك هستى؟ حضرت زهرا عليهاالسلام جسارت عمر را بازگو كرد.

اميرالمؤمنين عليه السلام به عنوان شريك غم و تسلاى حضرت فرمود: «آنچه نسبت به من و پدرت مرتكب شده اند از اين بالاتر است».

ص: 67

5 . عكس العمل غاصبين به نامه اميرالمؤمنين عليه السلام

دلگرمى غاصب فدك

عمر كه احساس ضعف در سخنان ابوبكر را به خوبى متوجه شده بود، در مجلس خصوصى به او گفت: «تو فقط اين گونه سخن مى گويى. تو فرزند كسى هستى كه در جنگ ها پيشتاز نبوده و در خشكسالى با سخاوت نبوده است. سبحان اللّه! چه قلب وحشت زده اى پيدا كرده اى و نفست بى تحمل شده است؟ من براى تو ظرف آبى گوارا آماده ساختم تا بنوشى، ولى تو اصرار دارى كه بر همان تشنگى بمانى. من گردن هاى عرب را براى تو خم كردم، و حكومت شورى را برايت تثبيت نمودم. اگر چنين نبود پسر ابوطالب استخوان هايت را آرد مى كرد! خدا را سپاس كن كه من كنار تو هستم، چرا كه هر كس بر منبر پيامبر بالا رود سزاوار است بار ديگر خدا را شكر كند»!!

علت سكوت اميرالمؤمنين عليه السلام از زبان غاصب

ابوبكر در همفكرى با عمر گفت:

اى عمر، تو را به خدا سوگند مى دهم كه مرا از مغلطه ها و مانع سازى هاى خود رها كنى. به خدا قسم اگر او بخواهد من و تو را بكشد با دست چپش مى كشد و احتياج به دست راست ندارد! و ما را از دست او جز سه چيز خلاص نكرده است:

1 . او تنهاست و ياورى ندارد.

2 . او وصيت و سفارش پيامبر را مراعات مى كند.

3 . هر يك از اين قبايل را در نظر بگيرى على متعرض آنها شده، همچون شترى كه با دندان هايش به هر يك از گياهان بهارى متعرض مى شود.

تو هم خوب مى دانى كه اگر اينها نبود خلافت به او باز مى گشت اگر چه ما خوش نداشتيم. بدانكه اين دنيا براى او بى ارزش تر از ملاقات هر يك از ما با مرگ است.

پيشنهاد غاصب فدك از ترس اميرالمؤمنين عليه السلام

آخرين سخنان ابوبكر با عمر وحشت او را از اميرالمؤمنين عليه السلام نشان داد آنجا كه گفت:

(اى عمر)، تا مادامى كه اين مرد تو را رها كرده تو هم او را رها كن، و سخن خالد را كه مى گويد «على را خواهد كشت» تو را گول نزند!

او جرئت چنين كارى را ندارد، و اگر در پى چنين تصميمى برود اولين مقتول به دست على خواهد بود، چرا كه او از فرزندان عبد مناف است كه هر گاه آماده جنگ شوند هيبتشان در طرف مقابل اثر مى كند، و آنگاه كه غضب كنند طرف مقابل را خوار مى كنند، به خصوص على بن ابى طالب كه باب اكبر و بلنداى استوار و رئيس بزرگ آنان است.

ص: 71

6 . نقشه قتل اميرالمؤمنين عليه السلام

اطلاع اميرالمؤمنين عليه السلام از توطئه قتل

اسماء بنت عميس كه همسر ابوبكر و بانوى صالحه اى بود، از اين توطئه كه در خانه ابوبكر صورت گرفت آگاه شد. لذا خدمتكار خود را فرستاد و گفت:

نزد فاطمه برو و به او سلام برسان و آنگاه كه از در وارد مى شوى اين آيه را (به كنايه) بخوان: «اِنَّ المَلَأَ يَأتَمِرونَ بِكَ لِيَقتُلوكَ فَاخرُج اِنّى لَكَ مِنَ النّاصِحينَ»(1) : «اين گروه توطئه مى كنند كه تو را بكشند. خارج شو كه من خيرخواه تو هستم». اگر با خواندن اين آيه منظور تو را متوجه نشدند آن را تكرار كن.

خادمه آمد و وارد شد و گفت: خانمِ من مى گويد: «اى دختر پيامبر حالت چگونه است؟ اِنَّ المَلَأَ يَأتَمِرونَ بِكَ لِيَقتُلوكَ ...»! وقتى خادمه خواست بيرون برود بار ديگر

ص: 73

پشيمانى ابوبكر از دستور قتل

از سوى ديگر ابوبكر با خود انديشيد و در مورد دستورى كه راجع به قتل اميرالمؤمنين عليه السلام داده بود به فكر فرو رفت؛ و يقين كرد كه اگر چنين اقدامى صورت گيرد جنگى شديد و بلايى طولانى به وقوع خواهد پيوست. لذا از دستورى كه داده بود پشيمان شد و آن شب را تا صبح نخوابيد.

صبح هنگام كه ابوبكر وارد مسجد شد صف ها آماده نماز بودند. ابوبكر پيش رفت و نماز را شروع كرد در حالى كه فكر مى كرد و متوجه نبود چه مى گويد! خالد بن وليد هم با شمشير آمد و كنار اميرالمؤمنين عليه السلام ايستاد، در حالى كه آن حضرت متوجه ماجرا بود.

عكس العمل در مقابل عامل قتل

آنگاه حضرت سراغ عمر آمد و يقه او را گرفت و فرمود: «اى پسر صهاك، به خدا قسم اگر نبود عهدى از جانب پيامبر و دستورى از جانب خداوند مى دانستى كه كداميك از ما كم ياورتر و نفراتمان كمتر است». سپس حضرت به خانه رفتند.

ص: 75

مدافعان حريم علوى

در اينجا سلمان و ابوذر و مقداد و بنى هاشم آمدند و شمشيرها را كشيدند و خطاب به مردم گفتند: «به خدا قسم، دست برنمى داريد تا آنكه سخن بگويد و اقدام كند». مردم نيز مضطرب شدند و فتنه اى بپا شد. از سوى ديگر زنان بنى هاشم بيرون آمدند و فرياد برآوردند و گفتند:

اى دشمنان خدا، چه زود دشمنى خود را با پيامبر و اهل بيتش آشكار كرديد، و بارها همين نيت را نسبت به پيامبر صلی الله عليه وآله داشتيد ولى نتوانستيد. ديروز نسبت به دخترش تصميم قتل گرفتيد و امروز مى خواهيد برادر و پسرعمو و جانشين و پدر فرزندانش را بكشيد. به خداى كعبه قسم دروغ مى گوييد. هرگز به قتل او دست نخواهيد يافت.

بعد از اين جريانات كه مردم ترسيدند فتنه عظيمى بپا شود، ابوبكر به عمر گفت: «اين مشورت وارونه تو بود. گويا من اين مناظر را پيش چشمانم مى ديدم، ولى خدا را بر سلامتمان شكر كن»!

بدين صورت توطئه قتل اميرالمؤمنين عليه السلام خنثى شد، ولى اين بار آبروى ظاهرى غاصبين به كلى از بين رفت و اتمام حجتى قوى بر همگان شد كه غاصبين تا كجا را تصميم گرفته اند.

ص: 76

7 . سخنان ابوبكر در تهديد و تطميع مردم

تطميع مردم

ابوبكر در پايان تهديداتش وارد جنبه تطميع مردم شد و براى خريدارى فكر مردم گفت: «بعد از همه اينها، فردا صبح همه براى گرفتن سهميه هاى خود از بيت المال بياييد»، و اين آخرين راه مؤثر بود كه براى روز مبادا ذخيره كرده بودند.

عيادت غاصبين و قهر فاطمه عليهاالسلام

حضرت زهرا عليهاالسلام سر مبارك را پوشانيد و بدن خود را به سمت ديوار گردانيد به طورى كه هنگام ورود آنان مقابلشان نباشد و پشت به آنان قرار بگيرد، و اين در حالى بود كه چند زن ديگر نيز حضور داشتند.

ابوبكر و عمر وارد شدند و تا چشمشان به فاطمه زهرا عليهاالسلام افتاد كه پشت آن حضرت به درِ اتاق بود تعجب كردند، اما سلام دادند ولى حضرت جواب آنها را نداد! آنها به طرف مقابل حضرت آمدند ولى حضرت جا به جا شد به طورى كه رو به روى آنان نباشد، و چند بار اين كار تكرار شد. تا آنكه حضرت به اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: «پارچه اى روى صورتم بينداز»! و به زن ها فرمود: «شما مرا برگردانيد»! و گويا حضرت از شدت جراحات نمى توانستند بدن مبارك را حركت دهند.

ابوبكر شروع به عذر خواهى كرد و گفت: «اى دختر پيامبر، ما براى جلب رضايت تو آمده ايم و از تو مى خواهيم آنچه از ما نسبت به تو روا شده عفو كنى». حضرت فرمود: «حتى يك كلمه با شما سخن نمى گويم تا پدرم را ملاقات كنم و شكايت شما را نزد او ببرم، و از كارهاى شما و ظلمى كه به من روا داشته ايد شكايت كنم»!

تعجب فاطمه عليهاالسلام از عيادت آتش زنندگان خانه اش

سپس فرمود: «اى ابوبكر، عجيب است كه امروز با حال امن وارد خانه ما مى شوى(1) و اين زمانى است كه مردم را بر ما مسلط كرده اى؟ بيرون رو كه به خدا قسم كلمه اى با تو سخن نخواهم گفت تا خدا و رسولش را ملاقات كنم و به آنان شكايت نمايم».

اينجا بود كه ابوبكر صداى واى و ويل بلند كرد و اظهار ناراحتى شديد نمود. عمر گفت: «اى خليفه پيامبر، به خاطر گفته يك زن اين گونه منقلب مى شوى و جزع و فزع مى نمايى»؟! آنگاه برخاستند و بدون نتيجه بيرون آمدند، و آرزو كردند كه اى كاش نيامده بودند تا فاطمه عليهاالسلام اين چنين صريح و قاطع نارضايتى و غضب خود را نسبت به آنان اعلام نمى كرد.

ص: 81

9 . شركت ابوبكر و عمر در تشييع جنازه حضرت زهرا عليهاالسلام !؟

اجتماع مردم بر درِ خانه حضرت زهرا عليهاالسلام

هنگامى كه حضرت زهرا عليهاالسلام از دنيا رفت مرد و زن ضجه كنان بر در خانه حضرت جمع شدند و منتظر بيرون آوردن جنازه براى مراسم تشييع بودند تا بر بدن آن حضرت نماز بخوانند!!

ابوبكر و عمر هم به عنوان تسليت به اميرالمؤمنين عليه السلام آمدند و گفتند: «اى ابا الحسن، مبادا از ما پيش تر بر جنازه دختر پيامبر نماز بخوانى»!!

ابوذر از داخل خانه بيرون آمد و گفت: «برگرديد كه تشييع جنازه فاطمه امشب به تأخير افتاد». مردم هم برخاستند و متفرق شدند.

تصميم نبش قبر

عمر گفت: «اين سر و صداها را رها كن. هم اكنون كنار قبرها مى روم و آنها را نبش مى كنم تا جنازه فاطمه را پيدا كنم و بر بدن او نماز بخوانم»! حضرت فرمود:

به خدا قسم اگر كوچك ترين اقدامى در اين باره كنى - در حالى كه مى دانى هرگز بر جنازه فاطمه عليهاالسلام دست نخواهى يافت مگر آنكه سرت كه چشمانت در آن است از تنت جدا شود - آنگاه من جز با شمشير با تو رو به رو نخواهم شد، قبل از آنكه بتوانى كارى انجام دهى!

عمر فرياد زد: «عده اى از زنان مسلمان بيايند تا اين قبرها را بشكافيم و جنازه فاطمه را پيدا كنيم، تا بر بدن او نماز بگذاريم و قبر او را زيارت كنيم»!!

ص: 84

عكس العمل اميرالمؤمنين عليه السلام در مقابل تصميم نبش قبر فاطمه عليهاالسلام

اين خبر به اميرالمؤمنين عليه السلام رسيد. حضرت قباى زرد رنگى را كه در جنگ هاى شديد مى پوشيد به تن كرد، و با حال غضبناك كه چشمانش سرخ شده و رگ هايش بالا آمده بود با تكيه بر شمشير ذوالفقار آمد تا وارد بقيع شد.

يك نفر جلوتر سراغ مردم رفت و خبر داد كه على بن ابى طالب مى آيد و به خدا قسم ياد مى كند كه اگر سنگى از اين قبرها حركت داده شود شمشير خواهد كشيد تا همه را بكشد!

عمر و اصحابش مقابل حضرت درآمدند و عمر گفت: «چه خبر است اى ابا الحسن! به خدا قسم قبر او را مى شكافيم و حتما بر او نماز مى خوانيم»! اميرالمؤمنين عليه السلام لباس عمر را گرفت و او را تكانى داد و بر زمين زد و فرمود:

اى عمر، حق خود را رها كردم تا مردم از دين برنگردند؛ و اما قبر فاطمه، قسم به آن كه جان على به دست اوست، اگر تو و اصحابت در اين باره كوچك ترين اقدامى كنيد زمين را از خون شما سيراب مى كنم. اكنون اگر مى خواهى اقدام كن.

من اگر شمشير بكشم آن را غلاف نمى كنم مگر با گرفتن جان تو! تو همان كسى نيستى كه پيامبر صلی الله عليه وآله قصد كشتن تو را داشت و سراغ من فرستاد. من هم با شمشير آمدم و به سوى تو هجوم آوردم تا تو را بكشم ولى آيه نازل شد كه «بر اينان عجله نكنيد كه جزاى عملشان را آماده مى كنيم»؟!

ابوبكر فورا جلو آمد و گفت: «اى اباالحسن، به حق پيامبر و به حق آن كه بالاى عرش است، عمر را رها كن. بدان كه آنچه تو دوست ندارى انجام نخواهيم داد». اميرالمؤمنين عليه السلام عمر را رها كرد و مردم متفرق شدند، و از آن روز فكر پيدا كردن قبر فاطمه عليهاالسلام را از ياد بردند!

ص: 85

4 . اسرار غصب فدك و دفاع از آن

فدك مسئله مالى نيست

هر انسان نكته سنجى مى داند كه در فدك مسئله غصب و اجحاف مالى اگر چه در

ص: 89

در جستجوى ريشه هاى غصب فدك

مقام شامخ اهل بيت عليهم السلام و زهدى كه در زندگانى داشتند بر همگان معلوم است، و دليل روشنى است بر اينكه يك مسئله شخصى مالى آن هم در كنار غصب خلافت اين اندازه برايشان مهم نبوده است. اگر چه براى غاصبين مسئله اقتصادى فدك بسيار مهم بود و از درآمد آن استفاده هاى وافرى بردند، ولى به هر حال از نظر اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام جهت مالى آن نمى تواند باعثِ اقداماتى باشد كه انجام دادند. با اذعان به اين مطلب، ذهن ها معطوف به جنبه هاى مهمترى مى شود، و جستجو و تدبر براى يافتن اسرار پيگيرى اهل بيت عليهم السلام نسبت به مسئله فدك ضرورى تر مى شود.

ص: 90

راه كشف حقيقت در ماجراى فدك

تجزيه و تحليلى در ماجراى فدك به عنوان مقدمه و آمادگى ذهنى تقديم مى شود، تا پاسخ كاملى به سؤال از علت پيگيرى فدك و كشف اسرار حقيقى آن داده باشيم؛ كه در 3 قسمت تقديم شده است.

بخش 1 : اسرار غصب فدك.

بخش 2 : اسرار مقابله اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام.

بخش 3 : جمع بندى استدلالهاى حضرت زهرا عليهاالسلام در مقابل غاصبين.

يادآور مى شود كه آنچه در اين بخش مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته، در بخش هاى ديگر كتاب با مدارك مفصل آمده است، و لذا در اينجا از ذكر منابع خوددارى مى شود.

ص: 91

1 . اسرار غصب فدك

الف . ضديت با اهل بيت عليهم السلام

آنچه در ماجراى غصب فدك به ضديّت با اهل بيت عليهم السلام منتهى مى شد 5 جهت زير است:

1 . مقابله با مقام عصمت.

2 . مقابله با احترام و محبت خاص به اهل بيت عليهم السلام.

3 . زير پا گذاشتن مبانى دينى كه توسط پيامبر صلی الله عليه وآله تبيين شده بود.

4 . پيشگيرى از قوانين بعدى اسلام كه بايد توسط اهل بيت عليهم السلام بيان مى شد.

5 . گرفتن منبع مالى از اهل بيت عليهم السلام.

مقابله با احترام و محبت خاص به اهل بيت عليهم السلام

با توجه به سفارشات اكيد قرآن و پيامبر صلی الله عليه وآله بر مراعات احترام اهل بيت عليهم السلام و نيز لزوم محبت نسبت به آنان، كه كشش باطنى به سوى آنان در پاكان عالم است، دشمنان اهل بيت عليهم السلام از اين مسئله رنج مى بردند و در كم رنگ كردن آن نهايت تلاش خود را مى نمودند كه در ماجراى غصب فدك به 3 صورت جلوه كرد:

ص: 94

زير پاگذاشتن مبانى دينى

ناديده گرفتن فرامين الهى اولين پايه براى بدعت گزار است، چون كسى كه مى خواهد طبق هوى و هوس خود عمل كند ابتدا بايد از قيد اطاعت خداوند بيرون آيد، تا بتواند آن گونه كه دلش مى خواهد عمل نمايد!

غاصبين فدك 6 فرمان الهى را با اين كار خود زير پا گذاشتند، كه اين اوامر الهى در آيات قرآن و اعمال و گفتار پيامبر صلی الله عليه وآله جلوه گر بود.

1 . آنان با غصب فدك آيه «آتِ ذَا القُربى حَقَّهُ» را زير پا گذاشتند. فدك به دستور خاص الهى در اين آيه به فاطمه عليهاالسلام داده شده بود، و آنان با گرفتن آن در واقع دستور الهى را نقض كردند.

2 . آنان با غصب فدك آيه «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذهِبَ عَنكُمُ الرِّجسَ اَهلَ البَيتِ وَ يُطَهِّرَكُم تَطهيرا» را ناديده گرفتند. آيه تطهير شهادت الهى بود كه فاطمه عليهاالسلام هر سخنى بگويد راست مى گويد، ولى آنان با شاهد خواستن از فاطمه عليهاالسلام رسما گواهى خداوند را ناديده گرفتند.

3 . آنان با غصب فدك آيه «يوصيكُمُ اللّه ُ فى اَولادِكُم لِلذَّكَرِ مِثلُ حَظِّ الاُنثَيَينِ» و چند آيه ديگر مربوط به ارث را زير پا گذاشتند. خداوند آيات ارث را براى همه مردم نازل كرده و اينان فاطمه عليهاالسلام را بدون هيچ مدركى از آن مستثنى دانستند و در واقع تصرف و تحريف در كلام خدا نمودند.

ص: 96

پيشگيرى از قوانين بعدى اسلام

نكته بسيار حساسى كه غاصبين اظهار نمى كردند ولى به عنوان يك مسئله مهم در نظر داشتند، اين بود كه هنوز بسيارى از قوانين اسلام تبيين نشده بود و مقامى متصل به وحى لازم بود تا آنها را بيان كند. پيدا بود كه امثال ابوبكر و عمر نه قادر بر چنين كارى بودند و نه مردم آنان را بدين عنوان مى پذيرفتند. چشم ها به اهل بيت عليهم السلام دوخته شده

ص: 97

گرفتن منبع مالى از اهل بيت عليهم السلام

حضرت خديجه عليهاالسلام درس خوبى از خود به يادگار گذاشته بود كه درخت نو پاى اسلام را با ثروت انبوه خود پروريد و از ضربه هاى بى امان دشمن نجات داد، تا جايى كه خود پيامبر صلی الله عليه وآله به اين مطلب تصريح فرمود: «اسلام به شمشير على عليه السلام و اموال خديجه پا گرفت».(1)

اكنون نوبت فاطمه عليهاالسلام بود كه با ثروتى كه در اختيار داشت درخت نوپاى ولايت را از ضربه هاى سهمگين سقيفه نجات دهد. با توجه به فقر شديد مردم در اول اسلام و اينكه فدك ثروتى نسبتا مهم به حساب مى آمد، غاصبين وحشت شديدى از اين اموال داشتند. از يك سو تقسيم آن بين فقرا توسط فاطمه عليهاالسلام اثرات نامطلوبى بر كار آنان مى گذاشت، و از سوى ديگر مى ترسيدند اميرالمؤمنين عليه السلام آن را در راه هدف خود صرف كند و بر عليه آنان اقداماتى نمايد. لذا خود ابوبكر به اين مطلب تصريح كرده كه ما با گرفتن بنيه مالى از خاندان پيامبر صلی الله عليه وآله از اين جهات خيال خود را آسوده مى كنيم.(2)

ص: 98

نشان دادن قدرت بدعت گذارى

يكى از اهداف غاصبين آن بود كه در اعلا درجه جهل به احكام الهى و قوانين اجتماعى مى خواستند خود را به عنوان قانون گذارانى كه در قبض و بسط امور يد دارند جلوه دهند! آنها هم براى بدعت هاى آينده خود نياز به چنين خودنمايى داشتند، و هم براى مسائلى كه هر ساعت براى اسلام پيش مى آمد و بالاخره بايد جوابى براى آن آماده مى كردند. پيداست كه قانون از قداست خاصى برخوردار است و بايد نماى ظاهرى آن را طورى پيش بياورند كه ظاهر دينى آن حفظ شود.

غصب فدك را با همين نقشه آغاز كردند. آنان پس از جعل حديث «اِنَّ اللّه َ اَبى اَن يَجمَعَ النُبُوَّةَ وَ الخِلافَةَ فى اَهلِ بَيتٍ واحِدٍ» كه ايامى پيش دست به جعل آن زده بودند، اكنون اقدام به دومين جعل در اسلام نمودند و حديثى تحت عنوان «النَّبىُّ لايُوَرِّث» آماده كردند. آنان با اين اقدام ضد دينى خود را دينى جلوه مى دادند و از قداست نام پيامبر صلی الله عليه وآله استفاده مى كردند. با عنوان حديث آن حضرت به جنگ دين مى آمدند و عملاً ثابت مى كردند كه قادر به چنين كارى هستند.

از سوى ديگر به عنوان اينكه مى خواهيم درآمد فدك را در راه جهاد با مرتدين به مصرف برسانيم و با آن اسلحه بخريم و لشكر مسلمين را نظام دهيم، ظاهر جالبى به كار خود دادند. لابد تاريخ فراموش كرده است كه با همين اموال خالد بن وليد را سراغ قبيله اى فرستادند كه به خاطر استقامت بر خلافت اميرالمؤمنين عليه السلام و نپذيرفتن حكومت غاصبين مورد حمله قرار گرفتند و مالك بن نويره به دست آنان كشته شد و خالد در همان شب با همسر او زنا كرد؟!!

همچنين با شاهد خواستن از فاطمه عليهاالسلام چنين وانمود كردند كه در مسئله اى كه اموال مسلمين مطرح است حتى از فاطمه عليهاالسلام شاهد مى خواهند، و گويى اين اندازه پايبند به احكام دين هستند!

ص: 99

دشمن نمودن مردم با اهل بيت عليهم السلام

غاصبين با توجه به خون هاى ريخته شده در بدر و اُحد كه اميرالمؤمنين عليه السلام شجاع آن ميدان ها بود، و همين مردم پدران و فاميل خود را به شمشير على عليه السلام از دست داده بودند، توانستند نظر مردم را بر ضد آن حضرت تحريك كنند، و آنان را نسبت به هر چه به نفع آن حضرت تمام شود مخالف نمايند.

از سوى ديگر اخلاق جاهلى كه هنوز آثار آن در مردم باقى بود و گاهى سر از تعصبات بى جا و گاهى از فرهنگ پايين مردم بر مى آورد، وسيله خوبى براى تحريك عواطف و ضماير مردم بود. اينكه حقى به خاندان پيامبر صلی الله عليه وآله اختصاص داشته باشد مسئله اى بود كه خيلى راحت مى شد مردم را بر ضد آن تحريك كرد، به خصوص آنكه غنيمت جنگى هم بود! اينكه ثروت بزرگى در اختيار فاطمه عليهاالسلام باشد مطلبى بود كه خوب مى شد از آن استفاده منفى برد. اينكه فدك مايه عظمت على و فاطمه عليهماالسلام باشد نقطه اى بود كه به راحتى مى شد آن را به رخ مردم كشيد.

ص: 100

به دست آوردن منبع مالى براى اقدامات خود

از آنجا كه منبع مالى حكومت غاصب قوى نبود و از سوى ديگر جنگ هايى تحت عنوان مرتدين مطرح شده بود، نياز به يك درآمد كلان به خوبى احساس مى شد و فدك در اين جهت يك منبع استثنايى بود. آنان خوب مى دانستند كه به چنگ آوردن اين منبع مشكلات بزرگى را حل مى كند! به همان اندازه كه گرفتن آن از اهل بيت عليهم السلام مهم است، به دست آوردن آن براى حكومتشان از آن مهم تر است.

تا اينجا اجمالى از اهداف غاصبين در غصب فدك بيان شد، و اينك ببينيم چرا اهل بيت عليهم السلام اين گونه مسئله فدك را پيگيرى كردند.

دفاع از عصمت اهل بيت عليهم السلام

آنچه به اهل بيت عليهم السلام مربوط مى شد ايستادگى در مقابل خدشه دار شدن عظمت مقام عصمت بود. در واقع غاصبين كه بدون محاكمه فدك را غصب كردند در مرحله اول خواستند فاطمه عليهاالسلام را در تصرف فدك ناحق جلوه دهند، و در مرحله دوم كار خود را حق به جانب نشان دهند، و در مرحله سوم طلبكار هم باشند كه اصلاً از روز اول چرا فاطمه عليهاالسلام خودش فدك را تقديم نكرده است !!!

آنچه به عنوان استدلال ها واتمام حجت ها در مقابل غاصبين انجام گرفت كه مجموعه اى از آيات قرآن و كلمات پيامبر صلی الله عليه وآله و عرفيات مسلم اجتماعى و اخلاقى است، براى آن بود كه اگر سكوت مى كردند آينده تاريخ چنين قضاوت مى كرد كه نكند فاطمه عليهاالسلام هم به ناحق آن را در تصرف داشته كه وقتى از او گرفتند هيچ نگفت؟! به خصوص آنكه دشمن در پى سوژه اى بود كه اين جهت را براى اهل بيت عليهم السلام ثابت كند.

لذا واضح ترين جهت در اقدام و استقامت آن دو معصوم در مسئله، اثبات حقانيت خود و پيشگيرى از اهداف خبيث غاصبين بود، تا قداست مقام عصمت به هيچ عنوان تحت سؤال نرود، و براى هميشه تاريخ بدانند كه اموال دنيا - به هر بزرگى كه باشند - كوچكتر از آنند كه مقام شامخ معصوم را پايين بياورند.

درجه رفيع عصمت كه به عرش مى سايد و از جانب خداوند است به معناى صاحب اختيارى كل جهان است، و تصرف در تكوين و تشريع در آن مطرح است. اين مقام را كجا كه سبك مغزانى در صدد تخريب آن با نسبت هاى پيش پا افتاده اى باشند كه از دهان و شكم تجاوز نمى كند؟!

ص: 102

معرفى مبغضين و اذيت كنندگان فاطمه عليهاالسلام

غاصبين و مردم واقعا در پى قطعه زمينى به نام فدك نبودند، چرا كه زمين براى غصب كردن بسيار بود و لزومى نداشت از ميان آن همه باغ هاى حجاز كه در چهار سوى مدينه بود فقط سراغ فدك بيايند!

اين اقدام ناجوانمردانه فقط عيار حب و بغض را روشن كرد. وقتى گرفتن ملك فاطمه عليهاالسلام مطرح شد بسيارى از دل ها از خوشحالى تپيدن گرفتند و قرار از كف دادند! آنگاه كه فهميدند حضرت زهرا عليهاالسلام از اين اقدام به شدت منزجر شده است بيشتر شتاب گرفتند و بغض خود را ظاهر كردند! آنگاه كه اذيت دختر پيامبر صلی الله عليه وآله به ميان آمد جمعيت بيشترى جمع شدند، و آنگاه كه جسارتى عظيم به فاطمه عليهاالسلام صورت گرفت هيچ كس عكس العمل نشان نداد و دفاع نكرد!؟

اين زمينه محك خوبى براى باز كردن سفره دل ها بود تا معلوم شود مسئله بر سر قطعه زمينى نيست، بلكه اين بغض هاى نهفته با خاندان پيامبر صلی الله عليه وآله است كه چنين بروز كرده است. اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام هم با مقاومتشان خواستند هر چه بيشتر باطن هاى نهفته غاصبين و طرفدارانشان را روشن كنند. هر چه استقامت بيشتر مى شد بغض و اذيت اوج مى گرفت و نشان مى داد كه چند نفر در محبت فاطمه عليهاالسلام باقى مانده اند، و چند نفر با دشمن او دشمن اند، و چند نفر دشمن او و طرفدار دشمن اويند و آماده اند تا كينه هاى كهنه را خالى كنند.

اين بهترين نتيجه اى بود كه مى توانست براى نسل هاى آينده روزنه اى براى تحليل صحيح وقايع باشد و چنين هم شد. امروز همه مى دانند كه دوست فاطمه عليهاالسلام فدك او را غصب نمى كند و قلب او را نمى آزارد و گريه او را بلند نمى كند و در كوچه او را مورد

ص: 103

اعتراض و معرفى بدعت گزاران جاهل

از اهدافى كه بر عهده رهبران دين است معرفى بدعت گزاران و تبيين روش آنان است، تا مردم گمراه نشوند. آنان بايد طورى صاحبان بدعت را معرفى كنند كه هم شگردهاى آنان شناخته شود و هم براى آيندگان راه روشن باشد و ابهامى نماند.

اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام در چندين مرحله اتمام حجت - كه شرح آن خواهد آمد - به خوبى مشت بدعت گزار را باز كردند، و روشن كردند كه غاصب هم با قرآن ضديت مى نمايد، و هم گفته هاى پيامبر صلی الله عليه وآله را زير پا مى گذارد، و هم به آسانى به پيامبر صلی الله عليه وآله دروغ و افترا مى بندد، و هم به ساده ترين مبانى قضاوت جاهل است و نمى داند از چه كسى شاهد بخواهد و از چه كسى قَسَم طلب كند؛ و هم جهل مطلقى نسبت به همه جوانب ديگر بر مغز او حاكم است كه حتى قادر نيست باطل خود را نيك جلوه دهد!

پس از احتجاجات اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام، ابوبكر و عمر به طورى خلع سلاح شده بودند كه رسما گفتند: «ما قادر به مخاصمه با شما نيستيم و جواب شما را نمى توانيم بدهيم، ولى بايد آنچه ما مى گوييم انجام شود»! وقتى اين اقرار را نمودند حقيقت تمام عيار جلوه كرد و بدعت گزار به خوبى معرفى شد و هدف حاصل گرديد.

ص: 104

اثبات ضديت غاصبين با دين خدا

فدك سبب خوبى شد براى معرفى باطن و خميره اصلى غاصبين تا پايه و ريشه غصب بر همه روشن باشد. هدف اصلى غاصب محو اثر دين و طبعا محو حافظين دين از صفحه اجتماع، و محو آثار و يادگارهاى يادآور دين و پيامبر صلی الله عليه وآله بود، تا راه براى بازگشت سريع به جاهليت باز باشد. وقتى مدافعِ دين نبود و آنگاه كه دين در اجتماع كم رنگ شد و آنچه يادآور و احيا كننده دين در اذهان است از انظار مردم پاك شد، به راحتى مى توان مردم را به جاهليت سوق داد و بدعت ها را در جاى خالى دين جايگزين كرد، و اين در حالى است كه بدعت ها چيزى جز همان مبانى جاهلى و اخلاق جاهليت نيستند.

در مسئله فدك كه در ظاهر به عنوان غصب يك ملك شخصى بروز كرده بود، اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام سعى وافرى نمودند تا اين حقيقت را به مردم برسانند كه در سايه اين مسئله ضربه هاى سهمگينى بر پيكر دين وارد مى شود، و اين مقدمه اى براى گام هاى بعدى خواهد بود.

شكستن قدرت ظالم و مقابله با زور

فطرتا براى هر بشرى مقابله با ستم و اعلام نفرت از آن قابل درك است. اگر فدك را ضمن يك خواهش و تقاضا از حضرت مطالبه مى كردند شايد شكل مسئله فرق مى كرد. اگر لا اقل مجلس محاكمه اى تشكيل مى دادند باز صورت كار تغيير مى كرد.

اينكه براى تصرف ملكى كه تحت تصرف كسى است بدون طى مراحل قانونى و محاكمه و شنيدن دليل مُدَّعى و مُدَّعى عليه، با استفاده از زور مأمورانى بروند و نماينده حضرت زهرا عليهاالسلام را از فدك بيرون كنند، حاكى از حكومت قلدرى و آغاز هرج و مرج در اجتماع است.

براى آنكه مردم بدانند اگر ابوبكر به خيال خود سخن حقى هم دارد بايد به شكل قانونى مطرح كند، و پس از استماع سخن طرفين وقتى حكم صادر شد آن را اجرا

نمايد، اين اقدامات حضرت زهرا عليهاالسلام از نظر قوانين قضاوت بين المللى نيز آنان را محكوم كرد و هر بشرى با هر آئين و مذهبى مى تواند درباره مسئله فدك قضاوت كند و ببيند كه ساده ترين مسائل قضايى درباره آن رعايت نشده است!

ص: 106

ندادن شرايط مالى به غاصبين

مسئوليت كمك به ظالم از مسايلى است كه خداوند بر سر آن مردم را مؤاخذه مى نمايد، چرا كه كوچكترين يارى و اعانت به ظالم شركت در ظلم اوست. سكوت در مقابل غصب فدك يك وجهه اش كمك كلان مالى به غاصبين بود كه از طريقى به نام اسلام با مسلمانان مى جنگيدند، و از سوى ديگر پايه هاى حكومت خود را محكم مى كردند، و از سويى باز كردن راه براى ادامه بدعت گزارى ها بود.

لذا مقابله حضرت براى بيرون آوردن اين اعانه مالى از دست حاكم غاصب بود، تا انحرافاتى كه سال هاى سال بعد خواهد آمد از اين تقويت روزهاى اول سرچشمه نگرفته باشد. اگر چه اين مقابله حضرت در ظاهر اثرى نبخشيد، ولى صاحب اموال آخرين تلاش خود را براى بيرون آوردن آن از چنگ غاصب نمود و در پيشگاه الهى و در مقابل مردم معذوريت و اتمام حجت خود را ثابت كرد.

5 . تحليل و جمع بندى خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

1 . تحليلى بر خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

سند قرآنى فدك در مقابل سند جعلى غاصبين

استناد حضرت زهرا عليهاالسلام به آيات شريفه قرآن و كلمات پيامبر صلی الله عليه وآله نيز از جنبه هاى شاخص خطبه است. در مقابل اين آيات محكم و براهين مستدل، غاصبين تنها يك حديث جعلى مطرح نمودند كه كسى جز خودشان و دو دخترشان مدعى و شاهد آن نبود، و اين خود شديدترين ضربه كارى بر پيكر گفتار و رفتار دشمن بود.

بيان و استدلال هاى دندان شكن حضرت مطلب را طورى واضح مى كرد كه باطل بودن سخن خصم براى همه روشن مى شد. چنين قدرت كلام چيزى بود كه دشمن از آن عاجز بود، و عملاً نشان مى داد كه مقاومت خود را از دست داده است. لذا در هر مرحله ادعايى را رها مى كرد و به شاخه ديگرى مى رفت و ادعاى جديدى مطرح مى ساخت.

ابهّت فاطمى در مقابل ذلت نفاق

سيطره ابهّت فاطمه عليهاالسلام در آن مجلس به عنوان مقام عصمت و دختر وحى، و سخنان بلندى كه از لسان آن حضرت ادا مى شد، دهان ياوه گويان را به كلى قفل كرده بود. از سوى ديگر منظره اى كه از آن عزيزِ پيامبر صلی الله عليه وآله در ذهن ها مجسم شد و ديدند كه ياراى راه رفتن ندارد و آه از دل پر درد برمى آورد، چنان مردم را منقلب كرده بود كه همه اشك مى ريختند و مجال سخن براى آن حضرت نبود. يك آه فاطمه عليهاالسلام كافى بود تا مجلس دگرگون شود؛ و اين بُرَندگى آه دل دشمن غاصب را مى لرزانيد.

توبيخ و عتاب مردم از سوى حضرت زهرا عليهاالسلام نيز حالت عجيبى را حاكم كرده بود. در حالى كه ابوبكر در غصب فدك اجماع مردم را سند خود قرار مى داد، حضرت خطاب به مسلمانان و در حضورشان آنان را روى آورندگان به باطل معرفى مى كرد و مى فرمود: «چرا به جنگ اين امامان كفر بر نمى خيزيد»؟!

2 . خلاصه اى از خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

3 . وظيفه مهم مسلمانان

به عنوان مقدمه اى بر مطلب اصلى، ابتدا خطاب به مسلمانان يادآور شدند كه آنان اولين مسلمانان و حاملان پيام نبوت در سايه امامت به امت ها و نسل هاى آينده اند.

7 . فداكارى هاى اميرالمؤمنين عليه السلام براى اسلام

مسير طبيعى سخن در اينجا منعطف به زحمات طاقت فرساى اميرالمؤمنين عليه السلام در ابلاغ و حفظ رسالت محمدى شد، و دلسوزى حقيقى آن حضرت و فداكارى تمام عيار او براى دين خدا در زمانى كه مردم در چنان افكارى نبودند مطرح شد، و حضرت به ذكر اصول مطالب اكتفا كردند.

9 . سقوط در فتنه ها

سپس حضرت زهرا عليهاالسلام تعجب خود را از چنين سرعتى در ارتداد و پشت پا زدن به دين كه هنوز پيامبرشان دفن نشده بود، و نيز از آوردن بهانه هاى بى جا براى عمل خود كه جلوگيرى از فتنه بود، اعلام كردند و فرمودند: «شما به بهانه فرار از فتنه اين اقدامات را انجام داديد در حالى كه خود اين كارها ايجاد فتنه بود».

عجيب تر از آن را چنين بيان كردند كه نه تنها دين خدا را كنار گذاشتيد و قرآن و دستورات پيامبر صلی الله عليه وآله را ناديده گرفتيد، بلكه به دست خود عمدا آتش بپا كرديد و سعى در خاموش كردن نور خدا نموديد، و ما را وادار به صبر كرديد همچون كسى كه بر بريدن چاقو و فرو رفتن نيزه در بدنش صبر كند!

11 . استدلال هاى قرآنى درباره فدك

حضرت استدلال بر مسئله ارث را به صورت تمام عيار با استناد به قرآن و خواندن آيات ارث در حضور مهاجرين و انصار چنين بيان فرمودند:

خداوند درباره انبياء در قرآن ارث را مطرح كرده است و آيات ارث درباره عموم مردم نيز در قرآن صريح است. به چه دليل من كه فاطمه دختر پيامبرتان هستم بايد از اين اصول كلى قرآن درباره ارث مستثنى باشم؟

آيا نسبت من و پدرم را انكار مى كنيد؟! يا آيات قرآن مخصوص شماست و درباره پيامبر جارى نيست؟! يا من و پدرم دو مذهب جداگانه داشته ايم و لذا نمى توانيم از يكديگر ارث ببريم؟! يا شما عموم و خصوص قرآن را بهتر از پدر من و پسر عمويم (على عليه السلام) مى دانيد؟!

اكنون كه حق را ناديده مى گيريد سخن ما بماند تا روز قيامت خداوند بين ما حكم كند و پيامبر صلی الله عليه وآله به مخاصمه شما برخيزد.

14 . خطاب به انصار و توبيخ آنان

سپس مسئله ارث را بار ديگر با انصار مطرح كردند و تشويق را با گلايه درآميخته فرمودند:

اَيها بَنى قَيلَه، آيا شما ببينيد و بشنويد و ارث مرا ببرند؟ حتى نزد شما آمدم و يارى خواستم باز هم جواب نداديد؟!

شما سوابق عالى در دفاع از ما داشتيد و دستورات ما را به خوبى عمل مى كرديد. چطور شده كه يك باره روى ترس نشان داده ايد؟

در اينجا حضرت ضمن توبيخ آنان به خاطر سكوت در مقابل غاصبين فرمودند: «با سردمداران كفر به جنگ برخيزيد كه اينان پيمان محترمى ندارند، شايد از اين طريق از كار خود دست بردارند. چرا با كسانى كه پيمان خود را شكسته اند جنگ نمى كنيد»؟

16 . سوء استفاده غاصب فدك از سكوت مردم

وقتى كلام حضرت به اينجا رسيد و تأثير شديدى بر مردم گذاشت، ابوبكر با مطرح كردن مطالبى كه بيشتر براى آرام كردن عواطف مردم بود در صدد جواب برآمد، و با تصديق حضرت در مطالب ذكر شده اين مسئله را مطرح كرد:

پدرت نسبت به مؤمنين مهربان بود، و او مقام پدرى تو را داشت و برادر پسر عمويت (على عليه السلام) بود و شما راهنماى ما به بهشت هستيد و در كمال و صداقت تو نيز سخنى نيست. ولى من به خاطر گفته پيامبر كه «پيامبران ارث نمى گذارند» فدك را گرفته و در راه اسلحه و سپاه مسلمين مصرف مى كنم تا با كفار جنگ كنند، و اين كار را با اتفاق نظر مسلمين انجام داده ام. اموال شخصى من در اختيار توست و ما هم در اموال تو دخالتى نداريم.

18 . عقب نشينى ابوبكر از حديث جعلى

ابوبكر كه با سخنان حضرت زهرا عليهاالسلام از مطرح كردن حديث جعلى خود پشيمان شده بود و ارزشى براى آن نمى ديد، آخرين راه را آن دانست كه مسئله را بر عهده مسلمين بگذارد و ادعا كرد كه اصلاً دستور اين اقدام از سوى مسلمين به من ابلاغ شد و من با توافق و اتفاق آنان دست به چنين كارى زدم و همه مسلمين هم بر اين مطلب شاهدند.

21 . نقشه هاى جديد غاصبين

ابوبكر و عمر در جلسه اى كه تشكيل دادند يكديگر را در اشتباه نقشه هاى خود ملامت كردند. سپس به اين نتيجه رسيدند كه گذشته ها را بايد فراموش كرد و فكر امروز و فردا را نمود كه چگونه به راه خود ادامه دهيم!

24 . غدير خم آخرين اتمام حجت

حضرت زهرا عليهاالسلام با اتمام خطابه برخاستند و به سوى خانه كه در فاصله چند قدمى بود حركت كردند. شخصى به نام رافع در بين راه به حضرت عرض كرد: «اگر على بن ابى طالب قبل از بيعت ابوبكر مردم را متوجه مى كرد ما جز او را قبول نمى كرديم»!! پيدا بود كه اين سخن ساختگى و به عنوان سوژه دادن به دست مردم بود. لذا حضرت با غضب به او فرمود:

دور شو كه خداوند بعد از غدير خم براى احدى عذرى و دليلى باقى نگذاشته است!

26 . كلام تسلّى بخش اميرالمؤمنين عليه السلام

اميرالمؤمنين عليه السلام براى آرامش فاطمه عليهاالسلام كه در واقع روح على عليه السلام بود، به آن حضرت تسلّى داد و آه دل خود را بيان كرد. در اين باره اشاره كرد كه من نيز از آنچه در قدرت دارم كوتاهى نمى كنم، و بعد از انجام وظيفه آنچه پيش آيد بايد صبر كرد و به حساب خداوند قرار داد. حضرت زهرا عليهاالسلام هم فرمود: «به حساب خداوند مى گذارم»، و آرام گرفت.

3 . جمع بندى استدلال هاى حضرت زهرا عليهاالسلام در مقابل غاصبين

تنظيم و دسته بندى احتجاجات فدكيه

با توجه به اينكه در حال سخنرانى تقديم و تأخير مطالب به اقتضاى مجلس و حالت روحى حاكم بر آن تنظيم مى شود، جنبه هاى اعتقادى و قانونى و اخلاقى در كلام حضرت به طور جداگانه ذكر نشده، بلكه به مناسبتى كه ذكر هر مطلبى لزوم داشته آن را مطرح فرموده اند.

از سوى ديگر همه اين مطالب در يك مجلس ذكر نشده، چرا كه حضرت چندين مرحله براى فدك به مخاصمه رفتند و هر يك از نظر شرايط حالت خاصى داشت. يك مورد مجلس عمومى و در حضور مردم است، و موردى ديگر فقط با حضور ابوبكر و عمر و اصحاب خاصشان است، و گاهى ديگر ابوبكر يا عمر هر يك به تنهايى هستند، و زمانى ديگر فقط مردم هستند.

آنچه در اين قسمت انجام شده تفكيك و دسته بندى استدلال ها در همه موارد است، يعنى هم موارد خطبه حضرت و هم غير خطبه از مواردى كه در بخش دوم كتاب حاضر ذكر شد. بدين صورت توانسته ايم دوره كاملى از استدلال هاى حضرت زهرا عليهاالسلام در مسئله فدك را تقديم نماييم تا شيعه آن حضرت بتواند يك دوره جمع بندى شده از

ص: 127

1 . استدلال هاى اعتقادى

1 . فاطمة سيدة نساء اهل الجنة

حضرت زهرا عليهاالسلام ابتدا بالاترين فضيلت خود را مطرح كردند كه پيامبر صلی الله عليه وآله فرموده است: «فاطمه سيده زنان اهل بهشت است». اين مطلب به معناى آن است كه حضرت زهرا عليهاالسلام جزء چند نفرى است كه در اولين مرتبه خلقت قرار دارند و در بهشت كه نتيجه خوبى ها در دنياست فاطمه عليهاالسلام بانوى بانوان است.

حضرت پس از مطرح كردن اين مطلب فرمودند: وقتى سيده بانوان بهشت مى گويد: «فدك از آن من است» آيا باز هم اين احتمال وجود دارد كه راست نگويد؟! اگر سخن كسى را كه در مرتبه اول عالم وجود است نپذيريم و از او شاهد بخواهيم، در واقع او را به عنوان سيده زنان بهشت قبول نداريم.

اگر كسى واقعا از اين اعتقاد خود دست برداشته در واقع خود را معرفى مى كند! و اگر بنا باشد ما از چنين شخصيتى شاهد بخواهيم پس چگونه در بالاتر از اينها كه معارف دينمان است بر او اعتماد كنيم؟

3 . رد سخن معصوم كفر است

در مرحله بعد حضرت با استناد به آيه تطهير فرمودند: اگر شما سخن ما را قبول نكنيد و از ما شاهد بخواهيد، در واقع شهادت خدا را رد كرده ايد و در پى شهادت مردم هستيد؛ و شكى نيست كه ردّ سخن خدا مساوى با كفر است.

اگر بنا باشد ارزش «عصمت» به اندازه قبول سخنى درباره قطعه زمينى هم مؤثر نباشد، پس تكليف معارف دين كه با ضمانت عصمت از سوى پروردگار به ما مى رسد چه مى شود؟

پيداست كه اعتقاد به آيه تطهير در منكرين فدك محل اشكال واقع شده، وگرنه با اعتقاد به عصمت نياز به هيچ دليل ديگرى نيست. هر سخنى از لسان معصوم در هر موضوعى صادر شود حجت تمام عيار است، و هيچكس حق ندارد در آن كوچك ترين شكى پيدا كند. بنابر اين قرار گرفتن در مقابل سخن فاطمه عليهاالسلام مساوى با كفر و ارتداد است.

6 . مخالفت صريح و عمدى با پيامبر صلی الله عليه وآله

از نظر همه مسلمين ارزش والاى پيامبر صلی الله عليه وآله به عنوان اول شخص عالم وجود، جزء معتقدات قطعى است. گفتار و رفتار پيامبر صلی الله عليه وآله هم مستند به وحى است و مقام «وَ لايَنطِقُ عَنِ الهَوى، اِن هُوَ اِلاّ وَحىٌ يوحى» را دارد. با اين سابقه اعتقادى در مسئله فدك چند نقطه واضح از سخنان پيامبر صلی الله عليه وآله مورد مخالفت صريح قرار گرفت.

از جمله غصب اعطايى پيامبر صلی الله عليه وآله به فاطمه عليهاالسلام بود، كه طى ماجراى مفصلى انجام شد و همه مردم متوجه آن شدند و كسى بى اطلاع نماند. غصب فدك در واقع زير پا گذاشتن عمل پيامبر صلی الله عليه وآله به صورت وقيحانه اى بود كه با اعتقاد هيچ مسلمانى ناسازگار نبود.

همچنين بى اعتنايى به سخن آن حضرت كه فرموده بود: «فاطِمَةُ سَيِّدَةِ نِساءِ اَهلِ الجَنَّةِ» و نيز «اُمّ اَيمَن اِمرَأَةٌ مِن اَهلِ الجَنَّةِ» از نمونه هاى زير پا گذاشتن اعتقادات اصيل يك مسلمان نسبت به پيامبرش است.

8 . اجماع امت ارزش دينى ندارد

از آنجا كه غاصبين مجبور بودند رسما ارتباط خود را با قرآن و حديث قطع كنند جاى خالى آن را با اجماع پر كردند، تا هرگاه احتياج به بدعت يا حق كشى داشتند با مطرح كردن اتفاق مردم مسئله را تمام كنند. اين مستمسكى بود كه ابوبكر رسما در غصب فدك آن را مطرح كرد و گفت كه آنچه درباره فدك انجام داده ام با توافق و اتفاق مسلمين بوده، و در واقع خواسته آنان را اجرا كرده ام.

حضرت زهرا عليهاالسلام رسما اعلام كردند كه خداوند نمايندگان خود را فرستاده تا مردم از پيش خود كارى نكنند، و اجماع مردم هيچ ارزشى ندارد. جايى كه خدا به كارى راضى نيست اگر همه مردم عالم هم راضى باشند ارزشى ندارد، و جايى كه خداوند به كارى راضى باشد مخالفت همه مردم عالم ارزشى نخواهد داشت.

تا اينجا مبانى اعتقادى مردم بود كه حضرت زهرا عليهاالسلام آنها را مورد سؤال قرار داد، و اقرار گرفت كه به مخالفت صريح با گذشته عقيدتى خود پرداخته اند و در حقيقت از دين خود برگشته اند.

ص: 132

2 . استدلال هاى قانونى

3 . مدعى شاهد بياورد

نقطه ضرورى از قضاوت اسلام اين است كه مُدَّعى بايد شاهد بياورد نه مُدَّعى عَلَيه. حضرت زهرا عليهاالسلام فدك را متصرف بودند، و غاصبين يا همه مردم بر عليه آن حضرت ادعا داشتند. در چنين شرايطى ابوبكر و عمر از حضرت شاهد بر ملكيت فدك مى خواستند، در حالى كه بايد خودشان شاهد مى آوردند!

6 . فدك اعطايى است و اِرث نيست

غاصبين براى آنكه ملكيت حضرت را زير سؤال ببرند مطرح كردند كه فدك ارث پيامبر صلی الله عليه وآله است كه به حضرت رسيده است. حضرت در ردّ چنين ادعايى فرمود: اصلاً فدك اعطايى پيامبر صلی الله عليه وآله به من است كه چهار سال قبل به من بخشيده و من آن را تصرف كرده ام، و ربطى به ارث ندارد تا مراحل قانونى ارث را طى كند!

9 . همه از پدرانشان ارث مى برند

با فرض اينكه غاصبين نخواستند اعطايى بودن فدك را بپذيرند و آن را ارث حساب كردند، حضرت فرمود: طبق قانون صريح اسلام و قواعد تعيين شده براى ارث، همه فرزندان از پدرانشان ارث مى بردند و من هم يكى از مردم هستم، چرا درباره ارث من مانع مى شويد و آن را يك استثنا مى دانيد؟

13 . «النَّبىُّ لايُوَرِّث» حديث جعلى است

با مطرح شدن حديث ساختگى «پيامبر ارث نمى گذارد»، حضرت در پاسخ فرمود: اين اولين دروغى است كه در اسلام آورده ايد. عجيب نيست كه مطلب به اين عظمت را كه به معناى استثنا زدن به قرآن است، احدى از اصحاب پيامبر صلی الله عليه وآله از آن حضرت نشنيده و فقط عايشه و حفصه و يك عرب بيابانى شنيده اند؟!

1 . مراعات مالى محترمانه

2 . فدك براى نسل زهرا عليهاالسلام

پيامبر صلی الله عليه وآله هنگام تحويل فدك به حضرت زهرا عليهاالسلام تصريح كردند كه اين را براى فرزندان و نسل تو مى دهم تا به مردم احتياج نداشته باشند، به خصوص مردمى كه اينچنين نسبت به اهل بيت پيامبرشان اظهار محبت كردند!! وقتى فدك غصب شد حضرت زهرا عليهاالسلام فرمود:

شما خوب مى دانيد كه اين فدك را پدرم براى فرزندانم به من بخشيده بود، گويا تحمل ديدن آسايش خود و فرزندانم را نداريد؟

1 . بى اعتنايى فوق العاده

در حالى كه حوادث خونبار يكى پس از ديگرى براى خاندان رسالت پيش مى آمد و هر روز مصيبت تازه اى به دست غاصبان براى عزيز رسالت بپا مى شد، مردم به گونه اى مهر سكوت بر لب زده بودند و بى اعتنايى مى نمودند كه گويى كار مهمى واقع نمى شود و مسئله مهمى رخ نداده است. حضرت به شدت اين حالت مردم را مورد حمله قرار دادند كه: «ما هذِهِ الغَميزَةُ فى حَقّى وَ السِّنَةُ عَن ظُلامَتى»؟!

4 . اجتماع بر غدر و مكر و حيله

نكته اى كه بسيار چشمگير بود اتفاق مردم بر باطل بود. منظره كار چنين بود كه هرگاه عهد شكنى و بدعت گزارى مطرح مى شد مردم فورا بر آن متفق مى شدند و آن را اجرا هم مى كردند و اين مطلب هر روز تكرار مى شد. آيا مردم بر سر حق هم چنين اتفاقى مى كنند؟ آيا جاى تعجّب ندارد كه مردم بر سر باطل چنين يكدل و يكجا عمل كنند؟!

2 . من دختر ترساننده از عذابم

حضرت زهرا عليهاالسلام به عنوان ترساندن مردم از عذاب الهى و اينكه اگر پيامبر صلی الله عليه وآله بود شما را از عذاب مى ترسانيد و من دختر همان پيامبرم، تعبيرى تكان دهنده به كار بردند و فرمودند: «اَنَا ابْنَةُ نَذيرٍ لَكُم بَينَ يَدَى عَذابٍ شَديدٍ».

6 . سند و متن و كتابشناسى و شعر فدك

1. كتابشناسى فدك

موضوع كتاب هاى تأليف شده

از آنجا كه در فدك بحث بر سر اثبات نتايج ماجراست كه به غضب حضرت زهرا عليهاالسلام و اذيت آن حضرت منتهى مى شود، و نتيجه آن رويارويى با ذات الهى و كفر است، لذا بحث هاى كلامى شديدى درباره آن در گرفته است.

با اينكه طرفداران دشمن فاطمه عليهاالسلام جعليات بسيارى بر آنچه خود آنها گفتند اضافه كرده اند، و به گونه اى از غاصبين دفاع كرده اند كه حتى خود آنها بدان راضى نمى شوند، ولى با اين همه نتوانسته اند ذره اى از شدت جنايت بكاهند، چرا كه فاطمه عليهاالسلام خود در اول اين مسير كار دشمن را يكسره كرد، و در واقع اينان تلاش مذبوحانه اى در راه احياى سخنان مُرده دشمن مى كنند.

1 . كتاب هاى مربوط به ماجراى فدك

كتاب هاى فارسى خطى

56 . تحقيق درباره حضرت زهرا عليهاالسلام در ارتباط با جريان فدك، اعظم كاشانى وحيد

57 . شواهد فدكيه، شرف على حسين

58 . فدك، احمد معارف وند

59 . فدك، ميثم ايوبى

60 . فدك، محمد قاسمى

61 . فدك، سيد محمدحسين قلعه سرى

62 . فدك، حميد كمالى اردكانى

63 . فدك، اعظم جهان بخش زاده

64 . فدك در تاريخ، زهرا نجارزادگان

65 . فدك در فقه شيعه، حسن رضازاده مقدم

66 . فدك در قرآن، قرآن در فدك، محمد باقر انصارى

67 . فدك سايه سار حاكميت اهل بيت عليهم السلام، غلامرضا گلى زواره اى

68 . فدك سند مظلوميت زهرا عليهاالسلام، حامد وحيدى

69 . فدك عطيه الهى، احمد راهدارى

70 . فدك قصه مظلوميت، زهرا جوان بخت، نسيم ميلانى فر، فريبا واصبى، پروين ملك آبادى.

71 . فدك و سير تاريخى آن، محمد حسين بن محمد تقى مهدوى اصفهانى.

72 . ميراث انبياء، حسن انصارى زاده

كتاب هاى عربى خطى

99 . أنوار الهداية فى مبحث فدك والقرطاس و دفع بعض شبهات الناس، محمد انور بن نورالدين محمد اكبرآبادى هندى

100 . تَرَكَة النبى صلی الله عليه وآله، حماد بن اسحاق بن اسماعيل بن حماد بن زيد

101 . جزء فى تحقيق «لانورث ما تركناه صدقة»، محمد معين بن محمد امين سندى تتوى حنفى

102 . حديث الخضر مع أبى بكر فى فدك، مؤلف: ؟

103 . دفاعيات فاطمة عليهاالسلام، مجيد هوشنگى كاظمى

104 . ذكر فاطمه عليهاالسلام و ابى بكر، عبدالعزيز بن يحيى جلودى بصرى

105 . رسالة حديث نحن معاشر الأنبياء لا نورث، محمد بن محمد عكبرى (شيخ مفيد)

106 . رسالة السيدة حُسنيّة فى فدك، مؤلف: ؟

107 . رسالة فى حقيقة فدك، جعفر بن بكير خياط

108 . رسالة فى حكم ابى بكر فى فدك، مؤلف: ؟

109 . رسالة فى فدك، محمد مهدوى لاهيجى

110 . فدك، محمد رضا جعفرى

111 . فدك، ابراهيم بن محمد ثقفى كوفى

112 . فدك، عبيداللّه بن احمد انبارى

113 . فدك، مظفر بن محمد بلخى

114 . فدك، عبدالرحمن بن كثير هاشمى

115 . فدك، يحيى بن زكريا ترماشيرى

ص: 152

كتاب هاى اردو چاپى

130 . اءزالة الشك عن مسئلة فدك، محمد عبدالستار تونسوى

131 . اءظهار فى تحقيق ميراث السيد المختار، سيد عبدالباسط محمد عالم عريضى

132 . اءنتصار الشيعة فى رد اءبن تيمية، حكيم احمد شاه

133 . باغ فدك، سيد محمود احمد رضوى

134 . باغ فدك مين سرسرى نظر، زين العابدين كوپاگنج

135 . باغى، سيد كرار حسين محمودآبادى

136 . بحث باغ فدك، مؤلف: ؟

137 . بحث فدك، محمد مهدى على

ص: 153

كتاب هاى اردو خطى

165 . فدك، محمد حسن صلاح الدين نجفى

166 . فدك، نذير على انصارى

167 . فدك كى راز، محمد باقر انصارى، سيد حسين رجايى، مترجم: احمد امامى

168 . ملكيت فدك، غلام حسين بن محمد حيات

2 . كتاب هاى مربوط به خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام

كتاب هاى فارسى خطى

97 . بررسى تطبيقى خطبه زهرا عليهاالسلام با قرآن مجيد، مطهره امينى

98 . بررسى خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام، محسن واعظ

99 . بررسى خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام و ترجمه آن، سيد على اكبر سجادى پور

100 . حضرت زهرا عليهاالسلام سخن مى گويد، سيد شهاب الدين حسينى

101 . خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام، امير تقدمى

102 . خطبه فدكيه حضرت زهرا عليهاالسلام، محمد روحانى على آبادى

103 . خطبه منظومه حضرت زهرا عليهاالسلام، سيد رضا آل ياسين

104 . سيرى اجمالى در مصادر و اسناد خطبه حضرت فاطمه عليهاالسلام در مسجد مدينه، محمد روحانى على آبادى

105 . شرح خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام، سيد احمد بن عطاءاللّه امامى حسينى عريضى اصفهانى

106 . شرح خطبه حضرت فاطمه عليهاالسلام، 2 ج، احمد ارجمند اردبيلى

ص: 160

كتاب هاى عربى چاپى

114 . البلاغة الفاطمية، عبدالرضا بن محمدعلى مطبعى

115 . البلاغة الفاطمية من الدوحة المحمدية، سيد جاسم بن حسن شبر

116 . خطب سيدة النساء فاطمة الزهراء عليهاالسلام، محمد جواد محمودى

117 . خطب فاطمة الزهراء عليهاالسلام، حلم حائرى

118 . خطبة الزهراء عليهاالسلام، هاشم محمد طبع

119 . خطبة الزهراء عليهاالسلام، زهرا خرسان

120 . خطبة الزهراء عليهاالسلام، جلال ميرحائرى

121 . خطبة الزهراء عليهاالسلام، مكتبة الامام اميرالمؤمنين عليه السلام نجف

122 . خطبة الزهرا عليهاالسلام و خبر استشهادها، سيد محسن بن محمد على طاهر آل السيد احمد.

123 . خطبة الزهراء عليهاالسلام و قصتها، نخبة من طلبة الحوزة فى النجف

124 . الخطبة الفاطمية الكاملة، محمد باقر انصارى، سيد حسين رجايى

125 . الخطبة الفدكية، سيد محمود غريفى

126 . خطيبة الامّة، محمد امين

127 . الدرة البيضاء فى شرح خطبة الزهراء عليهاالسلام، سيد محمد تقى بن اسحاق رضوى قمى

128 . الزهراء عليهاالسلام و خطبة فدك، محمد تقى شريعتمدارى

ص: 161

كتاب هاى عربى خطى

142 . تضوّع اللطائم فى شرح خطبة فاطمة الزهراء عليهاالسلام، يحيى بن حميد بن ظافر طائى

143 . تفسير خطبة فاطمة الزهراء عليهاالسلام، احمد بن عبدالواحد بن احمد بزاز

144 . حديث خطبة الزهراء عليهاالسلام، سيد مرتضى علم الهدى

145 . خطبة الزهراء عليهاالسلام، على بن هارون

146 . خطبة سيدة النساء عليهاالسلام، محمد رضا جعفرى

147 . دراسة عامة لخطبة فاطمة الزهراء عليهاالسلام، طاهره صياد شريفيان

148 . الدرة البيضاء فى شرح خطبة الزهراء عليهاالسلام، سيد هادى بن حسينى صائغ

149 . شرح خطبة الزهراء عليهاالسلام، سيد ابوالقاسم بن حسن حسينى موسوى

ص: 162

كتاب هاى اردو چاپى

156 . حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام كه بصيرت افروز خطبات، سيد ابن حسن

157 . خطبات حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام، اقبال حيدر حيدرى.

158 . خطبة الزهراء عليهاالسلام، محمد تقى خان حيدرآبادى

159 . شرح خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام، سيد حسن نقوى لكنهويى

160 . شرح خطبه فدكيه، سيد نسيم رضوى هندى

161 . شرح خطبة اللمة، سيد على محمد بن محمد بن دلدار على نقوى لكنهويى

162 . كلنك كاتيكا، سيد على محمد لكنهويى

كتاب هاى فرانسوى

171 . خطبه آتشين بانوى اسلام، 2 ج، ناصر مكارم شيرازى، مترجم: حسين كريمى

172 . خطبه فدكيه، مترجم: فريده مهدوى دامغانى

173 . خطبه هاى روشنگرانه حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام، بنياد بعثت، مترجم: على لواسانى

174 . لُ لميرى كِلِست حضرت فاطيما زهرا عليهاالسلام، عليرضا مسجد جامعى، مترجم: فريده مهدوى دامغانى La lumiere celeste hazrate Fatemeye Zahra

2 . سند خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

راويان اصلى متن كامل خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام به 22 سند براى ما نقل شده، كه اسناد معتبر هر يك در كتاب هاى مورد اعتماد ثبت شده است. راويان اصلى خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام 9 نفر به شرح زير هستند:

2 . امام حسين عليه السلام

اين سند در كتاب هاى دلائل الامامة و بلاغات النساء آمده و ناقل از آن حضرت امام سجاد عليه السلام است، و ناقل از آن حضرت زيد بن على بن الحسين عليه السلام است.

منابع متن كامل خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام با اسناد زيادى نقل شده كه بسيارى از آنها به دست ما نرسيده، و يا اگر رسيده متن كامل خطبه را همراه نداشته و فقط قسمت هايى از آن را نقل كرده است. اسنادى كه تاكنون به دست ما رسيده و خطبه كامل حضرت را براى ما نقل كرده 22 سند است كه ذيلاً به عنوان پشتوانه متنِ مقابله شده خطبه عينا ذكر مى شود. اين اسناد از 18 منبع مهم استخراج شده است:

1 . دلائل الاءمامة، لأبى جعفر محمد بن جرير الطبرى الإمامى من علماء القرن الخامس، طبعة قم، مؤسسة البعثة، 1413 ق : ص 129 - 109 .

2 . الاحتجاج، لأبى منصور احمد بن على بن أبى طالب الطبرسى المتوفى 548 ق، طبعة قم : ج 1 ص 131 - 146 .

3 . كشف الغمة فى معرفة الأئمة عليهم السلام، لأبى الحسن على بن عيسى بن أبى الفتح الإربلى المتوفى 693 ق، طبعة بيروت، دار الكتاب الإسلامى : ج 2 ص 105 - 120 .

4 . شرح نهج البلاغة، لابن ميثم البحرانى المتوفى 679 ق، طبعة بيروت، 1401، دار العالم الإسلامى: ج 5 ص 105 .

5 . الشافى فى الاءمامة، للشريف المرتضى على بن الحسين الموسوى المتوفى 436 ق، طبعة طهران، مؤسسة الصادق، 1410 ق : ج 4 ص 69 - 78 .

6 . شرح الأخبار فى فضائل الأئمة الأطهار عليهم السلام، للقاضى نعمان المغربى المتوفى 363 ق، طبعة قم، جماعة المدرسين: ج 3 ص 34 - 40 .

7 . الطرائف، للسيد رضى الدين على بن طاووس المتوفى 664 ق، طبعة قم، 1400 ق : ص 263 - 266 .

8 . الكتاب المبين، لمحمد بن عبدالنبى النيشابورى المتوفى 1232 ق، مخطوطة فى مكتبة المرعشى بقم، رقمها 1875 : ص 190 .

ص: 168

اسناد و رجال متن كامل خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

در اين قسمت اسناد خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام را در 2 بخش مى آوريم: يكى خطبه مفصل حضرت در مسجد و ديگرى كلام حضرت در خانه براى عيادت كنندگان.

ص: 170

الف . اسناد خطبه حضرت در مسجد

2. روايت امام حسين عليه السلام :

راوى اين روايت از آن حضرت، امام سجاد عليه السلام است.

7 . قال أبوجعفر الطبرى فى كتابه «دلائل الإمامة»: حدثنا العباس بن بكار، قال: حدثنا حرب بن ميمون، عن زيد بن على، عن آبائه عليهم السلام. (و هو ينتهى إلى الحسين عليه السلام).

8 . قال ابن طيفور فى كتابه «بلاغات النساء»: عن أبى الحسين زيد بن على بن الحسين عليه السلام، قال: حدثنيه أبى، عن جدى (الحسين عليه السلام).

4 . روايت ابن عباس :

12 . قال أبوجعفر الطبرى فى «دلائل الإمامة»: حدثنا أبو المفضل محمد بن عبد اللّه بن المطلب الشيبانى، قال: حدثنا أبوالعباس أحمد بن محمد (بن أحمد) بن سعيد الهمدانى، قال: حدثنا أحمد بن محمد بن عثمان بن سعيد الزيّات، قال: حدثنا محمد بن الحسين القَصَبانى، قال: حدثنا أحمد بن محمد بن أبى نصر البزنطى، عن السكونى، عن أبان بن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب الربعى، عن عكرمة، عن ابن عباس.

6 . روايت عائشة :

16 . قال السيد المرتضى فى كتابه الشافى: أخبرنا أبوعبداللّه (خ ل: ابوعبيداللّه) محمد بن عمران المرزبانى (و زاد فى خ ل: قال: حدثنى محمد بن احمد الكاتب)، قال: حدثنا أحمد بن عبيد بن ناصح النحوى، قال: حدثنى الزيادى، قال: حدثنا الشرقى بن القطامى، عن محمد بن إسحاق، قال: حدثنا صالح بن كيسان، عن عروة بن الزبير، عن عائشة.

17 . قال السيد ابن طاووس فى كتاب «الطرائف»: ذكر الشيخ أسعد بن سقروة فى كتاب الفائق، عن الأربعين، عن الشيخ أبوبكر أحمد بن موسى بن مردويه الإصفهانى فى كتاب المناقب، قال: أخبرنا إسحاق بن عبداللّه بن إبراهيم، قال: حدثنا أحمد بن عبيد بن ناصح النحوى، قال: حدثنا الزيادى محمد بن زياد، قال: حدثنا شرفى بن قطامى، عن صالح بن كيسان، عن الزهرى، عن عروة، عن عائشة.

18 . قال الشيخ محمد النيشابورى فى «الكتاب المبين»: قال الشيخ سعيد بن سقر فى كتاب الفائق، و الحافظ أبوبكر أحمد بن موسى بن مردويه فى كتاب المناقب، أخبرنا إسحاق بن عبداللّه بن إبراهيم، قال: حدثنا أحمد بن عبيد بن ناصح، قال: حدثنا الزيادى محمد بن زياد، قال: حدثنا شرقى بن قطامى، عن صالح بن كيسان، عن الزهرى، قال: حدثنا عروة، عن عائشه.

9 . روايت ابن عائشة :

21 . قال السيد المرتضى فى «الشافى»: قال المرزبانى: حدثنا أبوبكر أحمد بن محمد المكى، قال: حدثنا أبوالعيناء محمد بن القاسم اليمانى، قال: حدثنا ابن عائشة.

22 . قال أبوجعفر الطبرى فى «دلائل الإمامة»: قال الصفوانى: حدثنا ابن عائشة.

3 . روايت فاطمة بنت الحسين عليه السلام :

4 . قال أبوجعفر الطبرى فى «دلائل الإمامة»: حدثنى أبوإسحاق إبراهيم بن مخلد بن جعفر الباقرحى، قال: حدثتنى أم الفضل خديجة بنت أبى بكر محمد بن أحمد بن أبى الثلج، قالت: حدثنا أبوعبداللّه محمد بن أحمد الصفوانى، قال: حدثنا أبوأحمد عبدالعزيز بن يحيى الجلودى، قال: حدثنى محمد بن زكريا، قال: حدثنا محمد بن عبدالرحمن المهلبى، قال: حدثنا عبداللّه بن محمد بن سليمان المدائنى، قال: حدثنى أبى، عن عبداللّه بن الحسن بن الحسن، عن أمه فاطمة بنت الحسين عليه السلام.

5 . قال الصدوق فى «معانى الأخبار»: حدثنا أحمد بن الحسن القطان، قال: حدثنا عبدالرحمن بن محمد الحسينى، قال: حدثنا أبوالطيب محمد بن الحسين بن حميد اللخمى، قال: حدثنا أبوعبداللّه محمد بن زكريا، قال: حدثنا محمد بن عبدالرحمن المهلبى، قال: حدثنا عبداللّه بن محمد بن سليمان، عن أبيه، عن عبداللّه بن الحسن، عن أمه فاطمة بنت الحسين عليه السلام.

6 . قال ابن أبى الحديد فى شرحه على نهج البلاغه: قال أبوبكر أحمد بن عبدالعزيز الجوهرى، حدثنا محمد بن زكريا، قال: حدثنا محمد بن عبدالرحمن المهلبى، عن عبداللّه بن حماد بن سليمان، عن أبيه، عن عبداللّه بن حسن بن حسن، عن أمه فاطمة بنت الحسين عليه السلام.

7 . قال على بن عيسى الإربلى فى «كشف الغمة»: روى صاحب كتاب السقيفة، عن رجاله، عن عبداللّه بن حسن، عن أمه فاطمة بنت الحسين عليه السلام.

ص: 176

4 . روايت ابن عباس :

8 . قال الشيخ الطوسى فى «الأمالى»: قال: أخبرنا الحفّار، قال: حدثنا إسماعيل بن على الدعبلى، قال: حدثنا أحمد بن على الخزّاز - ببغداد بالكرخ بدار كعب - قال: حدثنا أبوسهل الدقاق، قال: حدثنا عبدالرزاق (خ ل: عبداللّه بن عبدالرزاق)، قال الدعبلى: حدثنا أبويعقوب إسحاق بن إبراهيم الديرى بصنعاء اليمن فى سنة ثلاث و ثمانين و مائتين، قال: حدثنا عبدالرزاق، قال: أخبرنا معمر، عن الزهرى، عن عبيداللّه بن عبداللّه بن عتبة بن مسعود، عن ابن عباس.

تأكيد بر حفظ خطابه در تاريخ شيعه

در طول تاريخ تأكيد خاصى بر حفظ متن اين خطبه بوده است، كه هم يادگار مادر شيعه است و هم سند مظلوميت او، به خصوص سادات كه فرزندان حقيقى حضرت هستند از قديم الايام بر اين امر تأكيد داشته اند. چند سند تاريخى در اين باره تقديم مى شود:

1 . زيد بن على بن الحسين عليه السلام (از قرن اول) مى گويد: «ديدم بزرگان آل ابى طالب را كه خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام را از پدرانشان نقل مى كردند و به فرزندانشان مى آموختند. همچنين بزرگان شيعه آن را نقل مى كردند و مورد بحث قرار مى دادند».(1)

2 . على بن عيسى اربلى مى گويد: «خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام را موافق و مخالف نقل كرده اند».(2)

3 . سيد عبدالحسين شرف الدين مى گويد: «گذشتگان از فرزندان فاطمه و على عليهماالسلام خطبه آن حضرت را براى ما نقل كرده اند، و اين رشته تا زمان ائمه عليهم السلام ادامه داشته است».(3)

تنظيم متن حاضر

متن حاضر طبق منابع و اسنادى كه قبلاً ذكر شد پس از مقابله و تطبيق آن در منابع هيجده گانه اش يعنى كتاب هاى دلائل الامامة، الاحتجاج، كشف الغمة، الشافى، شرح نهج البلاغة (ابن ميثم)، الطرائف، الكتاب المبين، شرح الاخبار، انوار اليقين، الامالى (شيخ طوسى)، معانى الاخبار، شرح نهج البلاغة (ابن ابى الحديد)، بلاغات النساء، التذكرة الحمدونية، نثر الدُّر، منال الطالب، الفاضل فى صفة الادب الكامل، به اضافه نسخه علامه قزوينى در كتاب «فدك» تنظيم و تلفيق شده است، و به 37 قسمت تقسيم شده و در اول هر بخش شماره و عنوانى براى آن ذكر مى شود.

حركات و اعراب گذارى براى سهولت در مطالعه و حفظ خطبه انجام گرفته است، و موارد مهم خطبه با حروف سياه آورده شده است. در پاورقى ها موارد اختلاف نسخه ها و كيفيت آن آمده است، و رمزهاى زير براى اشاره به كتب مقابله شده تعيين گرديده است:

الف : دلائل الإمامة

ب : بلاغات النساء

ج : كشف الغمة

د : الاحتجاج

ه : منال الطالب

و : نثر الدر

ز : الكتاب المبين

ح : شرح الاخبار

ط : التذكرة الحمدونية

ى : انوار اليقين

ك : امالى الشيخ الطوسى

ل : معانى الاخبار

م : شرح نهج البلاغة ابن ابى الحديد

س : الفاضل فى صفة الادب الكامل

ن : كتاب فدك علامه قزوينى

ص: 179

4 . شعر فدك

ماجراى فدك به عنوان جزئى از زندگانى حضرت زهرا عليهاالسلام در قالب نظم و نثر بيان شده است. شكى نيست كه شعر گذشته از زيبايى خاصى كه در بيان مطالب دارد، از نظر تاريخى مى تواند به عنوان مدرك قابل توجهى براى حفظ سند و متن يك ماجرا به حساب آيد. در اينجا براى نمونه چند شعر عربى و فارسى تقديم مى شود:

و أتت فاطم تطالب بالاء *** رث من المصطفى فما ورَّثاها

ليت شعرى لِمَ خولفت سنن *** القرآن فيها و اللّه قدأبداها

رضى الناس اءذ تلوها بما لم *** يرضَ فيها النبى حين تلاها

نسخت آية المواريث منها *** ام هما بعد فرضها بدلاها

أم ترى آية المودة لم تأت *** بودِّ الزهراء فى قرباها

ثم قالا أبوك جاء بهذا *** حجة من عنادهم نصباها

قال للانبياء حكم بأن لا *** يورثوا فى القديم و انتهراها

أفَبنت النبى لم تدر اءن كا *** ن النبى الهدى بذلك فاها

بضعة من محمد خالفت ما *** قال حاشا مولاتنا حاشاها

سمعته يقول ذاك و جاءت *** تطلب الاءرث ضلَّة و سفاها

ص: 181

7 . متن عربى خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

1 . الزَّهراءُ عليهاالسلام تَأتِي المَسجِدَ

لَمّا أَجْمَعَ أَبُوبَكْرٍ(1) عَلى مَنْعِ فاطِمَةَ عليهاالسلام فَدَكا [وَ صَرَفَ عامِلَها مِنْها(2)] وَ بَلَغَها ذلِكَ(3) ، لاثَتْ خِمارَها [عَلى رَأْسِها(4)] [وَ اشْتَمَلَتْ بِجِلْبابِها(5)] وَ أَقْبَلَتْ في لُمَّةٍ(6) مِنْ حَفَدَتِها وَ نِساءِ قَوْمِها ، [تَجُرُّ أَدْراعَها(7)] ، تَطَأُ ذُيُولَها ، ما تَخْرِمُ مِشْيَتُها

ص: 187

2 . الحَمدُ وَ الثَّناءُ

أَبْتَدِءُ بِحَمْدِ مَنْ هُوَ أَوْلى بِالْحَمْدِ وَ الطَّوْلِ وَ الْمَجْدِ .(5) الْحَمْدُ للّه ِِ عَلى ما أَنْعَمَ ، وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلى ما أَلْهَمَ(6) ، وَ الثَّناءُ بِما قَدَّمَ مِنْ عُمُومِ نِعَمٍ ابْتَدَأَها ، وَ سُبُوغِ آلاءٍ أَسْداها ، وَ إِحْسانِ مِنَنٍ والاها .(7) [أحْمَدُهُ بِمَحامِدَ(8)] جَمَّ عَنِ

ص: 189

3 . بِعثَةُ الرَّسولِ الأَعظَمِ صلی الله عليه وآله وَ مَسيرُ الرِّسالَةِ

وَ أَشْهَدُ أَنَّ أَبي مُحَمَّدا عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ ، اخْتارَهُ قَبْلَ أَنْ يَجْتَبِلَهُ ، وَ اصْطَفاهُ

ص: 191

4 . خِطابُها مَعَ المُهاجِرينَ وَ الاَنصارِ

ثُمَّ الْتَفَتَتْ عليهاالسلام إِلى أَهْلِ الْمَجْلِسِ وَ قالَتْ [ لِجَميعِ الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ : وَ(3)] أَنْتُمْ عِبادَ اللّه ِ نَصْبُ أَمْرِهِ وَ نَهْيِهِ ، وَ حَمَلَةُ دينِهِ(4) وَ وَحْيِهِ ، وَ أُمَناءُ اللّه ِ عَلى أَنْفُسِكُمْ ، وَ بُلَغاؤُهُ إِلَى الْأُمَمِ [حَوْلَكُمْ] .(5) زَعيمُ حَقٍّ للّه ِِ فيكُمْ ، وَ عَهْدٌ قَدَّمَهُ إِلَيْكُمْ .(6)

ص: 194

5 . القُرآنُ وَ اَهلَ البَيتِ عليهم السلام

وَ [نَحْنُ(1)] بَقِيَّةٌ اسْتَخْلَفَها عَلَيْكُمْ .[وَ مَعَنا(2)] كِتابُ اللّه ِ [النّاطِقُ وَ الْقُرآنُ الصّادِقُ وَ النُّورُ السّاطِعُ وَ الضِّياءُ اللاّمِعُ(3)] ، بَيِّنَةٌ بَصائِرُهُ ، وَ آىٌ(4) مُنْكَشَفَةٌ سَرائِرُهُ ، وَ بُرهانٌ فينا(5) مُتَجَلِّيَةٌ(6) ظَواهِرُهُ ، مُديمٌ لِلْبَرِيَّةِ اسْتِماعُهُ(7) ، [مُغْتَبِطَةٌ بِهِ أَشْياعُهُ(8)] ، قائِدٌ إِلَى الرِّضْوانِ اتِّباعُهُ ، مُؤَدٍّ إِلىَ النَّجاةِ اسْتِماعُهُ .(9)

فيهِ تِبْيانُ(10) حُجَجِ اللّه ِ الْمُنَوَّرَةِ(11) ، [وَ مَواعِظُهُ الْمُكَرَّرَةُ(12)] ، وَ عَزائِمُهُ الْمُفَسَّرَةُ(13) ، وَ مَحارِمُهُ الْمُحَذَّرَةُ ، [وَ أَحْكامُهُ الْكافِيَةُ(14)] ، وَ بَيِّناتُهُ الْجالِيَةُ ،

ص: 195

6 . أَسرارُ أَحكامِ اللّه ِ

فَفَرَضَ اللّه ُ(4) الاْيمانَ تَطْهيرا لَكُمْ مِنَ الشِّرْكِ ، وَ الصَّلاةَ تَنْزيها لَكُمْ عَنِ الْكِبْرِ ، وَ الزَّكاةَ [تَزْكِيَةً لِلنَّفْسِ(5)] وَ تَزْييدا فِي الرِّزْقِ ، وَ الصِّيامَ تَثْبيتا(6) لِلاْءِخْلاصِ ، وَ الْحَجَّ تَشْييدا(7) لِلدّينِ، [وَ إِحْياءً لِلسُّنَنِ، وَإِعْلانا لِلشَّريعَةِ(8)] وَ الْعَدْلَ تَنْسيقا لِلْقُلُوبِ(9) [وَ تَمْكينا لِلدّينِ(10)] ، وَ طاعَتَنا] أهل البيت(11)] نِظاما

ص: 196

7 . اِعلَموا أَنّي فاطِمَةُ

ثُمَّ قالَتْ عليهاالسلام: أَيُّهَا النّاسُ ، اعْلَمُوا أَنّي فاطِمَةُ وَ أَبي مُحَمَّدٌ [رَسُولُ رَبِّكُمْ وَ خاتَمُ أَنْبِيائِكُمْ ]!(1)

أَقُولُها عَوْدا عَلى بَدْءٍ(2) ، وَ لا أَقُولُ ما أَقُولُ غَلَطا وَ لا أَفْعَلُ ما أَفْعَلُ شَطَطا وَ [ما أَنَا مِنَ الْكاذِبينَ] .(3) [فَاسْمَعوُا إِلَىَّ بِأَسْماعٍ واعِيَةٍ وَ قُلُوبٍ راعِيَةٍ.

9 . عَليٌّ عليه السلام في إِبلاغِ الرِّسالَةِ الإِلهيَّةِ

فَأَنْقَذَكُمُ[ اللّه ُ تَبارَكَ وَ تَعالى](5)] بِنَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ صلی الله عليه وآله ، بَعْدَ اللَّتَيّا وَ الَّتي ، وَ بَعْدَ أَنْ مُنِيَ(6) بِبُهَمِ الرِّجالِ وَ ذُؤْبانِ الْعَرَبِ وَ مَرَدَةِ أَهْلِ الْكِتابِ .(7)

كُلَّما أَوْقَدُوا(8) نارا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللّه ُ(9) ، أَوْ(10) نَجَمَ قَرْنُ الضَّلالَةِ(11) أَوْ

ص: 202

10 . ما أَظهَرَهُ النّاسُ بَعدَ وَفاةِ صاحِبِ الرِّسالَةِ

فَلَمَّا اخْتارَ اللّه ُ لِنَبِيِّهِ دارَ أَنْبِيائِهِ [وَ مَأْوى أَصْفِيائِهِ(7)] [وَ أَتَمَّ عَلَيْهِ ما وَعَدَهُ(8)] ،

ص: 204

11 . فَدَكُ وَ الاِرثِ

وَ أَنْتُمُ الاْنَ تَزْعُمُونَ(9) أَنْ لا اءِرْثَ لَنا [أَهْلَ الْبَيْتِ] ! !(10) [وَ لا حَظَّ(11)]

ص: 208

12 . شَكواها إِلى رَسولِ اللّه ِ صلی الله عليه وآله

ثُمَّ الْتَفَتَتْ عليهاالسلام إِلى قَبْرِ أَبيها(1) [ فَخَنَقَتْهَا الْعَبْرَةُ(2)] وَ قالَتْ :

قَدْ كانَ بَعْدَكَ أَنْباءٌ وَ هَنْبَثَةٌ(3) *** لَوْ كُنْتَ شاهِدَها لَمْ تَكْثُرِ(4) الْخَطبُ

ءِنّا فَقَدْناكَ فَقْدَ الْأَرْضِ وابِلَها *** وَاخْتَلَّ قَوْمُكَ فَاشْهَدْهُمْ وَ لا تَغِبُ(5)

وَ كُلُّ أَهْلٍ لَهُ قُرْبى وَ مَنْزِلَةٌ *** عِنْدَ الاْءِلهِ عَلَى الْأَدْنينَ مُقْتَرِبٌ(6)

أَبْدَتْ رِجالٌ لَنا نَجْوى(7) صُدُورِهِمُ *** لَمّا مَضَيْتَ(8) وَ حالَتْ دُونَكَ التُّرَبُ(9)

ص: 212

13 . خِطابُها مَعَ الاَنصارِ

[ثُمَّ رَمَتْ عليهاالسلام بِطَرْفِها نَحْوَ الْأَنْصارِ(3)] فَقالَتْ :

يا مَعْشَرَ الْبَقِيَّةِ(4) ، وَ أَعْضادَ الْمِلَّةِ(5) ، وَ حَضَنَةَ(6) الاْءِسْلامِ ! ما هذِهِ [الْفَتْرَةُ عَنْ

ص: 214

14 . الزَّهراءِ عليهاالسلام تُظلَمُ بِمَرأى وَ مَسمَعٍ مِنَ النّاسِ

أَيْها بَني قَيْلَةَ ! أَاُهْضَمُ(6) تُراثَ [أَبي(7)] وَ أَنْتُمْ بِمَرْأًى [مِنّي(8)] وَ مَسْمَعٍ [وَ مُنْتَدًى وَ مَجْمَعٍ] .(9)

تَلْبَسُكُمُ الدَّعْوَةُ وَ تَشْمِلُكُمُ الْخَبْرَةُ(10) ، وَ فيكُمُ الْعُدَّةُ وَ الْعَدَدُ ، وَ لَكُمُ الدّارُ

ص: 217

15 . قاتِلوا أَئِمَّةَ الكُفرِ

فَأَنّى جُرْتُمْ(8) بَعْدَ الْبَيانِ وَ أَسْرَرْتُمْ بَعْدَ الاْءِعْلانِ وَ نَكَصْتُمْ(9) بَعْدَ الاْءِقْدامِ

ص: 219

16 . خِذلانُ النّاسِ عَنِ الحَقِّ

أَلا وَ قَدْ أَرى [وَاللّه ِ(6)] أَنْ قَدْ أَخْلَدْتُمْ إِلَى الْخَفْضِ ، [وَ أَبْعَدْتُمْ مَنْ هُوَ أَحَقُّ بِالْبَسْطِ وَ الْقَبْضِ(7)] ، وَ رَكَنْتُمْ إِلَى الدَّعَةِ(8) ، [وَ نَجَوْتُمْ بِالضّيقِ مِنَ السَّعَةِ(9)] ،

ص: 220

17 .العارُ وَ النّارُ لِمَن يَخذُلُ ابْنَةِ نَبيِّهِ

أَلا وَ قَدْ قُلْتُ الَّذي قُلْتُ(6) عَلى مَعْرِفَةٍ مِنّي بِالْخَذْلَةِ الَّتي خامَرَتْكُمْ

ص: 221

18 . أَنَا ابْنَةُ نَبيِّكُم

وَ أَنَا ابْنَةُ(5) نَذيرٍ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَديدٍ(6) [فَكيدُونى جَميعا ثُمَّ لاتُنْظِرُونَ(7)] ، فَاعْمَلُوا إِنّا عامِلُونَ وَ انْتَظِرُوا إِنّا مُنْتَظِرُونَ .(8)

ص: 223

19 . جَوابُ أَبيبَكرٍ لَها عليهاالسلام

[فَأَجابَها أَبُوبَكْرٍ عَبْدُ اللّه ِ بْنُ عُثْمانَ(7)] وَ قالَ :

[صَدَقْتَ(8)] يا بِنْتَ رَسُولِ اللّه ِ ، لَقَدْ كانَ أَبُوكِ بِالْمُؤْمِنينَ [عَطُوفا كَريما](9)

ص: 224

20 . الحَديثُ المَوضوعُ: «النَّبيُّ لايُوَرِّثُ»

وَ أَنْتِ(9) يا خِيَرَةَ النِّساءِ وَ ابْنَةَ خَيْرِ الْأَنْبِياءِ(10) صادِقَةٌ في قَوْلِكِ ، سابِقَةٌ في

ص: 225

21 . خِطابُها عليهاالسلام مَعَ أَبيبَكرٍ

فَقالَتْ عليهاالسلام(6) : سُبْحانَ اللّه ِ ! ما كانَ أَبى رَسُولُ اللّه ِ صلی الله عليه وآله عَنْ كِتابِ اللّه ِ صادِفا ،

ص: 227

22 . القُرآنُ يُصَرِّحُ بِإِرثِ الأَنبياءِ

هذا كِتابُ اللّه ِ ، حَكَما عَدْلاً وَ ناطِقا فَصْلاً يَقُولُ [عَنْ نَبِيٍّ مِنْ أَنْبِيائِهِ(2)] : «يَرِثُنى¨ وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ»(3) ، وَ يَقُولُ : «وَ وَرِثَ سُلَيْمانُ داوُدَ» .(4)

فَبَيَّنَ عَزَّ وَ جَلَّ فيما وَزَّعَ مِنَ الْأَقْساطِ وَ شَرَّعَ مِنَ الْفَرائِضِ وَ الْميراثِ وَ أَباحَ مِنْ حَظِّ الذُّكْرانِ وَ الاْءِناثِ ما أَزاحَ بِهِ عِلَّةَ الْمُبْطِلينَ وَ أَزالَ التَّظَنّي وَ الشُّبُهاتِ فِي الْغابِرينَ .

كَلاّ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرا ، فَصَبْرٌ جَميلٌ وَ اللّه ُ الْمُسْتَعانُ عَلى ما

ص: 228

23 . جَوابُ أبي بَكرٍ لَها عليهاالسلام

فَقالَ لَها عليهاالسلام أَبُوبَكْرٍ(5) : يا بِنْتَ رَسُولِ اللّه ِ ، أَنْتِ عَيْنُ الْحُجَّةِ وَ مَنْطِقُ الْحِكْمَةِ .

لا أُدْلى بِجَوابِكِ(6) وَ لا أَدْفَعُكِ عَنْ صَوابِكِ ، وَ لكِنِ الْمُسْلِمُونَ(7) بَيْني وَ بَيْنَكِ ! هُمْ قَلَّدُوني ما تَقَلَّدْتُ ، وَ بِاتِّفاقٍ مِنْهُمْ أَخَذْتُ ما أَخَذْتُ ، غَيْرَ مُكابِرٍ وَ لا مُسْتَبِدٍّ وَ لا مُسْتَأْثِرٍ ، وَ هُمْ بِذلِكَ شُهُودٌ .(8)

ص: 229

24 . خِطابُها مَعَ المَسلِمينَ وَ مُعاتَبَتُهُم

فَالْتَفَتَتْ فاطِمَةُ عليهاالسلام [إِلَى النّاسِ(1)] وَ قالَتْ :

مَعاشِرَ الْمُسْلِمينَ(2) الْمُسْرِعَةِ اءِلى قيلِ الْباطِلِ ، الْمُغْضِيَةِ(3) عَلَى الْفِعْلِ الْقَبيحِ الْخاسِرِ .

أَفَلا تَتَدَبَّرُونَ(4) الْقُرآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها ؟(5) كَلاّ بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِكُمْ ما أَسَأْتُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ ، فَأَخَذَ بِسَمْعِكُمْ وَ أَبْصارِكُمْ ، وَ لَبِئْسَ ما تَأَوَّلْتُمْ وَ ساءَ ما بِهِ أَشَرْتُمْ وَ شَرَّ ما مِنْهُ اعْتَضْتُمْ .(6)

ص: 230

25 . أَثَرُ خُطبَتِها عليهاالسلام

قال : فَلَمْ يُرَ بَعْدَ الْيَوْمِ الَّذي قُبِضَ فيهِ رَسُولُ اللّه صلی الله عليه وآله أكْثَرُ باكِيا وَ لا باكِيةً مِنْ ذلِكَ الْيَوْمِ ، وَ ارْتَجَّتِ الْمَدينَةُ وَ صاحَ النّاسُ وَ ارْتَفَعَتِ الْأَصْواتُ مِنْ دارِ بَني عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ بَعْضِ دُورِ الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ .(4)

27 . التَّجاسُرُ عَلَى أَهْلِ بَيْتِ الرَّسول علیهم السلام

ثُمَّ نَادَى الصَّلاةَ جَامِعَةٌ ، فَاجْتَمَعَ النَّاسُ وَصَعِدَ الْمِنْبَرَ ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ :

أَيُّهَا النَّاسُ ، مَا هَذِهِ الرَّعَةُ ، وَ مَعَ كُلٌّ قَالَةٍ أُمْنِيَّةٌ ؟ (1) أَيْنَ كَانَتْ هَذِهِ الْأَمَانِي فِي عَهْدِ نَبِيِّكُمْ ؟

فَمَنْ سَمِعَ فَلْيَقُلْ ، وَ مَنْ شَهِدَ فَلْيَتَكَلَّمْ ، كَلأَ بَلْ هُوَ تُعَالَةٌ شَهِيدُهُ ذَنَبُهُ . لَعَنَهُ اللهُ ، وَ قَدْ لَعَنَهُ اللَّهُ مُرَبِّ لِكُلِّ فِتْنَةٍ يَقُولُ : كَرُّوهَا جَذَعَةٌ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ مِنْ بَعْدِ مَا هَرِمَتْ ، كَأُمَّ طِحَالٍ أَحَبُّ أَهْلِهَا الْغَوِيُّ . (2)

أَلَا لَوْ شِئْتُ أَنْ أَقُولَ لَقُلْتُ ، وَ لَوْ تَكَلَّمْتُ لَبُحْتُ ، وَإِنِّي سَاكِتٌ مَا تُرِكْتُ ، يَسْتَعينُونَ بِالصَّبْيَةِ (3) وَيَسْتَنْهِضُونَ النِّسَاءَ

وَ قَدْ بَلَغَني - يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ - مَقَالَةٌ سُفَهَائِكُمْ ، فَوَاللَّهِ إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِلُزُومِ عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ أَنْتُمْ ، لَقَدْ جَاءَكُمْ فَآوَيْتُمْ وَ نَصَرْتُمْ ، وَ أَنْتُمُ الْيَوْمَ أَحَقُّ مَنْ لَزِمَ عَهْدَهُ .

ص: 233

28 . اِستِنكارُ أُمِّ سَلَمَة

قَالَ : فَأَطْلَعَتْ أُمُّ سَلَمَةَ رَأْسَهَا مِنْ بَابِهَا وَ قَالَتْ : (2)

أَلِمِثْلِ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللهِ يُقَالُ هَذَا؟ ! وَ هِيَ الْحَوْراءُ بَيْنَ الْإِنْسِ ، وَالْأَنْسُ لِلنَّفْسِ! (3) رُبِّيَتْ في حُجُورِ الْأَنْبِيَاءِ ، وَ تَدَاوَلَتْهَا (4) أَيْدِي الْمَلَائِكَةِ وَ نَمَتْ فِي حُجُورِ الطَّاهِرَاتِ ، وَ نَشَأَتْ خَيْرَ مَنْشَا (5) وَ رُبِّيَتْ خَيْرَ مُرَبِّي .

أَتَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّمَ عَلَيْهَا مِيرَاثَهُ وَ لَمْ يُعْلِمْهَا ؟ ! وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ [إِلَهُ] (6) : «وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ» . (7) أَفَأَنْذَرَهَا وَ جَاءَتْ تَطْلُبُهُ ؟ ! (8) وَ خِيَرَةُ

ص: 234

29 . خِطابها مَعَ رافع بن رُفاعَةٍ تَذْكُرُ غَديرَ خُمً

ثُمَّ وَلَّتْ، فَأَتْبَعَهَا رَافِعُ بْنُ رِفَاعَةَ الزُرَقيِ فَقَالَ لَهَا : يَا سَبِدَّةَ النِّسَاءِ ، لَوْ كَانَ أَبُو الْحَسَنِ تَكَلَّمَ فِي هَذَا الْأَمْرِ وَ ذَكَرَ لِلنَّاسِ قَبْلَ أَنْ يَجْرِيَ هَذَا الْعَقْدُ ، مَا عَدَلْنَا به أحداً .

فَقَالَتْ لَهُ بِرِدَّتِهَا : إِلَيْكَ عَنِّي ! فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لِأَحَدٍ بَعْدَ غَدِيرِ خُمَّ مِنْ حُجَّةٍ وَلا عُذرا] . (7)

ص: 235

30 . شكواها إلى أمير المُؤمِنينَ علیه السلام

ثُمَّ انْكَفَأَتْ علیه السلام (1) وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام يَتَوَقَّعُ (2) رُجُوعَهَا إِلَيْهِ وَ يَتَطَلَّعُ طُلُوعَهَا عَلَيْهِ .

فَلَمَّا [جَاءَتْ وَ دَخَلَتْ عَلَيْهِ وَ ] (3) اسْتَقَرَّتْ بِهَا الدَّارُ قَالَتْ لِأَميرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام:

يَا بْنَ أَبِي طَالِبٍ ! اشْتَمَلْتَ شِمْلَةَ الْجَنينِ(4)وَقَعَدْتَ حُجْرَةَ الظَّنينِ ؟ (5) نَقَضْتَ قَادِمَةَ الْأَجْدَلِ فَخَانَكَ ريشُ الْأَعْزَلِ! (6)

هذا ابنُ أَبِي قُحَافَةَ ، يَبْتَزُنِي نِحْلَةَ أَبِي وَ بُلْغَةَ ابْنَيَّ لَقَدْ أَجْهَدَ فِي خِصَامِي (7)، وأَلْفَيْتُهُ أَلَدَّ فِي كَلَامِي (8)، حَتَّى حَبَسَتْني قَيْلَةُ نَصْرَهَا وَالْمُهَاجِرَةُ وَصْلَهَا وَ

ص: 236

31 . أمير المُؤْمِنِينَ علیه السلام يُخَفِّفُ عَنهَا الآلام

فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام : لا وَيْلَ لَكِ (1) ، بَلِ الْوَيْلُ لِشَانِئِكِ. (2) ثُمَّ نَهْنِهِي عَنْ وَجْدِكِ يَا ابْنَةَ الصَّفْوَةِ (3) وَ بَقِيَّةَ النُّبُوَّةِ.

فَمَا وَتَيْتُ (4) عَنْ ديني وَلا أَخْطَأْتُ مَقْدُوري ، فَإِن كُنتِ تريدين البلغة . الْبُلْغَةَ فَرِزْقُكِ مَضْمُونٌ (5) وَكَفيلكِ مَأْمُولٌ وَمَا أُعِدَّ لَكِ أَفْضَلُ مِمَّا قُطِعَ عَنْكِ، فَاحْتَسِبِي الله.

فَقَالَتْ علیها السلام : «حَسْبِيَ اللهُ ، وَ أَمْسَكَتْ. (6)

ص: 238

32 . عيادَةُ نِساءِ المُهاجرين والأنصار لهاعلیه السلام

لَمَّا رَجَعَتْ فَاطِمَةُ إِلَى مَنْزِلِها فَتَشَكَّتْ - وَكَانَ وَفَاتُهَا فِي هَذِهِ الْمَرْضَة - دَخَلَ إِلَيْهَا النِّسَاءُ الْمُهَاجِرَاتُ وَالْأَنْصَارِيَّاتُ عَائِدَاتٍ ، فَقُلْنَ لَهَا : كَيْفَ أَصْبَحْتَ يَا بِنْتَ رَسُولِ الله ؟ (1)

[فَحَمِدَتِ اللهَ وَصَلَّتْ عَلى أَبيها ، ثُمَّ] (2) قَالَتْ :

أَصْبَحْتُ (3) وَاللهِ عَائِفَةٌ (4) لِدُنْيَا كُنَّ ، قَالِيَةٌ لِرِجالِكُنَّ (5) لَفَظْتُهُمْ بَعْدَ (6) أَنْ (7) عَجَمْتُهُمْ ، وَ شَنَأْتُهُمْ (8) بَعْدَ أَنْ (9) سَبَرْتُهُمْ. (10)

ص: 239

33 . ما نَقِمُوا مِن أَبي الحَسَنِ علیه السلام

وَيْحَهُمْ ! (1) أَنَّى (2) زَحْزَحُوها (3) عَنْ رَوَاسِي الرِّسَالَةِ وَ قَوَاعِدِ النُّبُوَّةِ (4) وَ مَهْبِطِ الرُّوحِ الْأَمِينِ [بِالْوَحْيِ الْمُبِينِ] (5) و (6) الطَّبَينَ (7) بِأَمْرِ (8) الدُّنْيَا وَالدِّينِ ؟! أَلا ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ. (9)

وَ مَا الَّذِي (10) نَقَمُوا مِنْ أَبِي الْحَسَنِ ؟ (11) نَقَمُوا وَاللهِ مِنْهُ (12) نَكَيرَ سَيْفِهِ (13) [وَقِلَّةَ

ص: 241

34 . خَسَارَةُ الأُمَّةِ بِغَصِبٍ حَقٌّ عَلَيَّ علیه السلام

وَ تَاللَّهِ (4) لَوْ تَكَافُوا (5) عَنْ زِمَامٍ نَبَذَهُ إِلَيْهِ (6) رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله لَاعْتَلَقَهُ (7) ، وَ (8) لَسَارَ (9) بِهِمْ (10) سَيْراً (11) سُجُحاً لا يَكْلِمُ خِشَاشُهُ (12) [وَلا يَكلُّ سَائِرُهُ] (13) وَلا يُتَعْتَعُ (14) رَاكِبُهُ؛ وَ

ص: 242

35 . مَنِ الَّذِي اسْتَبَدَلُوهُ بِعَليٍّ علیه السلام

أَلَا هَلُمَّ فَاسْمَعْ وَمَا عِشْتَ أَرَاكَ الدَّهْرُ عَجَباً (5) ، وَإِنْ تَعْجَبْ فَقَدْ أَعْجَبَكَ الْحَادِث ! (6)

ص: 244

36 . إِندَارُهُم بِعَاقِبَةِ الاِعْتِصابِ

أَمَا (5) لَعَمْرُ اللهِ (6) لَقَدْ لَقِحَتْ ، فَنَظِرَةٌ رَيْنَمَا تُنْتِجُ . (7) ثُمَّ (8) احْتَلِبُوا طِلاعَ (9) الْقَعْبِ (10) دَماً عَبيطاً وَ ذُعافاً (11) مُمْقِراً . (12)

ص: 246

37 . عُدْرٌ لا يُقبَلُ بَعدَ التَّقصيرِ

قال (1) سويد بن غفلة : فَأَعْادَتِ النِّسَاءُ قَوْلَهَا علیها السلام عَلَى رِجَالِهِنَّ ، فَجَاءَ إِلَيْهَا قَوْمٌ مِن وُجُوهِ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ مُعْتَذِرِينَ وَ قَالُوا : يَا سَيِّدَةَ النِّسَاءِ لَوْ كَانَ أَبُو الْحَسَنِ ذَكَرَ لَنَا هَذَا الْأَمْرَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُبْرِمَ (2) الْعَهْدَ وَ نُحْكِمَ الْعَقْدَ لَمَا عَدَلْنَا عَنْهُ إِلَى غَيْرِهِ .

فَقَالَتْ علیها السلام : إِلَيْكُمْ إِلَيْكُمْ عَنّي فَلا عُذْرَ بَعْدَ تَعْذِيرِكُمْ وَ لَا أَمْرَ بَعْدَ تَقْصِيرِكُمْ .

ص: 248

8 . ترجمه فارسی خطابه حضرت زهرا علیها السلام

1 . حضرت زهرا علیها السلام به مسجد می آید

هنگامی که ابوبکر (1) تصمیم نهائی خود را در مورد غصب فدک از حضرت زهرا گرفت و نماینده حضرت را از آنجا اخراج نمود و این اخبار به آن حضرت رسید سر مبارک را پوشانیدند و پوشش کامل بر تن نمودند و با عده ای از زنان خدمتگزار و بانوان خویشاوندانشان برای اعتراض به ابوبکر به راه افتادند.

هنگام راه رفتن لباس حضرت به زمین کشیده میشد و پایین لباس زیر پایشان می رفت (2) و راه رفتنشان چنان بود که گویا پیامبر راه می روند.

ص: 251

2 . حمد و ثنا

کلام خود را آغاز میکنم با حمد و سپاس خدایی که به ستایش و فضل و عزت و رفعت از همه کس سزاوارتر است.

خداوند را بر نعمتهایی که عطا فرموده می ستایم و بر الهامش سپاس می نمایم و بر نعمتهای گسترده ای که ابتداءً عنایت نموده و نعمتهای فراوانی که عطا فرموده و تفضلات پی در پی که مرحمت کرده ثنا میگویم

ص: 252

3 . بعثت پیامبر صلی الله علیه و اله و مسیر رسالت

گواهی می دهم که پدرم حضرت محمد بنده و فرستاده اوست که خداوند او را قبل از خلقتش اختیار نمود و قبل از بعثتش او را برگزید و پیش از انتخابش نام او را معرفی کرد. این انتخاب هنگامی بود که مردم در مخفیگاه غیب پنهان بودند و در پس پرده های هولناک مستور و به نهایت عدم مقرون بودند.

علت این اختیار آن است که خداوند به سرانجام کارها آگاه و به حوادث روزگار احاطه دارد و به زمان وقوع مقدرات عارف .است برای اتمام امر خود او را مبعوث ،گردانید و به قصد اجرای حکم خود او را برانگیخت و برای انفاذ مقدرات حتمی خود او را به پیامبری اختیار .نمود آن حضرت مردم را دید که هر گروهی دارای دین مخصوص به خود است و به آتشهای افروخته خود روی آورده و بتان خود را پرستش مینمایند و با آنکه فطرتاً معرفت خدا را دارند ولی منکر او هستند.

آنگاه خداوند متعال به برکت پدرم حضرت محمد صلى الله عليه واله وسلم ظلمتها را به نورانیت مبدل ساخت، و از قلبها قساوت را بر طرف نمود و از دیده ها تحیر را زایل کرد و مطالب مبهم را برای همگان روشن نمود آن حضرت دعوت الهی خود را با هدف هدایت مردم آغاز کرد و آنان را از گمراهی نجات داد و از لجاجت ها آگاهی بخشید، و آنان را به دینی محکم هدایت ،نمود و به راه مستقیم فرا خواند.

ص: 254

4 . خطاب حضرت به مهاجرین و انصار

آنگاه حضرت زهرا متوجه اهل مجلس ،شدند و خطاب به تمام مهاجران و انصار فرمودند:

شما بندگان خدا پرچم و علم امر و نهی الهی و در بردارنده دین و وحی او و پاسداران خدا بر خود هستید و رساننده احکام الهی به دیگر امتهایی که در اطراف شمایند می.باشید در بین شما شخصی است که استحقاق زعامت دارد و او کسی است که قبلاً در مورد اطاعت او متعهد شده اید. (2)

ص: 255

5 . قرآن و اهل بیت علیهم السلام

ما یادگارانی هستیم که خداوند ما را نمایندگان خود بر شما قرار داده و به همراه ما کتاب ناطق الهی و قرآن صادق و نور تابناک و شعاع درخشنده ای است که دلیل های آن روشن و اسرار آیاتش ظاهر است و با ما دلیل و برهانی است (1) که ظواهرش متجلی و استماع آن برای مردم همیشگی است و (ملال آور نیست)

پیروان او به خاطر آن مورد رشک دیگران هستند و تبعیت او بشر را به رضوان خدا سوق میدهد و گوش دادن به آن نجات را به دنبال می آورد. در اوست بیان دلیلهای نورانی الهی و پندهای مکرر خداوند و واجباتی که تبیین شده و محرماتی که از آن منع گردیده و احکامی که کافی است و ادله ای که روشن است و کلماتی که شفابخش است، و فضائلی که بدان دعوت شده و اموری که اجازه انجام آن داده شده، و رحمتی که امید آن می رود، و قوانینی که واجب شده است.

7 . بدانید من فاطمه هستم

سپس فرمود:

ای مردم بدانید من فاطمه ام و پدرم محمد که فرستاده پروردگارتان و خاتم پیامبرانتان است. کلام اول و آخر من این است و در این مطلب اشتباه نمیکنم و آنچه که انجام میدهم گزاف نیست و سخن به دروغ نمیگویم. (1) پس با گوشهای شنوا و قلبهای آگاه سخن مرا گوش کنید.

9 . علی علیه السلام در تبلیغ رسالت

تا آنکه خداوند تبارک و تعالی به برکت پیامبر حضرت محمد صلى الله عليه و اله وسلم شما را بعد از این همه سختی ها نجات داد و بعد از آنکه او گرفتار پهلوانان کفار و گرگان عرب و گردنکشان اهل کتاب گردید هرگاه که آتش جنگ را می افروختند خداوند آن را خاموش مینمود و هر زمان که قدرت پیروان ضلالت ظاهر میشد یا دشمنان مشرک دهان خود را برای از بین بردن شما باز میکردند برادرش علی را برای نابودی آنان به عمق دهانشان می افکند. (1) او هم تا گوشهای آنان را پایمال نمی کرد، و آتش آنان را با شمشیرش خاموش نمینمود باز نمی گشت.

او ( علی علیه السلام) کسی بود که در راه خدا سختی و مشکلات را تحمل میکرد و استقامت از خود نشان میداد و نزدیکترین اشخاص به پیامبر صلی الله علیه و اله و آقای اولیای خدا بود در راه خدا کمر همت بسته بود و دلسوزانه و با جدیت و تلاش پیگیر عمل میکرد و در راه خدا سرزنش ملامت کنندگان تأثیری در او نداشت.

و این در حالی بود که شما در زندگی راحت و در کمال آرامش و امنیت و نشاط ،بودید و در رفاه زندگی خوش میگذراندید. غذای لذیذ می خوردید و آب زلال می نوشیدید و انتظار رسیدن بلاها را بر ما داشتید و منتظر شنیدن اخبار آن بودید! (2) و چون جنگی شدت میگرفت خود را کنار میکشیدید و هنگام کارزار و جنگ فرار می کردید. (3)

ص: 260

10 . رفتار مردم بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و اله وسلم

هنگامی که خداوند جایگاه انبیا و منزلگاه برگزیدگانش را برای او اختیار نمود و آنچه به او وعده داده بود به اتمام رساند کینه و دشمنی ناشی از نفاق شما ظاهر گردید و پوشش دین کهنه شد و جامهاش مندرس و استخوانش ضعیف گردید و آن قدرت ضعیف از بین رفت خشم فرو خورده گمراهان به تکلم درآمد و گمنام ذلیلان ظاهر شد، و شخص مورد قبول اهل باطل صدا درآورد و در عرصه شما قدرت نمایی کرد (1)

شیطان از کمینگاه خود سر برآورد و شما را به سوی خود خواند و شما را دعوت نمود و دید که دعوت او را اجابت می نمایید و آماده فریب خوردن از او هستید، و چون شما را به قیام بر علیه حق خواند قیام و سرعت قبول شما را یافت و چون شما را بر ضد حق به غضب و خشم در آورد شما را غضبناک دید. پس شتر دیگران را برای خود علامت گذاری نمودید و آن را به آبی که از آن شما نبود حاضر کردید.

تمام این قضایا در حالی بود که فاصله زیادی نشده و زخم هنوز وسیع بود و جراحت هنوز التیام نیافته و پیامبر هنوز دفن نگردیده بود! (با نیرنگ و دروغ ب--ر مردم جلوه دادید که حضورتان در سقیفه برای دفع فتنه بوده است). به گمان ترس از بروز فتنه به سرعت اقدام کردید ولی بدانید که در فتنه سقوط کردید و جهنم کافران را از هر سو در بر میگیرد.

ص: 261

11 . فدک و ارث

و شما اکنون معتقدید که ارثی و نصیبی برای ما اهل بیت نیست! آیا در پی حکم جاهلیت هستید؟ و چه حکمی بهتر از حکم الهی برای گروهی است که یقین دارند؟ آیا نمی دانید؟! البته که همچون آفتاب تابنده برای شما روشن است که من دختر اویم از شما مسلمانان بعید است آیا ارث پدرم به زور گرفته شود؟

ای پسر ابو قحافه آیا در کتاب خدا نوشته شده که تو از پدرت ارث ببری ولی من از پدرم ارث نبرم؟ مطلبی تعجب آور و متحیر کننده آورده اید که از روی جرئت بر قطع رحم رسول الله صلى الله عليه وسلم و شکستن پیمان چنین اقدامی کرده اید آیا از روی عمد کتاب خدا را رها کرده و پشت سر خود افکندید؟ آنجا که خداوند تبارک و تعالی می فرماید و سلیمان از داود ارث برد، (1) و آنچه حکایت نموده از قضیه یحیی و زکریا آنجا که می فرماید: «پروردگارا فرزندی به من عنایت فرما که از من و از آل یعقوب ارث ببرد (2) و فرموده و خویشان میت بعضی بر بعض دیگر در کتاب خدا در ارث بردن تقدم دارند» (3) و فرموده: «خداوند در رابطه با اولادتان سفارش مینماید که فرزندان پسر دو برابر فرزندان دختر ارث می برند (4) و فرموده: «اگر میت چیزی بعد از خود باقی بگذارد برای والدین و خویشان به نیکی وصیت ،نماید این حقی است که متقین باید آن را انجام دهند». (5)

ص: 263

12 . خطاب به پیامبر

سپس حضرت نظری به مرقد پدر افکند و بغض گلویش را فشرد و در ضمن ابیاتی از شعر چنین فرمود:

ای پدر! بعد از رحلت تو واقعه های بزرگ و قضایای مشکلی واقع شد که اگر تو شاهد آن بودی مصیبت برایمان بزرگ نمی آمد.

ص: 264

13 . خطاب به انصار

سپس حضرت نگاهی به جانب انصار نمودند و فرمودند:

ای یادگاران زمان ،پیامبر و ای یاوران دین و پناه دهندگان اسلام این چه سستی است دریاری من و چه ضعفی است در کمک به من و چه کوتاهی است درباره حق من و چه خوابی است که در مورد ظلم به من شما را فرا گرفته است؟! آیا پیامبر صلى الله عليه وسلم پ--درم نمی فرمود: «حُرمت هر کسی را نسبت به فرزندانش باید نگاه داشت؟ چه زود کار خود را کردید و عجب زود به کاری که زمانش نرسیده بود اقدام نمودید!

شما قدرت کمک به آنچه من طلب میکنم و قوت برگرفتن آنچه در پی آن هستم و می خواهم دارید آیا به راحتی میگویید محمد رسول خدا از دنیا رفت؟ (1) به خدا قسم این واقعهای مهم است که شکافی عظیم و گسیختگی گسترده ای همراه داشت و التیام دهنده آن مفقود بود با غیبت پیامبر زمین تاریک گردیده و برگزیدگان الهی محزون گشته اند و در مصیبت او آفتاب و ماه گرفته و ستارگان پراکنده شدند. با رحلت او امیدها به یأس مبدل شد و اموال غارت شد و حریم آن حضرت از بین رفت و حرمت او مورد اهانت قرار گرفت.

به خدا قسم رحلت پیامبر صلى الله عليه وسلم بلیه بسیار بزرگ و مصیبت عظیم است که مصیبتی مثل آن و حادثه ناگواری همچون آن در دنیا نخواهد بود و به این مصیبت عظمی کتاب خدا در خانه هایتان و در هر صبح و شام آگاهی داده و به آن در گوشهایتان با ندا و فریاد و خواندن و فهماندن خبر داده است.

ص: 266

14 . ظلم به فاطمه علیهما السلام در انظار مردم

از شما بعید است ای پسران قَيْلَه (2) آیا در ارث پدرم به من ظلم شود در حالی که شما حال مرا میبینید و صدای مرا میشنوید و اجتماعتان منسجم است و ندای نصرت طلبی من به شما می رسد و آگاهی بر مظلومیت من همگی شما را فرا گرفته است؟

این در حالی است که شما هم تدارکات و افراد و هم خانه و سرپوش و هم وسیله و قدرت و هم اسلحه و وسیلهٔ دفاع دارید. فراخوانی من به شما می رسد ولی پاسخ نمی!دهید و فریاد من به شما میرسد ولی به دادخواهی نمی آیید

شما متصفید به اینکه بر دشمن بدون سپر و زره حمله میکنید و به خیر و صلاح شناخته شده اید و شما کسانی هستید که به عنوان برگزیده خدا و منتخب او برای ما اهل بیت انتخاب شده اید و همان کسانی هستید که با عرب به مبارزه برخاستید و خود

ص: 267

15 . با امامان کفر بجنگید

بعد از این سوابق حال بعد از روشن شدن حق به کجا می روید و بعد از آنکه بیان شده بود، و بعد از اعلان حق کجا آن را پنهان کردید و چرا بعد از این اقدامات به گذشته خود رجوع نمودید و بعد از ایمان مشرک ،شدید و بعد از شجاعت ترسیدید از گروهی که بعد از پیمان بستنشان سوگندهای خود را شکستند و در دین شما طعنه وارد نمودند.

با امامان کفر جنگ کنید که آنان پایبند به سوگندهایشان نمی باشند تا شاید از کارهای خود برگردند. آیا با گروهی که سوگندهای خود را نادیده گرفتند و قصد بیرون نمودن رسول الهی را دارند کارزار نمی نمایید و حال آنکه آنان ابتدا شروع به

ص: 268

16 . خواری حق به دست مردم

آگاه باشید به خدا قسم شما را میبینم که به زندگی راحت میل نموده اید و کسی که سزاوار منصب حل و فصل امور است از جایگاهش دور نمودید، و تن به راحتی در داده اید و از جای وسیع به جای تنگ پناه آورده اید و از دین برگشتید و آنچه را که حفظ میکردید دور افکندید و چیزی را که به آسانی خورده بودید برگرداندید.

اگر شما و تمام کسانی که در زمین هستند کافر شوند خداوند از همه آنها بی نیاز است و خداوند سپاس شده است.

آیا خبر کسانی که قبل از شما از قوم نوح و عاد و ثمود و اقوامی که بعد از اینان آمدند به شما نرسیده؟ قضایای آنان را جز خدا نمیداند که رسولان الهی با بینات به سوی آن اقوام ،آمدند ولی آنان دستهای خود را در دهان خود گذارده و گفتند: ما به آنچه شما فرستاده شده اید ،کافریم و ما در آنچه ما را به سویش میخوانید در شک و تردید هستیم».

ص: 269

17 . عار و عذاب بر کسی که دختر پیامبر صلی الله علیه و اله وسلم را خوار کند

من گفتم آنچه گفتم در حالی که میدانم یاری نکردن وجودتان را فرا گرفته و بی وفایی همچون لباسی بر قلبهای شما پوشیده شده است ولی این سخنان به خاطر بر لب رسیدن جانم بود و آههایی بود که برای خاموش نمودن آتش غضبم کشیدم و سستی تکیه گاهم بود و ضعف یقین شماست و اظهار غصه سینه ام است که دیگر نتوانستم آن را مخفی کنم و برای اتمام حجت بود.

پس شتر خلافت را بگیرید و با طناب رحل (1) آن را محکم به شکم آن ببندید، در حالی که کمر آن شتر مجروح شده و استخوانهایش شکسته و پاهایش ضعیف شده و کف پاهایش نازک گردیده و عیب آن همیشه باقی است. به غضب خدای جبار و ننگ ابدی علامت گذاری شده و پیوسته به آتش الهی روشن است. آتشی که بر قلبها اثر می گذارد و در عمودهای کشیده بر آنان ملازم شده است. آنچه انجام می دهید نزد خداوند محفوظ است و به زودی کسانی که ستم کردند می فهمند به کجا می روند.

19 . جواب ابوبکر

آنگاه ابوبکر در جواب حضرت :گفت راست میگویی ای دختر پیامبر، پدر تو نسبت به مؤمنین با عطوفت و کریم بود و رحمت و رأفت داشت، و نسبت به کافرین عذاب الیم و عقاب عظیم بود اگر بخواهیم نسب او را بنگریم در بین تمام زنان او را تنها پدر تو مییابیم و در بین دوستان صمیمیش تنها برادر پسر عمویت ( علی علیه السلام) میبینیم که او را بر تمام دوستان برگزید و علی کسی بود که او را در هر کار بزرگی یاری می نمود.

فقط انسان سعادتمند شما را دوست میدارد و تنها انسان شقی دور از خدا شما را دشمن می دارد شما عترت پاک رسول خدا هستید و برگزیدگان منتخب اویید. راهنمایان ما بر کارهای خیر شمایید و سوق دهندگان ما به بهشت شما هستید.

ص: 271

20 . حدیث جعلى «النبى لا يورث»

و تو ای برگزیده تمام زنان و دختر بهترین پیامبران در آنچه که میگویی راستگو هستی، و در وفور عقل سبقت داری و حق تو رد نشده است و سخن راس-ت-ی ک-ه می گویی از تو منع نمی شود قسم به خدا که از رأی و نظر پیامبر پا را فرا نگذاشتم و کاری که کردم با اجازه او بود!! پیشتاز هر قوم به آنان دروغ نمی گوید، و تو گفتی و سخن خود را رساندی و درشتی نمودی و قهر کردی!! و من خدا را شاهد میگیرم - و او در شاهد بودن کافی است که من شنیدم که رسول خدا می فرمود: «ما گروه پیامبران طلا و نقره و زمین و خانه و اثاث خانه به ارث نمیگذاریم و کتابها و حکمت و علم و نبوت را به ارث میگذاریم و آنچه از مال دنیا از ما باقی می ماند از آنِ ولی امر بعد ماست که در او به نظر خویش حکم کند»! (1)

آنچه را که تو در پی آن هستی برای تهیه اسب و اسلحه قرار دادیم که مسلمانان با آن به مقابله دشمنان بپردازند و با کفار جهاد کنند و برگردنکشان فجار شمشیر بزنند! و این عمل به اجماع مسلمانان است و به تنهایی آن را انجام نداده ام و به رأی خود عمل نکرده ام. این حال و مال من برای تو و در اختیارت باشد و ما آن را از تو نمیگیریم و برای دیگری ذخیره نمیکنیم تو برترین بانوی امت پدرت و درخت طیبه ای برای فرزندانت هستی!

ما نمی خواهیم مال تو را که به تو تفضل شده از تو بگیریم و مقام اجداد و فرزندانت کم شمرده نمیشود فرمان تو در آنچه که در ملک من است مؤثر و نافذ است! آیا اجازه میدهی در این باره با دستور پدرت مخالفت کنم؟!

ص: 272

21 . پیامبر مخالف قرآن نمیگوید

حضرت فاطمه در جواب او فرمود:

سبحان الله! هرگز پدرم از کتاب خدا روی گردان نبوده و مخالفت احکام آن را نکرده، بلکه پیروی فرامین او را نموده و از جای جای آن متابعت نموده است.

آیا همگی بر سر بی وفایی اجتماع کرده اید و عذرتان در این باره دروغی است که پرداخته اید این عمل شما بعد از رحلت پیامبر همانند آن غائله هایی است که در زمان حیات او دنبال می کردید.

23 . جواب ابوبکر

ابوبکر :گفت ای دختر پیامبر تو عین دلیل و زبان حکمت هستی جواب تو را آماده نکرده ام و تو را در درستی گفتارت رد نمیکنم ولی این مسلمانان قاضی بین من و تو باشند.

آنچه انجام دادم اینان بر عهده من گذاردند و با توافق آنان و بدون قصد زورگویی و استبداد و مقدم داشتن دیگری این فدک را از تو گرفتم و خودشان بر این مطلب شاهدند

ص: 274

24 . خطاب به مسلمانان

حضرت فاطمه توجه خود را به مردم نمود و فرمود:

ای مسلمانانی که با سرعت به قول باطل روی آوردید و در مقابل عمل ناپسند زیان آور سکوت نمودید و راضی شدید! آیا در کلمات قرآن تدبر نمیکنید یا آنکه بر قلبهایتان قفلهایی زده شده است؟ بلکه اعمال بدتان قلبهای شما را پوشانده و گوش و چشمتان را بسته است بد تأویلی کردید و چه بد مشورتی نمودید، و چه شری است آنچه خیر را با آن عوض کردید.

قسم به خدا بارش را سنگین مییابید و عاقبتش را عذاب میبینید زمانی که پرده برای شما برداشته شود و پوشیده ها آشکار گردد و عذابهایی که گمانش را نمی برید از سوی پروردگارتان بر شما ظاهر گردد، و در آن هنگام صاحبان باطل زیان می کنند.

26 . آنچه بین ابوبکر و عمر اتفاق افتاد

هنگامی که این اخبار به ابوبکر رسید (1) به عمر :گفت دستت خالی باد! چه میشد اگر مرا به حال خود میگذاشتی که شاید این گسیختگی را به نوعی التیام می دادم و مسئله تشنج آور پیش آمده را به طوری اصلاح میکردم. آیا این برایمان بهتر نبود.

عمر :گفت اگر چنین میکردم تضعیف قدرت تو و سبکی مقام تو بود و من برای تو دلسوزی کردم

ابوبکر گفت وای بر تو! پس کلمات دختر محمد چه می شود که مردم همگی دانستند که او چه میخواهد و ما چه حیله ای برای او پنهان کرده ایم؟!

عمر گفت: آیا بیش از یک تندی بود که از بین رفت و آیا بیش از یک لحظه ای بود که گذشت؟ و مثل آنکه آنچه بوده اصلاً واقع نشده است و گناه آنچه که بود بر عهده من بگذار!

راوی میگوید: پس ابوبکر با دستش بر شانه عمر زد و گفت: چه بسیار گرفتاری که تو آن را رفع نمودی!

ص: 276

27 . خطاب تهدید آمیز ابوبکر به مردم

آنگاه اعلان کرد تا مردم اجتماع کنند؛ و مردم جمع شدند و ابوبکر بر فراز منبر رفته و پس از حمد و ثنای خدا گفت:

ای مردم این چه حالتی است که با هر حرفی آرزویی است؟ این آرزوها در عهد پیامبرتان کجا بود. پس هر کسی که شنیده بگوید و هر که شاهد بوده صحبت کند. بلکه این قضیه همچون قضیه روباهی می ماند که شاهدش دمش بود! (1) خدا او را لعنت کند و لعنت کرده است ملازم هر فتنه ای است و میگوید «فتنه» را به حال اولی برگردانید طالب فتنه است بعد از آن که کهنه شده همچون ام طحال می ماند که محبوب ترین اهلش نزد او گمراه است.

آگاه باشید اگر خواسته باشم بگویم میگویم و اگر تکلم نمایم مطلب را آشکار میکنم ولی تا زمانی که رهایم کرده باشند من سخن نمی گویم از بچه ها کمک میگیرند و زنان را به یاری می طلبند.

ای انصار صحبت سفیهان شما به من رسیده است. قسم به خدا سزاوارترین مردم به رعایت عهد رسول خدا شمایید. شما کسانی هستید که پیامبر به سوی شما آمد و شما او را پناه دادید و یاری نمودید و امروز شما از همه سزاوارترید که عهد او را پاس دارید.

و بعد از این ،همه فردا صبح برای گرفتن هدیه ها بیایید من کسی هستم که پرده ای را نمیدرم و دست و زبانی را بلند نمیکنم مگر بر کسی که سزاوار آن !باشد والسلام

ص: 277

28 . خطاب ام سلمه با مردم

راوی گوید آنگاه ام سلمه سر خود را از حجره اش بیرون آورد و گفت: آیا به مثل فاطمه ای که دختر رسول خداست این حرفها زده میشود؟! در صورتی که او حوریه ای بین انسانها و انس برای نفس پیامبر است. در آغوش پیامبران تربیت یافته و نزد ملائکه دست به دست گردیده و در دامان زنان پاک رشد نموده و به بهترین وجهی در وجود آمده و به نیکوترین صورت تربیت شده است.

آیا گمان میکنید پیامبر صلى الله عليه واله وسلم میراثش را بر او حرام نموده و او را از این مسئله آگاه ننموده است؟ با اینکه خداوند به او فرموده و خانواده نزدیک خود را از مخالفت احكام الهی بترسان». (1) آیا میشود پیامبر به فاطمه این مسئله را فرموده باشد ولی او مطالبه ارث نماید؟!! و حال آنکه او بهترین زنان و مادر سر آمد جوانان و همتای مریم دختر عمران و همسر شیر شجاعان است فاطمه ای که با پدرش رسالتهای پروردگار پایان یافت

قسم به خدا پیامبر صلى الله عليه و اله وسلم نسبت به او در گرما و سرما دلسوزی میکرد و دست راست خود را زیر سر او مینهاد و روانداز او را دست چپش قرار میداد عجله نکنید که پیامبر صلی الله علیه و اله وسلم ناظر گمراهی شماست و بر خدا وارد میشوید وای بر شما و به زودی خواهید دانست. (2)

ص: 278

29 . خطاب حضرت با رافع و یادآوری غدیر

آنگاه حضرت (برخاست) و به راه افتاد رافع بن رفاعة به دنبال حضرت آمد و :گفت ای برترین بانوان اگر حضرت ابوالحسن در رابطه با این مسئله قبل از این بیعتی که با ابوبکر شد صحبتی میکرد و این مطلب را به مردم تذکر می داد، ما شخص دیگری را به جای او نمی پذیرفتیم

حضرت با حالت غضب به او فرمود: از من دور شو خداوند بعد از واقعه غدیر خم برای احدی دلیل و عذری باقی نگذارده است!

31 . تسلّی امیرالمؤمنین علیه السلام به حضرت زهرا علیها السلام

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود وای بر تو نیست بلکه وای بر کسی است که بغض تو را دارد و با تو بد رفتار میکند خود را از خشم بازدار ای دختر پیامبر برگزیده وای یادگار نبوت در دینم عجز نشان ندادم و از آنچه قدرت داشتم کوتاهی نکردم.

ص: 280

32 . عیادت زنان مهاجر و انصار

هنگامی که حضرت زهرا علیها السلام به خانه بازگشت و مریض شد - که شهادت حضرت هم در اثر آن بیماری بود - زنان مهاجر و انصار به عیادت حضرت آمدند و گفتند: ای دختر پیامبر، حالتان چگونه است؟

حضرت حمد الهی به جای آورد و بر پدر بزرگوارش درود فرستاد و فرمود:

صبح کرده ام در حالی که به خدا سوگند از دنیای شما متنفرم و آن را رها کرده ام و نسبت به مردان شما غضبناکم با امتحانِ اول آنان را به دور افکندم و با آزمایش عمقِ ایمانشان آنان را مورد غضب و ملامت قرار دادم.

پس ننگ بر گند شدن شمشیر و بی استقامتی نیزه و اضطراب فکر و تزلزل روح جدیت و ترس از فتنه و جنگ (1) و چه بد است آنچه برای آینده خود مهیا کرده اند که خداوند بر آنان غضب کرده و دائماً در عذاب خواهند بود.

ص: 281

33 . از علی علیه اسلام چه چیزی را نپسندیدند؟

وای بر آنان خلافت را از کوههای بلند رسالت و پایه های نبوت و محل نزول روح الامین با وحی مبین و از عالمان آگاه و حاذق در امر دنیا و دین به کجا کشاندند. بدانید که این زیان آشکار است

از ابوالحسن (علی علیه السلام) چه چیزی را نمی پسندیدند؟ به خدا قسم ناراضی بودند از صلابت شمشیرش و بی پروائی او از مرگش و شدت حمله هایش و برخوردهای عبرت آموز او در جنگ و از تبحر او در کتاب خداوند و غضب او در امر الهی.

35 . پیش بینی عاقبت غصب خلافت

هان بیا و بشنو و تا زنده ای روزگار امر عجیبی را به تو نشان خواهد داد و اگر تعجب کنی بدان که همین حادثه تو را به تعجب وا داشته است!

به کدام سو روی آوردند؟! و به کدام تکیه گاهی اتکا نمودند؟! و به کدام پایه ای اعتماد نمودند؟! و به کدام دستاویزی چنگ زدند؟! و بر ضد کدامین ذریه ای اقدام

ص: 283

36 . خسارت امت با غصب حق علی علیه السلام

بدانید قسم به لایزالی ،خداوند هم اکنون فتنه باردار شده است! پس زمان کوتاهی منتظر بمانید تا ثمره اش ظاهر گردد. آنگاه از آن کاسه ای لبریز از خون تازه و سم تلخ کشنده بدوشید. آنگاه است که اهل باطل زیان میکنند و آیندگان از نتیجه آنچه پیشینیان پایه گذارده اند آگاه می شوند.

سپس خیال خود را راحت کنید و قلب خود را برای نزول فتنه قوی کنید و بشارت سپس باد شما را بر شمشیری ،برنده و قهر و غلبه متجاوز ،ظالم و هرج و مرج دائمی و عمومی و زورگویی ظالمین که اموال عمومی را غارت میکند و برای شما چیز کمی باقی میگذارد و جمع شما را درو کرده و نابود می نماید.

ص: 284

37 . عذری که پذیرفته نیست

سوید بن غفله میگوید زنان عیادت کننده فرمایشات حضرت زهرا را برای مردان خود بازگو کردند.

پیرو آن عده ای از بزرگان مهاجرین و انصار به عنوان عذر خواهی نزد حضرت آمده و گفتند: ای سیدة النساء اگر ابوالحسن علی این مسئله را قبل از آنکه پیمانی ببندیم و عقدی را محکم کنیم به ما یادآور می شد ما او را رها نکرده، و سراغ دیگری نمی رفتیم

حضرت زهرا علیها السلام فرمود: از من دور شوید (بس کنید) که با بهانه های بیهوده تان عذر شما پذیرفته نیست و با کوتاهیهای شما جای هیچ سخنی باقی نمانده است!

ص: 285

9 . پرونده فدک تا قیامت

فدک گرانسنگ امتحان

فدک محک الهی بود که از همان اولین ساعت اعطای آن به فاطمه با عکس العملهای موافق و مخالف رو به رو شد این برخوردها که در واقع بروز دهنده باطن اعتقادی مردم بود ادامه پیدا کرد تا روزی که فدک غصب شد و از آن روز گرانسنگی شد که عیار دوست و دشمن را محک زد

در این آزمایس سخت الهی مردم آنچه در زمان پیامبر صلى الله عليه و اله وسلم جرئت بروز آن را نداشتند ظاهر کردند و هر کس نشان داد که به راستی نسبت به مسئله غصب فدک ناراحت است یا خرسند و یا بی تفاوت هر مسلمانی نشان داد که دفاع از سیدة النساء در اعتقاد او چقدر ارزشی دارد.

ص: 289

ثبت عکس العملها در پرونده فدک

از روزی که سند محکم فدک مورد اقدام تلافی جویانه با اقدام پیامبر قرار گرفت، در واقع پرونده فدک باز شد تا تمام عکس العمل ها در آن ثبت شود. این پرونده همچنان باز ماند و تا آخر روزگار نیز باز خواهد ماند تا دوستان فاطمه عیار محبت خود را محک زنند و مسلمانان قضاوت بر حق درباره فدک داشته باشند و بشریت نظر خود را در رابطه با ماجرا اعلام نماید.

واضح است که غاصبین فدک دو دسته اند یکی آنان که در حیات فاطمه شخصاً اقدام به غصب آن نمودند، دسته دوم آنان که در طول تاریخ از غاصبین طرفداری کرده اند و به هر صورتی قلبشان از غصب حق فاطمه راضی بوده است. هر دو دسته غاصبین در دفتر فدک ثبت خواهند شد.

قضاوت درباره فدک مشکل نیست

از آنجا که امیرالمؤمنین و فاطمه زهرا علیهما السلام از یک سو در مقام عصمت کبری و از سویی مظهر زهد و تقوا و بی رغبتی به دنیایند و از سوی دیگر محبوب قلوب عالم ،اند، و از جهتی دیگر عزیز خدا و رسولاند، و از آنجا که ابوبکر و عمر و دار و دسته غاصبین جز سابقه شرک و بت پرستی چیزی ندارند و با غصب خلافت درجه اعتنای خود به دنیا را نشان دادند و سابقه برخورد آنان با اهل بیت پیامبر صلى الله عليه وسلم بر همه روشن است لذا با در نظر گرفتن این دو جبههٔ رو در رو قضاوت در مورد ماجرای فدک مشکل نیست. کافی است هر کس مبانی اعتقادی خود را در نظر آورد و نتیجه را بگیرد.

محتوای دفتر فدک

1 . پیشگویی خدا و پیامبر صلی الله علیه و اله از غصب فدک

3. غاصب حق فاطمه علیها السلام ملعون است

پیامبر صلی الله علیه و اله فرمود: «ملعون است کسی که بعد از من به دخترم فاطمه علیها السلام ظلم کند و حق او را غصب نماید و او را به شهادت برساند ... ای ،فاطمه اگر همه پیامبران مبعوث خداوند و همۀ ملائکه مقرب الهى دربارهٔ مُبغض تو و غاصب حق تو شفاعت کنند هرگز خداوند آنان را از آتش بیرون نمی آورد. (2)

2 . شکایت حضرت زهرا علیها السلام از غاصب فدک

یکی از برگهای مصیبت بار دفتر فدک دل سوخته فاطمه علیها السلام در این ماجراست که با اشک خود شکایت به پدر برد زینب کبری علیها السلام این شکوه را چنین نقل کرده است:

آنگاه که ابوبکر تصمیم نهایی دربارهٔ فدک را گرفت و حضرت زهرا علیها السلام از پاسخ مثبت آنها به کلام خود مأیوس شد، کنار قبر پدرش پیامبر صلی الله علیه و اله آمد و خود را روی قبر انداخت و رفتار مردم با او را به پیشگاه آن حضرت شکایت برد و آن قدر گریه کرد که تربت پیامبر صلی الله علیه و اله از اشک فاطمه علیها السلام تر شد و اشعاری حاکی از مصائب وارده .خواند. (1)

البته اشک فاطمه خشک نخواهد شد و به اشک او ائمه و شیعیانشان تا آخر روزگار اشک خواهند ریخت تا یکدلی محبان زهرا بر همه معلوم گردد.

4 . اقرار غاصب فدک به محکومیت

اقرار غاصب فدک به محکومیت (1)

مردی نزد ابوبکر و عمر آمد و گفت من مردی از اهل یمن هستم که به قصد حج از دیار خود بیرون آمده ام. در همسایگی ما بانویی است که هنگام سفر به من گفت: تو به زودی این کسی را که خود را جانشین پیامبر صلى الله عليه وسلم میداند ملاقات میکنی هر گاه او را دیدی پیام مرا هم به او برسان ابوبکر گفت پیام او را بازگو کن آن مرد گفت آن زن چنین پیغام داده است:

من زنی ضعیف و عائله مند .هستم پدرم در زمان حیاتش زندگی مرا اداره میکرد. اوزمینهایی داشت که خود و همسر و فرزندانم از درآمد آن زندگی خود را اداره میکردیم وقتی پدرم از دنیا رفت حاکم آن شهر زمینها را به

ص: 297

5 . قتل نماینده ابوبکر در فدک به دست امیرالمؤمنین علیه السلام

قتل نماینده ابوبکر در فدک به دست امیرالمؤمنین علیه السلام (1)

ابوبکر مردی به نام اشجع بن مُزاحِمٍ تَقَفی را که منافقی بی دین بود، به عنوان نماینده خود در فدک و چند منطقه اطراف مدینه که از اهل بیت علیهم السلام غصب شده بود قرار داد برادر این شخص در یکی از جنگهای پیامبر صلی الله علیه و اله وسلم به دست امیرالمؤمنین علیه السلام به قتل رسیده بود.

ص: 298

6 . دفاع ائمه علیهم السلام و بزرگان دین از فدک

6 . دفاع ائمه علیهم السلام و بزرگان دین از فدک (1)

ائمه علیهم السلام بزرگترین حافظان مسئله فدک و مدافعان آن بوده اند، و در زمانهای بسیار سخت ذکر آن را فراموش نکرده اند از امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین و امام سجاد و امام باقر و امام صادق و امام کاظم و امام رضاء علیهم السلام روایات مفصلی نقل شده که در آنها مسئله فدک را مطرح کرده اند.

همچنین از زینب کبری علیها السلام به عنوان ناظر و شاهد بر خطبۀ مادر در مسجد پیامبر ضلی الله علیه و اله چندین روایت نقل شده که خطبه کامل حضرت را برای مردم بازگو کرده اند.

از سوی دیگر تنی چند از صحابه پیامبر مانند ابوسعید خدری و عطیه عوفی به عنوان شاهدان عینی ماجرای فدک را برای مردم نقل کرده اند. (2)

ص: 302

7 . دفاع امیرالمؤمنین علیه السلام از فدک به عنوان شاهد

2 . هنگام شهادت فاطمه علیها السلام

عباس بن عبدالمطلب نزد امیرالمؤمنین علیه السلام فرستاد که برای نماز بر فاطمه علیها السلام و حضور در جنازه آن حضرت او را خبر کند. حضرت فرمود:

فاطمه دختر پیامبر صلی الله علیه و اله دائماً مظلوم و از حق خود محروم بود و ارتش به او داده نشد و سفارش پیامبر صلی الله علیه و اله درباره او و حق فاطمه علیها السلام و حق خداوند مراعات نشد، و خداوند کافی است که حکم و داور و حاکم و انتقام گیرنده از ظالمین باشد. (1)

5 . در زمان حکومت حضرت در کوفه

اميرالمؤمنین علیه اسلام در کوفه خطاب به جمعی از اهل بیت علیهم السلام و شیعیانش فرمود:

اگر بخواهم فدک را به وارثان فاطمه علیها السلام برگردانم لشگرم از اطرافم پراکنده میشوند، به طوری که در سپاهم نمیماند جز خودم و عده کمی از شیعیانم که معتقد به فضیلت و امامت من از کتاب خدا و سنت پیامبر صلی الله علیه و اله هستند. (3)

ص: 305

6 . آخرین سخن امیرالمؤمنین علیه السلام درباره فدک

آخرین سخن امیرالمؤمنین علیه السلام درباره فدک در نامه به ابن حنیف بود که فرمود:

از آنچه زیر آسمان است فدک در دست ما بود که نسبت به آن هم عده ای بخلشان برانگیخته شد و عده ای بدان کاری نداشتند، و خداوند حکم کنندهٔ خوبی است. من فدک و غیر فدک را می خواهم چکنم! (1)

امیرالمؤمنین علیه السلام گذشته از موارد فوق در طول عمر خود بارها و در شرایط مختلف مسئله فدک را مطرح فرموده است و این حاکی از اهمیت فوق العاده آن است و نهیبی دیگر بر کسانی است که غصب فدک را سبک می شمارند.

2 . تضاد در قبول شاهد

ابوبکر سخن جابر را درباره اموال بحرین بدون شاهد قبول کرد، ولی سخن فاطمه علیه السلام را درباره فدک بدون شاهد قبول نکرد و جالب تر اینکه شاهدان او را هم نپذیرفت حضرت زهرا علیها السلام در سخنانش صریحاً به این مسئله اشاره کرد و آنان را زیر سؤال برد. (2)

ص: 307

3. تضاد بین خودِ غاصبین

ابوبکر که در مقابل کلام فاطمه علیها السلام تسلیم شد و نوشته ای مبنی بر بازگرداندن فدک نوشت و به آن حضرت داد و در واقع حدیث جعلی خود را نقض کرد. جالب تر اینکه وقتی عمر نوشته ابوبکر را محو و پاره کرد نقضی بر نقض اول انجام داد. (1)

7. تضاد در غصب اول و دوم فدک

پس از بازگرداندن فدک توسط عمر ، بار دیگر عثمان آن را غصب کرد و به نام مروان بن حکم به ثبت رسانید و با این کار خود یک بار دیگر کار عمر را نقض کرد! (2)

10 . آینده غاصب فدک

1 . آنان را به شدت گرفتار کن

آنگاه که حضرت برای اعتراض به خانه ابوبکر رفته بود و عمر هم حاضر بود پس از مطرح کردن دلایل جواب مثبتی به آن حضرت ندادند. در آنجا فرمود:

اللهُمَّ إِنَّهُما ظَلَمَا ابْنَةَ نَبيكَ حَقَّها، فَاشْدُد وَطأتَكَ عَلَيهما.

خدایا، این دو نفر به حق دختر پیامبرت ظلم کردند، تو نیز به شدت آنان را به بلایت گرفتار کن. (1)

الف . نگاهی گذرا به غصبهای مکرر فدک

1. عمر پس از مرگ ابوبکر به عنوان ارث پیامبر صلی الله علیه و اله (که بر فرض آنان قابل ارث بردن ،نبود) آن را به وارثان پیامبر صلی الله علیه و اله باز گرداند! (1)

2. عثمان پس از مرگ عمر سرزمین فدک را باز پس گرفته و دوباره غصب کرد و جالب تر اینکه همه آن را در اختیار مروان بن حکم گذاشت. (2)

3. معاویه پس از مرگ عثمان و بعد از شهادت امام حسن علیه السلام فدک را سه قسمت :کرد ثلث آن را به مروان و ثلث آن را به عمرو فرزند عثمان و ثلث آن را به پسرش یزید داد. (3)

4. مروان در زمان حکومت خود بار دیگر فدک را تماماً برای خود تصرف کرد، و بعد آن را به پسرش عبدالعزیز بخشید. (4)

5. عبدالعزیز فدک را به پسرش عمر بن عبدالعزیز بخشید. (5)

6. عمر بن عبد العزيز طی مراسمی اعلام کرد میخواهد فدک را از تصرف شخصی بیرون آورد و مانند زمان ابوبکر صرف بیت المال کند(!) با این تفاوت که مسئول آن را از بنی فاطمه قرار دهد.

او این کار را انجام داد در حالی که حق آن را احیا نکرد و به صاحبان اصلی آن یعنی وارثان فاطمه علیها السلام باز نگرداند و مهر تأیید بر عمل غاصبین اول زد. (6)

ص: 312

ب . قطع دست کاشته های پیامبر صلی الله علیه و اله در فدک

در سرزمین فدک یازده درخت خرما بود که پیامبر صلی الله علیه و اله به دست مبارک خود آنها را بودند. در زمانهایی که فدک در دست فرزندان زهرا بود، در ایام حج

ص: 313

ج . تعیین حدود فدک توسط امام علیه السلام

2. در برابر هارون

هارون الرشید به امام کاظم علیه السلام عرض کرد فدک را قبول کن تا به شما بازگردانم. حضرت قبول نکرد تا آنکه اصرار زیادی نمود حضرت فرمود قبول نمیکنم مگر طبق مرزهای حقیقی آن هارون پرسید مرزهای آن کدامند؟ فرمود: اگر مرزهای آن را بگویم آن را نمیدهی؟ هارون گفت: تو را به حق جدت قسم می دهم که بگویی.

فرمود: «مرز اول آن عَدَن»! با شنیدن این کلام رنگهارون تغییر کرد و گفت: عجب! فرمود: «مرز دوم آن سمرقند»! با شنیدن سخن دوم صورت هارون گرفته شد. فرمود: «حد سوم آن آفریقا»! با شنیدن این کلام روی هارون سیاه شد و گفت: بقیه اش؟! فرمود: «حد چهارم سَیفُ البحر کنار دریای خزر و ارمنیه! هارون گفت:

این که همه دنیاست برای ما که چیزی باقی نماند پس من برخیزم تا در جای من بنشینی!

حضرت فرمود قبلاً به تو گفتم که اگر مرزهای آن را تعیین کنم، آن را به من باز نمی گردانی! (1)

13 . زنده نگاه داشتن یاد فدک در زیارات

1 . حقت را با قهر و زور گرفتند!

در زیارت حضرت زهرا علیها السلام چنین می خوانیم:

السَّلامُ عَلَيكَ أَيَّتُهَا المظلومةُ المَعْصوبَةُ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيَّتُهَا المُضطَهَدَةُ المقهورة.

سلام بر تو ای بانوی مظلومی که حق تو را غصب کردند. سلام بر تو ای بانویی که با قهر و زور حق تو را گرفتند.

4. با غصب فدک جگر پیامبر صلی الله علیه و اله را سوزاندند

در زیارت جامعه ائمة المؤمنين علیهم السلام چنین می خوانیم:

فَلَمَّا مَضَى المُصطَفَى صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ جَرَحوا كَبِدَ خَيْرِ الوَرَىٰ فِي ظُلم ابْنَتِهِ وَ اضْطِهَادِ حَبيبَتِهِ وَ اهْتِصَامِ عَزيزَتِهِ، بَصْعَةِ لَحَمِهِ وَ فِلَزَةِ كَبِدِهِ.

وقتی پیامبر صلی الله علیه و اله از دنیا رفت با ظلم به دخترش و در تنگنا قرار دادن حبیبه او و به زور گرفتن حق عزیز کرده او و پاره تنش و جگر گوشه اش، جگر پیامبر صلی الله علیه و اله را مجروح کردند.

15 . منابع ماجرای غصب فدک

1 . کتب شیعه

1 . اثبات الهداة : ج 2 ص 116.

2 . الاحتجاج : ج 1 ص 127، 131.

3 . احقاق الحق : ج 3 ص 549 ، ج 10 ص 296 ، ج 12 ص 340، ج 14 ص 575، ج 19 ص 163، ج 25 ص 506، 531، ج 33 ص 253 ، 350 .

4 . الاختصاص : ص 178 .

5 . اعلام الدين : ص 182.

6 . اعلام الورى : ص 100 .

7 . الامالي (طوسی) : ج 2 ص 294.

8 . الامالی (مفید) : ص 125 .

9 . الايضاح : ص 256 .

10 . بحار الانوار: ج 9، 10، 21، 29، 31، 43، 48 .

11 . البرهان : ج 1 ص 367، ج 2 ص 414، 415، 416، ج 3 ص .265 ،264 ،263.

12 . تأويل الآيات الظاهرة : ج 1 ص 435.

13 . التبيان : ج 6 ص 268، ج 8 ص 253.

14 . تفسیر ابوالفتوح رازی : ج 3 ص 349.

15 . تفسير العياشي : ج 1 ص 255 ، ج 2 ص 281، 287، 288.

16 . تفسیر فرات : ص 239، 322، 333، 473.

ص: 321