ص: 2

ص: 3

ص: 4

ابطال وقف...21

ساخت و معماری مسجد...22

زمین مسجد...22

خصوصیت زمین مسجد...22

وقف زمین به مسجد...23

تبدیل قبرستان به مسجد... 23

تبدیل حسینیه به مسجد...26

ساخت مسجد در زمین وقفی...27

وقف زمین مغصوب...28

قبله ی مسجد...28

مصالح ساختمانی مسجد...29

پاک بودن مصالح...29

دور ریختن مصالح...30

فروش مصالح...30

مناره و ستون های مسجد...31

محراب مسجد...32

آراستن ساختمان مسجد...32

تزیین مسجد...32

نمای مسجد...33

گچ بری و آینه کاری...34

کاشی کاری...34

نقاشی مسجد...34

نصب عکس در مسجد...35

پول ساخت مسجد...36

دستمزد پیمان کار...36

پول فروش موقوفه...36

رد مظالم...36

كفارات...36

رضایت همسایگان...37

ص: 6

توسعه مسجد...38

فصل دوم: تعمیر و بازسازی مسجد...40

اخذ مجوز برای تعمیر...40

تخریب و بازسازی مسجد...40

طرح توسعه خیابان...40

عقب نشینی مسجد...41

بازسازی مسجد...41

ساخت مسجد بهتر...42

حكم مسجد تخریب شده...42

تغییر نام مسجد...42

مکان های مورد نیاز در مسجد...44

کتابخانه...44

پایگاه بسیج...48

آبدارخانه...50

کفش کن...51

حیاط مسجد...51

زیرزمین مسجد...53

طبقه بالای مسجد...54

پارگینگ مسجد...55

ساخت مغازه در مسجد...56

مهد کودک...57

تغییر مصلحتی در وقف مسجد...58

فصل سوم: موقوفات مسجد...59

متولی موقوفات...59

نصب متولى...59

عزل متولى...61

انتقال حق تولیت...62

اثبات خیانت متولی... 63

وظایف و اختیارات متولی...63

ص: 7

سهل انگاری یا خیانت در وقف...64

دستمزد متولی...65

صفات متولی...66

دخالت غیر متولی...66

سازمان اوقاف و متولی...66

احکام موقوفات مسجد... 59

مشخص بودن مال وقفی...69

وقف عين مال...69

وقف مال گرو گذاشته شده...70

وقف مال مشاع...70

وقف مراتع...70

وقف نهال...71

وقف اموال جامانده...71

چاه وقفی مسجد...71

اصلاح موقوفه...71

غصب موقوفه مسجد...72

غصب درآمد موقوفات...72

ناظر وقف...74

اثبات وقف...76

سند وقف...76

مشهور بودن موقوفه...77

اجاره موقوفات...79

حکم اجاره دادن...79

اجاره زمین وقفی...79

اجاره اضطراری خانه عالم...80

اجاره دادن موقوفه های عام...80

تخفیف در اجاره بهای موقوفه...81

تاخیر در پرداخت اجاره بهای موقوفه...82

فروش سرقفلی موقوفه...82

ص: 8

اجاره موقوفه به خویشان متولی...83

فوت متولی بعد از اجاره موقوفه...84

فروش موقوفات...85

حكم فروش وقف...85

فروش موقوفه خراب...86

فروش موقوفه کم درآمد...86

کیفیت مصرف پول فروش وقف...86

توبه از فروش موقوفه...86

استفاده از موقوفات مسجد...88

موارد مجاز در مصرف موقوفات... 88

تغییر کاربری موقوفات مسجد...88

تبدیل مسجد به حسینیه...89

ایجاد خیابان در زمین موقوفه...90

تغییر وقف با فقر واقف...91

محصولات موقوفه...92

استفاده نمازگزاران...92

استفاده مردم...93

قوانین اداره اوقاف...95

بخش دوم: سازماندهی مسجد و درآمدهای آن

فصل اول: مدیریت مسجد...103

روحانی مسجد...103

وظایف روحانی...103

اشتغال روحانی...106

برخورد با دیگران...106

رسیدگی به مشکلات...108

هیئت امناء مسجد...110

انتخاب هیئت أمناء...110

اختیارات هیئت امناء...112

ص: 9

مشورت با روحانی...114

فعالیت های فرهنگی...115

تعلیم و تعلم...115

برپایی برنامه های سخنرانی...116

برگزاری برنامه های فرهنگی...117

برگزاری جلسات قرآن... 117

برگزاری جلسات معارف...119

برگزاری کلاس احکام...120

شعارهای مذهبی...120

شعر خوانی...120

پخش سرود...121

مولودی و کف زنی...121

پخش موسیقی...122

آزین کردن مسجد...123

پخش فیلم...123

اجرای تئاتر...124

مراسم ختم و ترحیم...125

جشن ازدواج زوج های جوان...127

جشن عاطفه ها...128

همایش و جلسات...128

پخش احسان در مسجد... 129

ورزش در مسجد...130

اداره مسجد... 132

همکاری با اداره اوقاف و سازمان تبلیغات...

رعایت قوانین و مقررات...134

خادم مسجد...136

وظایف و شرایط خادم...137

دستمزد خادم منزل خادم...141

ص: 10

وسایل جا مانده در مسجد...141

گم کردن پول مسجد...142

مؤذن...143

شرایط موذن...143

اذان مسجد...143

اذان ماه مبارک رمضان...144

تشخيص وقت اذان...145

فصل دوم: امکانات مسجد...148

مهر و تسبیح مسجد...148

بردن مهر و تسبیح به خانه...148

برگرداندن مهر برده شده...148

دور انداختن مهرهای کهنه...149

انتقال به مسجد دیگر...149

خارج کردن مهر برای اقامه جماعت...151

استفاده از دو مهر...152

شکستن مهر مسجد...152

قرآن و مفاتیح مسجد...153

بردن قرآن به خانه...153

قرآن های قدیمی...153

مخفی کردن قرآن...155

انتقال قرآن و مفاتیح...155

خراب کردن قرآن و مفاتیح...155

وسایل مسجد...158

وقف بودن وسائل مسجد...158

تفاوت وقف و هدیه...158

استفاده شخصی...158

فروش وسایل مازاد...159

فروش به قیمت کمتر...159

انتقال وسایل مازاد... 160

ص: 11

فروش فرش مسجد...160

انتقال زیلو و موکت...160

منبر وقفى...161

وسایل مورد نیاز در آینده...161

اهداء وسایل مازاد...161

وسایل نذری اضافی...162

فروش مصالح ساختمانی...162

خارج کردن اموال مسجد...162

انتقال فرش و موکت...163

فروش فرش مسجد...164

اسباب و ظروف...166

خراب کردن وسایل مسجد...167

فروش لوستر و ساعت مسجد...167

فروش ظروف مسی...167

وسایل گرمایشی و سرمایشی...168

سیستم صوتی... 168

انشعابات آب، برق، گاز و...170

آب مسجد...170

برق مسجد...171

گاز مسجد...172

تخفیفات دولتی...172

فصل سوم: درآمد و مخارج مسجد...174

پول های اهدایی به مسجد...174

تعیین غرض در جمع آوری کمک ها... 174

توضیح هزینه کرد مسجد...174

قصد کمک به مسجد... 175

باقیمانده ی کمک ها...176

نذورات مردم...179

تغییر جهت در کمک های مردمی... 180

ص: 12

وجوهات سازمانی...181

کمک افراد مسئول... 184

وجوهات مشکوک...184

کمک کفار...185

هزینه های مسجد... 186

حق الزحمه روحانی...186

تامین هزینه روحانی...188

هزینه روحانی مبلغ...188

خانه عالم...189

دستمزد آموزش قرآن و احکام...190

کمک به فقرا و امور خیریه...191

درآمدزایی از مسجد...195

حساب بانکی مسجد...197

بخش سوم: احکام اهل مسجد

فصل اول: عبادت در مسجد...203

نماز تحیت مسجد..203.

نماز جماعت...204

اهمیت و ثواب نماز جماعت...205

انتظار کشیدن برای نماز جماعت...205

قطع نماز فرادی...205

اعاده نماز به جماعت... 206

بی احترامی به نماز جماعت...206

جماعت خواندن نماز مستحبی...206

واجبات نماز...208

نیت...209

تكبيره الاحرام...210

قیام...211

قرائت... 212

ص: 13

رکوع و سجود...213

مبطلات نماز...214

سجده سهو...216

شرایط نماز جماعت...218

جلو بودن امام...218

بالا و پایین بودن جایگاه امام...219

اتصال صفوف جماعت...221

عدم مانع بين صفوف...223

مکان نماز بانوان...224

رو به قبله بودن...225

احکام جماعت...229

اقتدا کردن...229

تقاوت با امام در نوع نماز...229

اختلاف نظر مرجع تقلید ماموم و امام...231

زود تکبیر گفتن...232

اتصال در جماعت...232

فرادی کردن در وسط نماز...232

درک رکوع هنگام اقتدا...234

وظیفه مأموم در صورت نرسیدن به رکوع امام...235

اقتدا در رکعت سوم و سایر رکعات...238

تشهد آخر نماز...239

باطل بودن نماز امام...240

تبعیت در اذکار نماز جماعت...240

تبعیت در افعال نماز جماعت...242

اقتدا در رکعت دوم...244

اشتباه امام در نماز جماعت...246

اشتباه ماموم در نماز جماعت...248

اذکار مستحبی در جماعت...248

طولانی کردن نماز...249

ص: 14

اذان و اقامه...249

مکبر...250

احکام امام جماعت...251

شرایط امام جماعت... 251

ترجیحات امام جماعت...258

امام راتب مسجد...258

دو بار خواندن جماعت...260

بطلان نماز امام در وسط نماز...260

بطلان نماز امام بعد از نماز...260

حفظ احترام امام جماعت...261

امامت غیر روحانی...261

احکام مامومین...262

تعیین کردن امام...262

انتخاب صف اول...263

انتخاب سمت راست امام...263

تبعیت از امام...264

جا گرفتن برای نماز...264

مكبّر...265

رعایت بهداشت...265

ورود کودکان به مسجد...265

نماز جمعه...266

نماز عید فطر و قربان...266

نماز آیات...269

نمازهای مستحبی... 271

نماز در مسجد غصبی...272

اعتکاف در مسجد...273

اعتکاف در مسجد جامع...273

حضور در مسجد...274

ص: 15

روزه گرفتن...274

خروج اضطراری از مسجد...275

قطع کردن اعتکاف...277

اعتکاف زنان...277

فصل دوم: حفظ حرمت مسجد...278

ورود جنب به مسجد... 278

ورود جنب با تیمم...280

ورود حائض به مسجد...281

ورود مستحاضه به مسجد...283

ورود غیر مسلمان به مسجد...283

انجام امور خلافشان مسجد...285

فصل سوم: طهارت و نجاست مسجد...287

نجاست مسجد...287

نجس کردن مسجد...287

نجاست دیوار مسجد... 288

نجاست صحن و حیاط مسجد...288

تطهیر حیاط مسجد...289

نجاست طبقه ها و زیرزمین...289

نجاست پشت بام مسجد...289

نجاست اشیاء موجود در مسجد...290

نجاست غذای نذری...291

نجاست حیوانات...291

نجاست فاضلاب...292

نجس کردن کودک...292

نجاست عطر خارجی...293

نجاست اجزای بدن...293

جنازه انسان...294

نجاست خون... 294

نجاست زمان سابق...295

ص: 16

تطهیر مسجد...296

وجوب تطهير...296

فوریت تطهير...296

تطهیر مسجد توسط خادم...297

تقدم تطهیر مسجد بر نماز...298

حکم نماز قبل از تطهیر...299

هزینه تطهیر...300

عجز از تطهیر...301

تطهیر بیرون مسجد...302

تطهیر کف مسجد...302

تطهیر فرش و موکت...304

تطهیر با آب کر...304

تطهیر با آب قلیل...306

قالیشویی...307

بریدن موکت نجس...308

فروختن فرش نجس...308

باقی ماندن رنگ نجاست...308

تطهیر موارد مشکوک...308

تخریب برای تطهیر...309

تطهیر چیزهای غیر نجس...311

بردن نجاسات به مسجد...312

ورود با لباس یا بدن نجس...312

بردن اشیاء نجس...313

پوشک نجس...314

بخش چهارم: احکام مرتبط با مسجد

فصل اول: حقوق شرعی...319

زکات و مسجد...319

مصرف زکات در ساخت مسجد...319

ص: 17

نیاز به اذن حاکم در زکات...319

مصرف زکات در هزینه های مسجد...320

تغییر جهت مصرف زکات...321

زکات فطره...322

خمس و مسجد...325

فصل دوم: مراسم دعا و عزاداری...327

عزاداری در مسجد...327

روضه های غیر مستند...328

شرکت زنان در مراسم...329

خواندن زیارت عاشوراء...330

لعن کردن...330

فصل سوم: آسیب شناسی مساجد...332

آسیب شناسی فعالیت های فرهنگی مسجد...332

کمیت گرایی در جذب مردم...332

کم رنگ شدن مسائل تبلیغی...333

ممانعت با فعالیت فرهنگی...334

فعالیت های اطلاع رسانی...336

تقویت فضای فرهنگی و هنری...339

دیدار با خانواده ی شهداء و ایثارگران...340

زنده نگهداشتن یاد دفاع مقدس...341

ابزارهای تربیتی (هنر و ورزش)...342

کسب درآمد از فعالیت های فرهنگی...343

تحقق مسجد ضرار در زمان فعلی...343

آسیب شناسی فعالیت های آموزشی مسجد...344

برگزاری کلاس های آموزشی در مسجد...344

آموزش علوم غیر دینی...345

تاسیس کتابخانه در مسجد...346

آسیب شناسی فعالیت های سیاسی مسجد... 348

سیاسی شدن مسجد...348

ص: 18

شعار دادن...349

ولایت پذیری...349

صندوق رأی انتخابات...349

برگزاری بحث های آزاد...349

حضور مخالفین نظام...350

نشریه های سیاسی...350

آسیب شناسی فعالیت های اجتماعی مسجد...352

اختلافات خانوادگی و محلی مردم...352

برخورد با غیر اهل مسجد...352

اوضاع معیشتی اهل مسجد...354

جذب مشارکت های مردمی...355

صندوق قرض الحسنه...355

نماز میت در مسجد...357

دفن میت در مسجد...357

خوابیدن در مسجد...359

تکدی گری در مسجد...360

آسیب شناسی مراسمات مسجد...361

بدعت ها در عزاداری ها و ولادت ها...361

آسیب های مداح...363

رعایت حرمت اهل بیت...363

اذیت دیگران...364

افراط در توصیف قیافه...365

دستمزد مداح...365

عروسی در مسجد...366

آسیب شناسی مدیریتی مسجد...367

رقابت در مسجد سازی...367

فخر فروشی در مدیریت مسجد...367

منع از فعالیت مومنان در مساجد...367

استفاده ابزاری از مقدسات...368

ص: 19

مدیریت اختلافات...368

وسائل سرمایشی و گرمایشی...369

تفرقه بین مومنان...369

شیوه جمع آوری...370

آسیب شناسی امام جماعت مسجد...371

تکراری بودن بحث های سخنرانان...371

مراعات مخاطب در سخنرانی...372

مراعات نمازگزاران...372

انتظارات از امام جماعت...374

قدر شناسی از امام جماعت...374

آسیب شناسی ارتباط جوانان با مسجد...375

رویگردانی جوانان از مسجد...375

ارتباط امام جماعت...376

امر به معروف در مورد جوانان...376

شبهات جوانان...377

محبت به کودکان...377

احترام به نوجوانان...378

فصل چهارم: مساجد و اماکن خاص...380

مسجد الحرام و مسجد النبي...380

فضیلت ها...380

انجام غسل...381

نماز تحیت...383

اقتداء به اهل سنت...383

اقامه نماز...385

احکام مشترک بین اماکن تخییر...386

عدم جواز عبور جنب و حائض از مسجد الحرام...388

كعبه...388

تطهير مسجد الحرام...388

عدم جواز صید در حرم...389

ص: 20

کراهت خواندن نماز در داخل کعبه...389

عدم جواز ورود غیر مسلمان به حرم...389

کعبه...390

مسجد النبی و مدینه... 391

حجرہ شریف رسول الله...391

بقيع...392

مسجد كوفه...394

فضیلت...394

اعمال مسجد...394

مسجد الاقصى...395

مسجد سهله...396

مسجد جمکران...397

مسجد جامع...402

مسجد قبیله...404

مسجد بازار... 405

حرم معصومین...406

محدوده حرم...406

ورود حائض و جنب به حرم...46

نجس شدن حرم...407

امور خلاف شان حرم...407

غسل زیارت حرم ائمه...409

نماز زیارت حرم... 410

بقاع متبركه...413

زیارت نامه...413

ورود جنب و حائض...413

قصد تبرک و توسل...414

فروش اموال امامزاده...414

نمازخانه و مصلا...415

نمازخانه های عمومی...415

ص: 21

اتاق مخصوص نماز...416

حسینیه و تکایای عزاداری...417

معابد (کلیسا، کنیسه و...)...419

ص: 22

ص: 2

ص: 4

نکاتی از مبانی فقهی این بخش:

1. وقف مسجد به دو صورت محقق می شود:

- با خواندن صیغه وقف.

- ساخت مکانی با نیت مسجد و خوانده شدن نماز با کسب اجازه از واقف.

2. هر ملکی که با عنوان مسجد وقف شود تغییر کاربری آن به هیچ عنوان جایز نیست.

3. هر ملک یا چیزی که برای مسجد وقف شده تا درآمد آن برای مسجد مورد استفاده قرار گیرد اجاره و تغییر کاربری آن، (با صلاحدید متولی وقف یا حاکم شرع) اشکال ندارد. ولی اگر وقف شده تا خود آن ملک یا چیز مورد استفاده اهل مسجد قرار گیرد، اجاره یا تغییر آن جایز نیست.

4. علاوه بر انشاء لفظی یا عملی در ،وقف باید قبض و تحویل صورت بگیرد تا وقف کامل گردد.

ص: 5

ص: 6

دیگر واقف نمی تواند آن را به هم به هم بزند. (1)

که در صورت اجازه هر کدام از وراث نسبت به سهمش، وقف صحیح است. (1)

11. فردی 500 متر زمین را به اسم پسرش سند زده است اکنون می خواهد آن را به مسجد وقف کند ولی پسرش راضی نیست، وظیفه شرعی در این مورد چیست؟

ج: مجرد ثبت ملک به نام کسی ملاک مالکیت شرعی فردی که ملک به نام او به ثبت رسیده نیست در نتیجه اگر پدر بعد از خرید زمین و ثبت آن به نام پسرش آن را به او هبه کرده و قبض (2) آن نیز به طور صحیح محقق شده باشد در این صورت حق ندارد آن را وقف کند زیرا مالک آن نیست ولی اگر فقط سند زمین را به نام او کرده و زمین در مالکیت خودش باقی مانده باشد او از نظر شرعی مالک آن است و حق دارد آن را وقف کند. (3)

ج: وقف اموال از سوی مالک حقوقی مثل وقف املاک دولتی بوسیله دولت با لحاظ شرایط لازم، جایز است. (1)

14. آیا شهرداری حق دارد بعضی از املاک خود را در جهت مصالح عمومی از قبیل ساخت مسجد وقف نماید؟

ج: این امر تابع حدود اختیارات قانونی شهرداری و خصوصیت ملک است بنابراین اگر از املاکی باشد که شهرداری از نظر قانونی حق دارد آن ها را به مصالح عمومی شهر از قبیل درمانگاه یا بیمارستان یا مسجد و یا امور دیگر اختصاص بدهد، در این صورت اشکال ندارد ولی اگر از املاکی باشد که مخصوص استفاده برای امور مربوط به شهرداری است حق ندارد آن ها را وقف کند. (2)

ج: مقام معظم رهبری: اگر برای ساختن مسجد و.... وقف کرده و تحویل داده است. (یعنی قبض معتبر صورت گرفته است) دیگر اجنبی به وقف بوده و حق اعتراض ندارد. (1)

17. آیا اصلاح وقفنامه توسط خود واقف، شرعا جایز است؟

ج: بعد از وقف و تحقق قبض معتبر در آن واقف نسبت به وقف اجنبی می شود و حق تغییر وقف ولو به عنوان اصلاح را ندارد. (2)

می شود، ولی به قصد تنها وقفیت محقق نمی شود. (1)

آیت الله مکارم: اگر زمینی را تحویل دهد و در آن جا به عنوان [مسجد] نماز بخوانند این عمل خود جایگزین صیغه می شود. (2)

20. در صورتی که بخواهیم مسجد را با صیغه آن وقف نماییم آیا باید به زبان عربی خوانده شود؟

ج: لازم نیست صیغه وقف را به عربی بخوانند بلکه اگر مثلا بگوید خانه خود را وقف کردم وقف صحیح است و محتاج به قبول (3) هم نیست حتی در وقف خاص. (4)

21. زمینی را برای عبادت وقف کرده اند و عده ای هم در آن جا نماز خوانده اند آیا این مکان مسجد محسوب می شود؟

ج: در وقف مسجد علاوه بر شروط ذکر شده قصد عنوان مسجد نیز نیاز است بنابراین اگر مکانی صرفاً برای عبادت و نماز مسلمانان وقف شود وقف صحیح است. لکن مسجد محسوب نمی شود. (5)

22. برای وقف چیزی به مسجد، اگر آن را در اختیار اهل مسجد قرار دهیم آیا وقف محقق می شود؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر واقف چیزی را در اختیار اهل مسجد بگذارد و برخی از آن استفاده کنند در تحقق وقف کافی است. (6)

آیت الله سیستانی: اگر فرضا قبض معتبر باشد همین که در مسجد گذاشته می شود تا از آن استفاده کنند کافی است. (7)

ص: 13

ج: اگر ملکی را برای وقف کردن معین کند و پیش از آن که وقف کند بمیرد، وقف واقع نمی شود. (1)

که اجازه از حاکم شرع گرفته، قبض نماید. (1)

توضیح: هیئت امنای مسجد با کسب اجازه از حاکم شرع می توانند آن را تحویل بگیرند.

29. یک واحد تجاری را برای مسجد وقف کرده اند اما بعد از چند ماه تحویل داده اند آیا وقف مذکور اشتباه بوده و باید مجددا وقف کنند؟

ج مقام معظم رهبری در قبض و تحویل موقوفه فوریت لازم نیست. (2)

30. اگر واقف باغ یا ملکی را به مسجد وقف کند ولی پیش از تحویل دادن آن ها بمیرد آیا وقف باطل می شود؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر واقف قبل از قبض طرف مقابل بمیرد، وقف محقق نمی شود و مال موقوفه به عنوان ارث به ورثه می رسد. (3)

31. یک زمین تجاری به اداره اوقاف هدیه شده تا واحدی تجاری در کنار مسجد ساخته شود ولی مسئولین تاکنون اقدامی نکرده اند، آیا جایز است واقف، زمین را پس بگیرد؟ و آیا مجرد تسلیم زمین به

مسئولین اداره اوقاف برای تحقق وقفیت، کافی است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر تحویل زمین توسط مالک به مسئولین اداره بعد از انشاء وقف به وجه شرعی به عنوان تسلیم به متولیان شرعی وقف باشد، حق رجوع و پس گرفتن آن را ندارد ولی اگر یکی از دو امر مذکور تحقق پیدا نکند حق دارد زمین خود را از آنان پس بگیرد. (4)

32. هیئت امناء به مالک زمینی در جنب مسجد وعده داده اند که اگر زمین را وقف کند در آن جا کلینیکی زده شده و عواید آن برای مخارج مسجد صرف می شود ولی مدت هاست که به وعده خود عمل نکرده اند آیا واقف می تواند در آن جا خانه شخصی بسازد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر انشای وقف صورت گرفته و تحویل زمین به هیئت امنای به

ص: 16

عنوان تسلیم به متولیان شرعی (1) وقف باشد، حق رجوع و پس گرفتن آن را ندارد، ولی اگر انشاء وقف صورت نگرفته و یا تسلیم به متولی شرعی نبوده است وقف محقق نشده است. (2)

33 زمان زیادی از واگذاری زمینی که برای مسجد وقف شده می گذرد. ولی مکان زمین مورد پسند مردم واقع نشده و صاحب زمین هم در قید حیات نیست و ضمناً صیغه وقف هم نخوانده است. آیا می شود آن زمین را فروخته و پول آن را خرج مسجد یا حسینیه دیگری بکنند؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست و اگر وقف با قبض معتبر در آن تمام نشده مربوط به ورثه مالک است. (3)

باشد. (1)

تبصره: در فرض مذکور، اگر قصد حبس کند، حبس واقع می شود. (2)

36. شخصی هنگام وقف می گوید: «این مال یا زمین وقف است پس از مرگم» آیا شرعا صحیح است؟

ج: کسی که مالی را وقف می کند باید از موقع وقف کردن، مال را برای همیشه وقف کند، و اگر مثلاً بگوید این مال بعد از مردن من وقف باشد چون از موقع خواندن صیغه تا مردنش وقف نبوده است اشکال دارد. (3)

آیت الله سیستانی وقف مذکور باطل است مگر این که عرفا فهمیده شود که منظورش وصیت بوده است.

42. شخصی خانه اش را وقف مسجد نموده، مشروط بر این که خودش تا آخر عمر در آن ساکن باشد و اگر فرزندی از او به وجود آمد، او هم در همین خانه ساکن باشد آیا با وجود این که معلوم نیست این خانه چه زمانی به تصرف مسجد در می آید وقف صحیح است؟

ج: صحیح است و باید مطابق آن عمل کرد. (1)

43. ملک یا چیزی را وقف مسجد کرده اند اما در مورد مصرف آن هیچ قید و شرطی بیان نکرده اند اکنون چگونه باید مصرف شود؟

ج: در روشنایی، فرش، خادم، تعمیر و سایر مخارج مسجد مصرف می شود. اگر زیاد بیاید به امام جماعت داده می شود. (2)

و تغییر جهت وقف توسط دیگران موجب ضمان خواهد شد. (1)

47. شخصی مسجدی را وقف کرده و در وقف نامه قید کرده که امام جماعت مسجد مذکور سیّد .باشد در این صورت امامت غیر سید چه حکمی دارد و تکلیف مأمومین در رابطه با او چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: مراعات شرط مذکور لازم نیست. (2)

خود در زمین مسجد تصرف نماید؟

ج: آیت الله مکارم: بانک حق ندارد زمین را به ملک خود درآورد تنها حق مطالبه وام خود را دارد مگر این که در وام شرط شده باشد که اگر اقساط پرداخت نشود زمین رادر اختیار بانک بگذارند در ضمن باید توجه داشته باشید که وام باید طبق عقود شرعيه باشد نه وام توام با ربا. (1)

56. تبدیل قبرستان به مسجد از نظر شرعی اشکال دارد؟ نماز خواندن در چنین مکانی چه حکمی دارد؟

ج: آیت الله مکارم: در صورتی می توان قبرستان را تبدیل به مسجد کرد که در حال حاضر به هیچ وجه اجازه دفن در آن جا ندهند و ساختن مسجد موجب نبش قبر مخصوصاً قبور علما نشود ولی نماز خواندن در آن مسجد به هر حال جایز است در ضمن توجه داشته باشید. (1)

57. زمینی وقف قبرستان شده ولی پس از دفن تعداد اندکی میت همسایگان قبرستان ممانعت می کنند وظیفه چیست؟ آیا می توان آن جا را تبدیل به مسجد و مانند آن نمود؟

ج: در صورتی که زمین وقف برای قبرستان شده باشد تنها باید در همین مورد از آن استفاده شود مگر این که دفن در آن به جهاتی امکان پذیر نباشد که در این صورت باید بفروشند و پول آن را صرف خرید زمینی جهت قبرستان کنند و آن را وقف نمایند و چنان چه به اندازه کافی قبرستان دارند می توان از آن زمین برای مسجد و حسینیه و کتابخانه و مانند آن ها استفاده کرد. (2)

58 در اطراف مسجد کوچکی قبرستان قدیمی است آیا می شود جهت گسترش مسجد از آن قبرستان استفاده نمود؟

ج: تبدیل قبرستان وقفی به مسجد جایز نیست. (3)

59. زمینی را فرد برای قبرستان مومنین اهدا کرده و به هیچ وجه قصد وقف نداشته است تبدیل این زمین به مسجد آیا اشکال دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر مستلزم نبش قبر نباشد و وقف نیز نباشد و مورد استفاده ی عامه ی مردم نباشد با اجازه ی اهداء کننده اشکالی ندارد در غیر این صورت مشکل دارد. (4)

60. در وقف بودن یا عدم وقف زمین قبرستان تردید وجود دارد تبدیل

ص: 24

آن به مسجد چه حکمی دارد؟

ج: اگر قبرستان قابل استفاده است و از آن در دفن اموات استفاده می شود نمی توان آن را تبدیل به مسجد کرد. (1)

61. در قبرستانی بیش از پنجاه سال است که میت دفن نمی شود و آثار قبور از بین رفته است آیا می توان در آن جا مسجد احداث کرد؟

ج: اگر قبرستان وقف است مسجد نمی شود و تغییر آن هم جایز نیست. (2)

62. قبرستانی وجود دارد که چند عدد میت در آن وجود دارد و وقف بودن آن معلوم نیست (بزرگان می فرمایند وقف نیست) و یا وقف خاص نیست؛ اکنون در بازسازی مسجد چسبیده به آن می خواهند قبرستان را جزء مسجد قرار دهند آیا این کار جایز است؟

ج: اگر قبرستان قابل استفاده است و از آن در دفن اموات استفاده می شود نمی توانند آن را جزء مسجد نمایند بلی در صورتی که استفاده از آن در دفن اموات امکان ندارد می توانند آن را جزء مسجد کنند، ولی احکام مسجد پیدا نمی کند. (3)

تبصره: اگر قوانینی در این مورد وجود دارد باید مراعات شود.

63. در یک قبرستان مدتی است که میتی دفن نمی شود، و محل تجمع افراد ناپاک شده است شهرداری در صدد تصاحب این قبرستان می باشد. آیا جایز است قسمتی از این قبرستان برای حیاط مسجد استفاده شود؟ اگر ورثه اکثر اموات راضی به این کار می باشند چه حکمی دارد؟

ج: اگر به هیچ وجه استفاده قبرستان از آن نمی شود با اجازه حاکم شرع و مراعات مقررات جمهوری اسلامی مانع ندارد. (4)

ص: 25

64. در قبرستانی که وقف بودن آن معلوم نیست مسجدی ساخته شده است؛ آیا نماز خواندن در آن جایز است؟

ج: اگر وقفیت قبرستان نزد اهل محل معروف و مشهور نیست نماز خواندن در آن مسجد مانع ندارد. (1)

کرده اند اما بعد از چند سال به خاطر کوچکی آن جا حوزه به جای دیگر انتقال یافت آیا می توان آن را به مسجد تبدیل کرد؟

ج: اگر ساختمان وقف مدرسه علمیه شده و تحویل متولی شرعی شده تبدیل آن به چیز دیگر جائز نیست و اگر وقف تمام نشده اختیار آن با مالک می باشد. (1)

73. مسجد نمودن تمام یا بخشی از مصلی های ساخته شده چه حکمی دارد؟

ج: اگر هنگام وقف، فقط نماز خواندن در آن مکان قصد شده بدون ملاحظه مسجدیت امکان وقف مجدد، وجود ندارد. (2)

76. آیا در تنظیم قبله ،مسجد قبله نماهای رایج کافی است؟

ج: اگر از قواعد علمی و یا قبله نما اطمینان به جه قبله حاصل شود مانع ندارد و می توان به آن اعتماد کرد. (1)

آیت الله مکارم قبله نماهای معمولی در صورتی که سالم باشد از وسائل خوب برای شناخت قبله است و گمان حاصل از آن کمتر از راه های دیگر نیست، بلکه غالباً دقیق تر است. (2)

79. آیا به کار گرفتن کارگر و بنای غیر مسلمان در ساختن مسجد، جایز است؟

ج: آیت الله سیستانی: اگر اهل کتاب باشند اشکال ندارد در غیر این صورت اشکال دارد.

80. مساجدی که به دست کارگران غیرمسلمان ساخته شده با توجه به این که به طور مستقیم در سیمان کاری و کارهای دیگر مسجد تماس بدنی داشته اند آیا نجس محسوب می شود؟

ج: آیت الله سیستانی: اگر اهل کتاب هستند پاک است.

84. اگر مصالح تعمیر مسجد مانند آجر و گچ اضافه بیاید، خرید و فروش آن برای منزل ،شخصی، جایز است یا نه؟

ج: آیت الله سیستانی اختیار این گونه مصالح به دست آمده اگر با در آمد مسجد باشد با هیت امناء است ولی اگر وقف مسجد باشد اجازه حاکم شرع نیاز است.

85. مصالح اضافی مسجدی را برای مسجد دیگری می دهند تا در ضروریات آن مسجد مصرف گردد، آیا جایز است؟

ج: آیت الله سیستانی اختیار این گونه مصالح به دست آمده اگر با در آمد مسجد باشد با هیت امناء است. ولی اگر وقف مسجد باشد اجازه حاکم شرع نیاز است.

86. فروختن در پنجره و چیزهای دیگر مسجد چه حکمی دارد؟

ج: فروختن در و پنجره و چیزهای دیگر مسجد حرام است و اگر مسجد خراب شود، باید این ها را صرف تعمیر همان مسجد کنند و چنان چه به درد آن مسجد نخورد، باید در مسجد دیگر مصرف شود ولی اگر به درد مسجدهای دیگر هم نخورد می توانند آن را بفروشند و پول آن را اگر ممکن است صرف تعمیر همان مسجد وگرنه صرف تعمیر مسجد دیگر نمایند. (1)

جمع بندی مجموع دلایل فقهی امروزه ساختن گنبد و مناره را برای اماکن مذهبی مجاز می دانند. (1)

88. چنان چه مشهود هست سقف اکثر مساجد را بلندتر از حد معمول معمول می سازند آیا این کار جنبه روایی دارد؟ حد ارتفاع آن چقدر است؟

ج: مقام معظم رهبری: این کار جنبه ی روایی ندارد. (2)

آداب و... آمده است؛ در می یابیم که مسجد مکانی است که آدمی را به آخرت ترغیب کند و از دنیا و زینت های آن جدا کند و پرداختن به زینت ظاهری بیش از اندازه با این امر منافات دارد. امام صادق می فرماید سه چیز نزد خداوند شکایت می کنند مسجد خراب که نماز گزار ندارد دانشمندی که در میان نادانان زندگی می کند زیرا از علم او بهره نمی برند و قرآنی که قرائت نمی شود و گرد و غبار روی آن را گرفته است. و در روایت دیگری رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: زمانی فرا رسد در آخر الزمان که گروهی به مسجد می آیند پس دور هم جمع شوند و کلامشان درباره دنیا و دوستی دنیا است؛ همنشین با اینان نشوید و خداوند نیازی به عبادت آنان ندارد.

بنابر این، آن چه که از منابع روایی فهمیده می شود آبادی معنوی مساجد است و نه تزیین ظاهر آن. البته آن گونه هم مخروبه نباشد که با شأن و جایگاه مسجد سازگاری نداشته باشد. (1)

92. آیا زینت کردن مسجد با طلا و نقره جایز است؟

ج: بنا بر احتیاط واجب مسجد را به طلا نباید زینت نمایند. (2)

شباهتی به مساجد نداشته باشد چه حکمی دارد؟

ج: آیت الله سیستانی مانعی ندارد. (1)

آیت الله سیستانی: احتیاط مستحب آن است که مسجد را به صورت چیزهایی که مثل انسان و حیوان روح دارد زینت نکنند. (1)

101. تزیین مسجد با نقوش اسلیمی و هندسی چه حکمی دارد؟

ج: في حد نفسه اشکال ندارد. (2)

بودن خارج نمی شود و تبدیل آن به چیز دیگر جائز نیست. (1)

115. حسینیه ای در کنار مسجدی قدیمی ساخته شده است، در حال حاضر مسجد قدیمی گنجایش نمازگزاران را ندارد، آیا می توان حسینیه را در مسجد ادغام کرد و از آن به عنوان مسجد استفاده نمود؟

ج: نماز خواندن در حسینیه اشکال ندارد، ولی اگر حسینیه، به عنوان حسينيه، وقف صحیح شرعی شده تبدیل آن به مسجد جایز نیست و هم چنین ضمیمه کردن آن به مسجد به عنوان مسجد هم جایز نیست. (2)

116. برای توسعه مسجد نیاز به کندن چند درخت از صحن آن است، آیا این عمل جایز است؟

ج: اگر عمل مذکور تغییر و تبدیل وقف شمرده نشود اشکال ندارد. (3)

ص: 39

بکشند تا در صورت نیاز رهگذران از آن استفاده کنند حکم مسجد را دارد و چنان چه خودش هم خراب شود باز نمی توانند زمین آن را بفروشند یا داخل ملک و جاده نمایند. (1)

می توانند آن را تخریب کنند و مجددا مسجد مناسبی در همان محل بسازند؟ اگر برای توسعه مسجد مذکور، تنها راه تخریب آن باشد حکم مساله چیست؟

ج: حضرت امام: خراب کردن به منظور توسعه در صورت احتیاج مردم اشکال ندارد. (1)

مقام معظم رهبری: خراب کردن تمام مسجد یا قسمتی از آن جایز نیست، مگر در صورت وجود مصلحتی که اهمیت ندادن و بی توجهی به آن ممکن نباشد. (2)

جایز است یا نه؟

ج: اگر به هنگام وقف شرط خاصی نگذاشته اند و مخالفت با نظر واقف نداشته باشد فی نفسه مانعی ندارد. (1)

ص: 43

یا محلی برای بانوانی که عذر شرعی دارند، جایز نیست. (1)

12. آیا می توان در گوشه ی صحن مسجد کتابخانه یا مانند آن ایجاد کرد؟

ج: اگر مخالف کیفیت وقف تالار و شبستان و صحن مسجد باشد و یا موجب تغییر ساختمان مسجد گردد جایز نیست بهتر این است که مکانی در کنار مسجد برای این منظور تهیه گردد. (2)

13. زیرزمین مسجدی الآن بلااستفاده است استفاده موقت از این زیرزمین به عنوان کتابخانه جهت استفاده دانش آموزان چه حک دارد؟

ج: تبدیل مسجد به کتابخانه جایز نیست ولی می توانند در مسجد مطالعه کنند. (3)

14. اطاقی وقف مسجد بوده که سال ها انبار مسجد بوده است و الآن می خواهند آن جا را کتابخانه کنند آیا اجازه می فرمایید؟

ج: تبدیل مسجد به کتابخانه جایز نیست ولی می توانند در مسجد مطالعه کنند. (4)

15: امانت دادن کتاب های موجود در کتابخانه مسجد جایز است یا فقط باید در مسجد مطالعه نمود؟

ج: به همان صورتی که وقف شده اند باید مورد استفاده قرار گیرد. (5)

تبصره: اگر قوانین و ضوابطی وجود دارد باید مراعات شود.

16. آیا خریدن کتاب های مختلف برای کتابخانه مسجد و تجهیز آن با

ص: 45

هزینه مسجد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع نیت اهداء کنندگان است اما صرف پول هایی که برای هزینه های جاری مسجد از مردم جمع آوری می شود جایز نیست. (1)

17. آیا می توانیم از هزینه هایی که خود جذب نموده ایم کتابخانه مسجد را به کتاب های مطابق با علایق جوانان مانند کتب علمی تخیلی و ادبیات و رمان مجهز کنیم، برخی می گویند اصل وجود این کتاب ها در مسجد مشکل دارد؟

ج: اگر جنبه ی مثبت داشته باشند اشکال ندارد. (2)

18. به فرض جواز فروش کتاب هایی قدیمی که به شکل وقف به مسجد اهدا شده اند، صرف وجه آن ها، در هر یک از موارد ذیل چه حکمی دارد؟ 1- خرید کتاب 2- خرید لوازم کتابداری و کتابخانه 3- هزینه های جاری؟

ج: در صورت وقف بودن باید با اشراف متولی شرعی کتاب خریداری شود و در غیر این صورت تابع نظر اهداء کنندگان است. (3)

19. آیا کتاب هایی که وقف مسجد شده و مورد استفاده نیست را می توان به کتابخانه دیگری منتقل نمود؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر در این مسجد استفاده ندارد باید به سایر مساجد برده شود، و اگر در سایر مساجد نیز قابل استفاده نیست می توانند بفروشند و با پول آن کتاب هایی که نزدیک به نظر واقف است تهیه کنند. (4)

20. امانت دادن کتاب های اهدایی و کتبی که خودمان برای مسجد خریداری کرده و علم به وقف بودن آن نداریم از نظر شرعی اشکال دارد؟

ص: 46

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (1)

21. اگر تعدادی از کتاب های کتابخانه مسجد مفقود شوند کتابدار ضامن است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر کوتاهی متوجه کتابدار باشد ضامن است اما اگر کوتاهی متوجه کتابدار نباشد ضامن نیست. (2)

22. اگر کتاب های امانی کتابخانه مسجد که قیمت بالایی هم ندارند را برنگردانند وظیفه چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: کتاب های مسجد هرچند قیمت بالایی نداشته باشد باید پس گرفته شود. (3)

23. هنگام مطالعه قرآن یا سایر کتب مسجد روی آن آب می ریزد؛ آیا می توانیم کتابی معادل آن را به مسجد اهدا کرده و کتاب آسیب دیده را برای خود بر داریم؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر کتاب آسیب دیده قابل استفاده باشد برداشتن آن جایز نیست. (4)

24. کتاب های قدیمی و بی استفاده که فضای مسجد را خراب کرده بودند از مسجد بیرون ریختیم آیا این کار از نظر شرعی حرام است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر عرفا قابل استفاده نباشد اشکالی ندارد. (5)

25. اهدای کتاب های مسجد به بچه های مذهبی برای تشویق آن ها به دین اشکال دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست. (6)

ص: 47

26. تعداد زیادی کتاب کنکوری در مسجد وجود دارد که ظاهرا اهداء کننده قصدش این است که افراد از آن ها استفاده کنند بیرون بردن این کتاب ها چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر اهداء کننده اجازه داده باشد اشکالی ندارد. (1)

تبصره: اگر کتابخانه مورد نظر ضوابطی داشته باشد باید مراعات شود.

ج: واجب است که قسمت سرپوشیده مسجد با خراب کردن اتاق هایی که در آن ساخته شده است به حالت قبل برگردد و اگر مخارج احداث اتاق ها ناشی از تعدی و تفریط و عمد و تقصیر نباشد معلوم نیست که کسی ضامن آن باشد، و باید امام جماعت و نیروهای بسیجی و سایر مسئولین مسجد با هم همکاری کنند تا حضور نیروهای بسیجی در مسجد استمرار پیدا کند و خللی در انجام وظائف عبادی مانند نماز و غیر آن هم پیش نیاید. (1)

توضیح: فرض این سوال جایی است که اتاقی از محل خود مسجد ساخته شده است اما اگر از موقوفات و مُملکات مسجد ساخته شود حکم مساله متفاوت خواهد بود.

30. دو اتاق برای ضروریات و دفتر مسجد ساخته اند، آیا تبدیل آن به پایگاه بسیج و مانند آن جایز است؟

ج: اگر این دو اتاق وقف شده اند که برای مسجد به کار گرفته شوند (یعنی وقف انتفاع) (2) نمی توان آن ها را برای کار دیگری مورد استفاده قرار داد. (3)

31. آیا داخل حیاط یا زیرزمین مسجد می توان اتاقی برای بسیج ساخت؟

ج: تبدیل مسجد به اتاق بسیج و مانند آن جایز نیست. (4)

32. آیا می توان موقتاً از کتابخانه مسجد برای پایگاه بسیج استفاده کرد؟

ج: اگر برای کتابخانه وقف شده است نمی توان آن را تغییر داد. (5)

33. چنان چه با وسایل متحرک قسمتی از مسجد جداسازی شود آیا

ص: 49

تشکیل اتاق بسیج در آن جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر مزاحمت برای نمازگزارن داشته باشد جایز نیست. (1)

34. با توجه به ضرورت گسترش و تقویت بسیج، آیا نیروهای بسیج می توانند در موقوفات مسجد اتاق هایی برای خود ساخته و مستقر شوند؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست. (2)

35. تشکیل جلسات سیاسی بسیج در فضای مسجد جایز است؟

ج: اگر مزاحمتی برای نماز گزاران ایجاد نکند اشکالی ندارد. (3)

36. در بعضی روایات از حمل اسلحه و جنگ افزارمانند شمشیر بدون غلاف و همچنین از کار نظامی مانند تراشیدن تیر در مسجد نهی شده است آیا آموزش های دفاعی بسیج که در مسجد برگزار می شود شامل این روایات می شود؟

ج: مقام معظم رهبری: چون این گونه کارها مناسب شأن مسجد نیست از انجام این کارها در مسجد باید پرهیز شود. (4)

37. استفاده از امکانات مسجد از قبیل آب و برق برای بسیج چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: بسیج موظف است از ادارات مربوطه اذن بگیرد. (5)

ج: ساختن اتاق مخصوص چائی در محل مسجد صحیح نیست. (1)

آیت الله مکارم: اگر مزاحم نمازگزاران نباشد و جا را بر آن ها تنگ نکند و از نیازهای مسجد محسوب شود اشکالی ندارد. (2)

چنین مواردی اگر حیاط مسجد برای اقامه نماز و برنامه های مسجد است، جزء مسجد بوده و حکم آن را دارد و الا حکم مسجد را ندارد. (1)

41. اگر صحن مسجدی جز مسجد باشد می توانیم در آن اقدام به کاشت درخت و قرار دادن حوض نماییم؟

ج: مقام معظم رهبری: مکانی که با عنوان حیاط مسجد وقف شده است تبدیل و تغییر آن جایز نیست. (2)

آیت الله مکارم: اگر حیاط مسجد را جزء مسجد وقف کنند و در ابتدا صیغه وقف را بر کل آن جاری کنند حکم مسجد را دارد. (3)

42. آیا می توان سرویس بهداشتی مسجد را به زیرزمین حیاط مسجد انتقال داد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر موجب تغییر وقف یعنی از بین رفتن حیاط مسجد نباشد و منافات با جهت وقف نیز نداشته باشد اشکال ندارد. (4)

43. اگر شخصی زمینی را واگذار مسجد نماید و سپس مرحوم شود و ما از قصد او باخبر نباشیم آیا می توان در آن دستشوئی ایجاد نمود؟

ج: آیت الله مکارم: تاسیس سرویس بهداشتی به دلیل کوچک بودن یا تغییر مکان و امثال آن در مساجد چند حالت دارد از ابتدا در زمینی که وقف مسجد کرده اند (چون مساجد در عرف امروز همراه با سرویس بهداشتی است) می توان سرویس بهداشتی ساخت ولی در مساجد قدیمی آنچه جزء مسجد است مانند صحن یا حیاط مساجدی که غالبا در آن نماز می خوانند را نمی توان تبدیل به سرویس بهداشتی کرد و باید محل دیگری را برای این منظور تهیه کنند ولی مناطقی مانند مازندران و آذربایجان که معمولا در حیاط مسجد نماز نمی خوانند هر چند حیاط وابسته به مسجد است ولی چون جزء آن یعنی محل نماز نیست برای ساخت سرویس مانعی ندارد. (5)

ص: 52

44. شخصی بار خود را در حیاط مسجد می گذارد و حاضر است اجرت هم بدهد. آیا جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر منافاتی با اقامه نماز ندارد اشکالی ندارد. (1)

ج: حفر زمین مسجد برای تأسیس کارگاه و مانند آن جایز نیست. (1)

49. زمینی جهت ساخت مسجد وقف شده است؛ هنگام طراحی ساختمان، قسمت زیر زمین آن جهت امور فرهنگی و ورزشی مسجد در نظر گرفته شده است؛ آیا این امر اشکالی دارد؟

ج: از ابتدا واقف می تواند یک قسمت زمین خود را برای غیر مسجد وقف کند، اما پس از وقف برای مسجد نمی تواند آن را تغییر دهد. (2)

50. زیرزمین مسجد را برای تهیه غذا سوپرمارکت املاک، مهد کودک و قرآن کلاس ورزشی و نقاشی و... اجاره داده اند؟ حکم شرعی این کار چیست؟

ج: اگر زیرزمین وقف مسجد است اجاره دادن آن شرعا جایز نیست. (3)

51. آیا اجاره دادن زیر زمین مسجد برای کاری که مناسب شان مسجد باشد جایز است؟ آیا این کار به هیچ عنوان جایز نیست؟

ج: زیرزمین مسجد را با سه شرط می توان اجاره داد: 1- عنوان مسجد نداشته باشد 2- جزو تاسیساتی نباشد که مسجد به آن نیاز دارد 3- وقف آن وقف انتفاع نباشد (یعنی وقف منفعت (4) باشد) (5)

53. آیا مسجدی که ساخته شده است قسمت ها و فضای بالای مسجد که در حال حاضر هیچ ساختمانی ایجاد نشده است حکم مسجد را دارد؟

ج: آیت الله سیستانی بله حکم مسجد دارد. (1)

54. آیا جایز است پشت بام ساختمان یا طبقه فوقانی یک خانه یا مغازه را مسجد قرار داد؟

ج: آیت الله سیستانی مانعی ندارد. (2)

55. آیا جایز است در ساختمان های چند طبقه که از مسجد دور است یک طبقه یا یک سالن آن را مسجد قرار دهند تا ساکنان آن از ثواب نماز در مسجد محروم نباشند؟

ج: آیت الله سیستانی جایز است که بگویند این سالن مسجد باشد و زمین آن را هم مسجد قرار ندهند. (3)

56. آیا جایز است بر پشت بام مسجد ماهواره بانکی و... نصب کرد، و به ازای آن اجاره دریافت نمود؟

ج: آیت الله سیستانی: با اجازه حاکم شرع اشکال ندارد. (4)

را به عنوان ،پارکینگ اختصاص بدهند؟

ج: آیت الله سیستانی نمی توانند چون زیر زمین مسجد، هم در حکم مسجد است. (1)

63. اگر از ابتدا برای مسجد چند مغازه در نظر بگیرند چه حکمی دارد؟

ج: مانعی ندارد ولی مورد بحث در جایی است که زمین به عنوان مسجد اختصاص یافته و بعداً می خواهند چنین کارهایی در آن انجام دهند مثلاً در آن اتاق یا زیرزمین جدیدی را برای اجاره دادن بسازند. (1)

تبصره: در مورد موقوفات تجاری مسجد در فصل آینده توضیح بیشتری داده خواهد شد.

3. این که گفته می شود مسجد تولیت بردار نیست آیا از نظر شرعی صحیح است؟ آیا این سخن شامل موقوفات مسجد هم می شود؟

ج: واقف نمی تواند برای مسجد تولیت قرار دهد و حکم به این که مسجد، تولیت بردار نیست مختص به خود مسجد است و شامل موقوفه هایی که برای مسجد وقف شده اند، نمی شود. (1)

4. اگر توسط واقف کسی به عنوان متولی موقوفات مسجد معرفی نشود چه کسی اداره این رقبات را بر عهده دارد؟

ج: حاکم شرع یا نماینده او متولی است. (2)

5. طبق وقفنامه یک مسجد باید سه نفر از اهالی شهرستان با رای مردم جهت تولیت موقوفات انتخاب شوند ولی تاکنون این انتخاب صورت نگرفته است و سازمان اوقاف طبق قانون، تولیت موقوفه را بر عهده گرفته است آیا سازمان اوقاف که برابر قانون، متولی موقوفه می باشد شرعا نیز متولی می باشد یا خیر؟

ج: متولی قانونی که مطابق قانون جمهوری اسلامی تولیت دارد، متولی شرعی نیز هست. (3)

6. واقفی که خودش متولی وقف نیز هست آیا بعد از مرگش، تولیت به فرزندش انتقال می یابد؟

ج: اگر واقف هنگام وقف چنین حقی برای فرزندش قرار نداده باشد، پس از مرگش تولیت منتقل نمی شود. (4)

7. شخصی را که واقف به عنوان متولی وقف انتخاب کرده، آیا دارای اختیارات متولی شرعی نیز خواهد بود؟

ج: اگر مالک (واقف ملک) در ضمن انشاء وقف، شخص مذکور را به عنوان متولی

ص: 60

موقوفه نصب کرده باشد تولیت شرعی موقوفه نیز با اوست. (1)

یا هر علت دیگر، تولیت از او ساقط می شود. (1)

12. طبق وقفنامه شرعی درآمد موقوفه برای تعمیر مسجد ومخ-ارج مسجد از قبیل امام جماعت روضه خوانی و.... ، است، آیا سازمان اوقاف حق عزل کردن متولی شرعی آن را دارد؟

ج: وقف باید زیر نظر متولی شرعی اداره شود و کسی نمی تواند دخالت کند مگر در صورتی که خیانت متولی ثابت شود که در این صورت حاکم شرع دخالت می کند و در هر صورت رسیدگی به قضیه شخصیه موکول است به مسئولین محترم ذیربط در جمهوری اسلامی. (2)

13. اگر واقف در هنگام وقف بگوید هر وقت بخواهم متولی موقوفات را عزل و دیگری را می گمارم آیا وقف صورت پذیرفته صحیح است و واقف حق چنین کاری دارد؟

ج: در فرض مذکور واقف حق تغییر متولی را دارد. (3)

16. آیا هیچ راهی وجود ندارد که متولی بتواند از زیر بار مسئولیتی که خود قبول کرده است، خارج شود؟

ج: اگر تولیت را قبول کرده راهی ندارد ولی می تواند کمک بگیرد. (1)

ج: متولی موقوفه حق ندارد چیزی را وضع کند که با مقتضای وقف در تعارض باشد و شرعا هم عمل به آن جایز نیست. (1)

21. آیا متولی موقوفات می تواند در انجام امور اجرائی مربوط به آن ها، وکیل مورد اعتماد بگیرد یا لازم است که خودش شخصا انجام دهد؟

ج: چنان چه در ضمن وقف شرط مباشرت ،نشده می تواند وکیل بگیرد. (2)

22. قطعه زمینی که مال مسجد است و هیچ گونه وقفنامه و متولی خاص ندارد درآمد ناچیزی دارد به همین خاطر می خواهیم چند باب مغازه و محل تجاری برای مسجد احداث نماییم آیا تنظیم وقفنامه و تعیین متولی برای بنای جدید شرعا جایز است؟

ج: در فرض مرقوم تولیت با حاکم شرع است به هر نحو صلاح وقف بداند می تواند نسبت به تنظیم و تعیین مذکور عمل کند. (3)

ج: عزل یا ابقاء متولی با حاکم شرع است. (1)

25. اگر فردی جهت روشن شدن تخلف موقوفه ای تلاش کند ولی اداره اوقاف با او همکاری نکند وظیفه شرعی این فرد چیست؟ آیا می تواند موضوع را به مردم بگوید یا در شبکه های اجتماعی پخش کند؟

ج: موارد را به صورت مستند به مقامات بالاتر گزارش نماید. (2)

می تواند تغییراتی در آن ایجاد کرد؟

ج: عواید وقف باید زیر نظر متولی شرعی و با نبود متولی منصوب، زیر نظر حاکم شرع در جهت وقف صرف شود و تخلف و تغییر جایز نیست و رسیدگی به قضیه شخصیه موکول است به مسئولین محترم در جمهوری اسلامی. (1)

تبصره: زمانی که مسئولیت موقوفات بر عهده حاکم شرعی است، ادارات و سازمان های مربوطه با توجه به ضوابط و قوانینی که دارند می توانند اقدام نمایند.

34. اینجانب واقف مسجدی بوده و تولیت آن را بر عهده داشته ام و می خواهم پس از خودم شخص دیگری را به عنوان متولی معرفی کنم اما اداره اوقاف محل درصدد انتخاب هیأت امنایی برای اداره امور مسجد می باشد آیا تشکیل هیئت امناء با وجود مخالفت بنده که واقف هستم شرعا جایز است؟

ج: اگر در وقف قرارداد تولیت نشده و فقط شما بعد از وقف، تولیت را به عهده گرفته اید اختیار با حاکم شرع است. (2)

35. از نظر قانونی اداره اوقاف مسئولیت درآمد مغازه های وقفی مساجد را بر عهده دارد آیا هیئت امناء مسجد می توانند وجود مغازه های مسجد را کتمان کرده و به اطلاع اداره اوقاف نرسانند و بدون هماهنگی با اوقاف درآمد حاصله را خرج مسجد نمایند؟

ج: امر وقف با متولی شرعی آن است و غیر متولی حق دخالت ندارد. (3)

تبصره: اگر در وقفنامه، تولیت مشخص نشده است حاکم شرع متولی است. و نهادهای مربوطه با اجازه حاکم شرع می توانند اقدام کنند.

36. آیا جایز است سازمان اوقاف جمهوری اسلامی متولی وقف را بر کنار کند؟ و در صورتی که جایز باشد شرایط آن چیست؟

ج: اداره اوقاف به مقداری که مقررات قانونی به او اجازه می دهد حق دارد در وقف هایی

ص: 67

که متولی خاصی دارند دخالت نماید. (1)

37. آیا اداره اوقاف می تواند متولی موقوفه را وادار نماید که حساب اشتراکی به نام موقوفه افتتاح نمایند و چک مربوطه را به طور مساوی امضاء نمایند؟

ج: مراعات قوانین و مقررات اداره اوقاف لازم است. (2)

38. امر تولیت موقوفه مربوط به اینجانب است، با این وجود آیا می شود ارگان و سازمانی اشخاصی را به نام هیئت امناء موقوفه تعیین نمایند یا خیر؟

ج: امر وقف با متولی شرعی آن است و مراعات ضوابط قانونی جمهوری اسلامی لازم است. (3)

39. مالکی املاک خود را وقف نموده که عایدات آن برای مساجد شهر مصرف شود و متولی را نیز مشخص کرده و مدتی نیز به این منوال عمل شده است اکنون اداره اوقاف مدعی آن وقف شده است. مستدعی است وظیفه ما را بیان فرمائید؟

ج: چنان چه در وقف از طرف واقف متولی خاص تعیین شده باشد واجب است تصرف در موقوفه طبق وقفنامه زیر نظر متولی شرعی و اذن او انجام شود و بدون نظر و اذن متولی شرعی تصرف جایز نیست و حکم غصب را دارد. (4)

40. آیا اداره اوقاف می تواند محصولات موقوفه ی مسجد را که متولی دارد از طریق مزایده اجاره بدهد؟

ج: هر گونه تصرف در وقف باید زیر نظر متولی شرعی موقوفه و به صلاح وقف باشد. (5)

تبصره: لازم است متولی و اداره اوقاف، ضوابط قانونی جمهوری اسلامی را مراعات نمایند.

ص: 68

ج: مقام معظم رهبری: وقف چیزی هایی که با مصرف اصل آن ها از بین می رود صحیح نیست. (1)

44. زمینی وقف شده که در آمدش مورد استفاده مسجد قرار گیرد؛ آیا می توان آن را فروخت یا در آن مسجد ساخت آیا نماز خواندن در چنین مکانی حکم نماز خواندن در مسجد را دارد؟

ج: وقف قابل خرید و فروش و تغییر و تبدیل نیست و از موقوفه باید در همان جهت وقف استفاده شود، بله زمینی که وقف منفعت (2) باشد می توان به صورت بلند مدت برای ساخت مسجد در آن اجاره کرد و درآمد حاصله را در جهت وقف صرف نمود و در این صورت در این مدت حکم مسجد را خواهد داشت. (3)

عنوان رقبه مسجد صحیح است؟

ج: در صحت وقف، سابقه مالکیت شرعی خاص واقف شرط است و چون جنگل ها و مراتع طبیعی که از انفال و اموال عمومی هستند، ملک خاص کسی نیستند، در نتیجه وقف آن ها توسط هیچ فردی صحیح نیست. (1)

خشکیده است آیا زمین آن باغ جزء وقف حساب می شود؟ آیا واجب است به جای درختان خشکیده درخت جدید کاشته شود؟

ج: مقام معظم رهبری: زمین باغ وقف مسجد است و کاشتن درخت جدید واجب نیست. (1)

مقدار پول را به بیت المال یا سازمان های مذهبی تحویل داد؟

ج: پول اگر از منافع وقف است باید مطابق نظر واقف و زیر نظر متولی شرعی وقف و به صلاح وقف صرف شود و تحویل آن به جای دیگر جایز نیست. (1)

ص: 73

ج تعیین مدت ،وکالت واگذار به توافق ناظر و وکیل است. (1)

59. بعد از مرگ متولی، آیا ناظر می تواند وظایف متولی را انجام داده و در موقوفه دخالت کند؟

ج: با فوت متولی شرعی موقوفه، امین و ناظری که به حکم حاکم ضم به متولی موقوفه جهت اداره امور موقوفه شده دیگر حق دخالت در امور موقوفه ندارد، بلکه اداره امور موقوفه با متولی جدید است و چنان چه متولی جدید هم نیاز به ضم امین داشته باشد محتاج به صدور حکم مجدد از حاکم در این باره است، و چنان چه با فوت متولی سابق موقوفه بلا متولی باشد تولیت آن با حاکم شرع است. (2)

60. دادگاه شخصی را به عنوان امین و ناظر در کنار متولی وقف نصب کرده است، در این قبیل موارد اگر متولی حق تعیین متولی بعد از خود را داشته باشد آیا می تواند بدون مشورت و تایید ناظری که دادگاه نصب کرده، اقدام به تعیین متولی کند؟

ج: اگر حکم به ضمامین به متولی شرعی برای نظارت بر اعمال او عام باشد و شامل همه اعمال مربوط به اداره وقف حتی تعیین متولی وقف برای بعد از خودش هم بشود حق ندارد در تعیین متولّی بعدی بدون مشورت با امین ناظر، خود سرانه به رأی خودش عمل نماید. (3)

ص: 75

آن بشود. (1)

64. آیا موقوفات قدیمی که سند وقف نداشته و مربوط به دوران حاکمان و طواغیت بوده چه حکمی دارند؟

ج: موقوفاتی که از قدیم الایام تا زمان حاضر به آن عمل می شود و شهرت به وقفیت دارد نیازی به سند کتبی ندارد و محکوم به وقفیت است و تصرف در آن بدون اذن متولی شرعی و صلاح و جهت وقف حکم تصرف در غصب دارد. (2)

67. خریداری زمینی بعد از معامله شنیده که زمین مذکور وقفی است ولی فروشنده این ادعا را دروغ می داند؛ اکنون وضعیت معامله و وظیفه خریدار چیست؟

ج: اگر دو نفر عادل به وقفیت زمین شهادت دهند زمین حکم وقف را دارد و الا با فرض این که شهرت به وقفیت ندارد و دلیل دیگری هم بر وقفیت نیست حکم وقف را ندارد و در هر صورت موضوع نیاز به رسیدگی دارد و موکول است به محاکم قضائی. (1)

اولا: نمی تواند پس بگیرد و نارضایتی بعدی اثری ندارد ثانیا در فرض سؤال اشکال ندارد سایت مقام معظم رهبری احکام وقف، احکام راه های اثبات وقف (م290)

68. طبق قانون اصلاحات اراضی برخی از موقوفات به کشاورزان واگذار گردید؟ آیا تملک و خرید و فروش این موارد، اشکالی دارد؟

ج: زمین وقف به تملک در نمی آید و امر زمین های اصلاحات ارضی تابع قانون مجمع تشخیص مصلحت نظام و مجلس شورای اسلامی است. (2)

ص: 78

و درآمد آن را صرف در جهت وقف نماید. (1)

تبصره: همان طوری که در مساله قبل ذکر شد جواز اجاره زمین وقفی، زمانی است که هدف از وقف آن، درآمدزایی بوده باشد.

73. حفر زمین مسجدی که درآمد خاصی ندارد و اجاره آن برای خرج و مصارف مسجد از نظر شرعی چه حکمی دارد؟

ج: حفر زمین مسجد برای تأسیس کارگاه و مانند آن جایز نیست، هر چند برای اداره ی امور و تأمین مخارج خود مسجد باشد. (2)

حکم مساله چه خواهد بود؟

ج: در مواردی که وقف انتفاع است مثل مذکورات در سؤال اجاره صحیح نیست. (1)

76. آیا اداره اوقاف وقتی متوجه شد که مسئولین قبلی کار خلافی انجام داده اند مثل این که مسجد یا حسینیه را به کسی اجاره داده اند واجب است از آن ها پس گرفته شود یا خیر؟

ج: باید به حال اول برگردانند. (2)

79. اگر اجاره کنندگان موقوفه، فقیر و بی بضاعت بوده و یا از خانواده محترم شهداء و ایثارگران باشند، آیا می توان تحفیف داد؟

ج: تعيين مال الاجاره موقوفه باید با مراعات غبطه و مصلحت وقف و به نرخ عادله باشد و زیر نظر متولی شرعی موقوفه و در جهت وقف صرف شود. (1)

شود. (1)

83. تعدادی واحد تجاری در زمین وقفی مسجد ساخته شده اند و بدون فروش سرقفلی آن ها به مستأجرین اجاره داده شده اند، آیا جایز است مستأجرهای آن ها سرقفلی مغازه ها را به دیگری بفروشند و پول آن را بگیرند؟ و بر فرض جواز ،آن آیا پول سرقفلی مال مستأجر است یا آن که از درآمدهای وقف محسوب می شود و باید در جهت وقف مصرف شود؟

ج: اگر متولی وقف فروش سرقفلی را با رعایت مصلحت وقف اجازه دهد، مالی که در برابر آن گرفته می شود جزو درآمدهای وقف محسوب می شود و واجب است که در جهت وقف مصرف شود، ولی اگر معامله را اجازه ندهد بیع باطل است و فروشنده باید مبلغی را که از خریدار گرفته به او برگرداند و به هر حال مستأجری که حق سرقفلی ندارد ولی درعین حال آن را به مستأجر بعدی فروخته است، حقی در آن مال ندارد. (2)

84. آیا وقف سرقفلی (مغازه ای که مالکیت آن به دیگری تعلق دارد) برای مسجد و مصارف عامه دیگر صحیح است؟

ج: وقف سرقفلی محل اشکال است لکن نگهداری این حق و استفاده از درآمد آن در راه خیر مانعی ندارد. (3)

است ولی اکنون توبه کرده و می خواهد جبران کند، آیا می تواند زمین دیگری به جای آن به مسجد واگذار کند یا باید خود موقوفه برگردد؟ اگر شخص مذکور از دنیا برود ورثه چه وظیفه ای دارند؟

ج: وقف قابل خرید و فروش نیست و با فروش از وقف بودن خارج نمی شود. (1)

ص: 87

اشکالی ندارد. (1)

99. زمین موقوفه تبدیل به مغازه و واحدهای تجاری شده است آیا نماز خواندن در آن ها صحیح است؟

ج: اگر وقف منفعت (2) باشد و در آن جا ساختمان ساخته شده تا منافع آن خرج مسجد شود، نماز خواندن در آن جا اشکال ندارد. (3)

103. ساختمان حسینیه ای در کنار مسجد قرار دارد؛ برای استفاده بهینه از هر دو مکان می خواهیم از حیاط مسجد دربی به سمت ساختمان حسینیه احداث نمائیم ولی احداث درب ورودی باعث می شود که حدود شش مترمربع از حیاط مسجد اشغال شود. (البته حياط جزو مسجد (شرعی نیست؛ آیا این کار جایز است؟

ج: اگر درب مذکور حیاط مسجد را اشغال می کند و احداث آن تغییر وقف است جایز نیست. (1)

چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: تولیت ضامن است و باید به مقدار تعیین شده، آن محصول را برای نمازگزارن تهیه کند. (1)

112. باغ کوچکی در کنار مسجد را وقف نمازگزاران کرده اند تا از محصولات آن استفاده کنند نحوه تقسیم شرعی آن چگونه است؟

ج: مقام معظم رهبری: محصولات را به صورت مساوی بین حاضرین در مسجد تقسیم کند. (2)

113. وقف محصولات یک باغ و مزرعه برای مسجد یا اهل مسجد از نظر شرعی صحیح است؟

ج: مقام معظم رهبری: وقف باغ برای مخارج مسجد و اهل مسجد صحیح است. (3)

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (1)

117. میوه درختان مسجد زیاد است آیا هیئت امنا می توانند آن ها را چیده و بفروشند؟

ج: مقام معظم رهبری: فروش و صرف درآمد در مسجد اشکالی ندارد. (2)

118. کسانی که برای برنامه های تابستانه و فعالیت های فرهنگی به مسجد می روند و نمازشان را در جای دیگر اقامه می کنند حق چیدن میوه درختان مسجد را دارند؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (3)

119. باغ کنار مسجد را وقف مسجد و نمازگزاران کرده اند ولی همسایگان مسجد از آن می چینند حکم شرعی این کار چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست. (4)

120. آیا فروش میوه های درختی که در حیاط مسجد، وقف رهگذران شده است جایز است اگر کسی این کار را کرده باشد چه تکلیفی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست و در صورت ارتکاب باید با اجازه ی حاکم شرع در خیرات مصرف شود. (5)

ص: 94

عهده هیئت امناء است یا بر عهده سازمان اوقاف است؟

ج: مقام معظم رهبری: حاکم شرع یا نماینده ی وی که سازمان اوقاف می باشد مسؤلیت تطبیق اوصاف را بر عهده دارد. (1)

125. افرادی از قدیم الایام هیئت امنای مسجد بوده اند و بعد از سال ها خدمت سازمان آن ها را عزل کرده و هیئت امنای جدید برای مسجد معرفی کرده است حکم شرعی این کار چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر مطابق قانون باشد اشکالی ندارد. (2)

126. متولی موقوفات برای ثبت معاملات مربوط به موقوفه مجبور هست به سازمان اوقاف اطلاع دهم آیا از نظر شرعی سازمان چنین حقی دارد؟

ج: مراعات قوانین و مقررات اداره اوقاف لازم است. (3)

127. سازمان اصرار دارد که فروش یا انتقال اموال زائد بر احتیاجات مسجد و اهدائی های مازاد با اطلاع نظر اداره اوقاف باشد و این امر بر هیئت امنا سخت است آیا رعایت خواسته آن ها از نظر شرعی لازم است؟

ج: اداره اوقاف به مقداری که مقررات قانونی به او اجازه می دهد حق دارد، دخالت نماید. (4)

128. یکی از شئون قانونی سازمان اوقاف نظارت کامل بر کلیه اعمال مربوط به تولیت و نظارت متولیان و نظار موقوفات عامه مانند مسجد است آیا از نظر شرعی نیز چنین حقی برای آن ها ثابت است یا خیر؟

ج: مراعات قوانین و مقررات اداره اوقاف لازم است. (5)

ص: 96

129. آیا از نظر شرعی متولی موظف است کیفیت صرف درآمدهای رقبات مسجد را به سازمان اوقاف شرح دهد؟

ج: اگر قانونی وجود دارد باید مراعات شود. (1)

130. آیا سازمان اوقاف حق ممنوع کردن دخالت متولی رقبات مسجد در موقوفات را دارد لطفا توضیح دهید؟ به عبارت دیگر آیا حق دارد برخی از اختیارات متولی را سلب نماید؟

ج: تا زمانی که متولی منصوب از طرف واقف، از حدود اختیارات تولیت وقف خارج نشده اداره امور وقف همان گونه که واقف در انشاء وقف برای او مقرر کرده در اختیار اوست و از نظر شرعی تغییر و تبدیل اختیارات او که در ضمن صیغه وقف توسط واقف مقرر گشته، صحیح نیست. (2)

131. اگر در اثر کوتاهی مسئولین سازمان اوقاف در مورد رقبات مسجد، درآمد آن ها کم شود و یا از بین برود مسئولیت و ضمانت شرعی آن بر عهده کیست؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر متولی خاص دارد و کوتاهی متوجه وی باشد ضامن است. و در غیر این صورت متولی حاکم شرع است و چون اوقاف نماینده ی حاکم شرع است اگر کوتاهی متوجه اوقاف باشد ضمانت با سازمان اوقاف خواهد بود. (3)

132. سازمان حق التولیه مرا در قبال اعمال تولیت بر موقوفات مسجد 10 درصد عایدات خالص مشخص کرده است آیا این قانون از نظر شرعی اعتبار دارد؟ مگر بنده خود متولی نیستم آیا حق این که مقدار حق الزحمه را خودم مشخص کنم ندارم؟

ج: اگر واقف چیزی از منافع را برای متولی معین کند، همان مقدار، دستمزد او خواهد بود؛ هر چند کمتر از دستمزد متعارف باشد و اگر چیزی برای تولیت به عنوان دستمزد قرار نداده باشد اجرتش دستمزد متعارف اجرت المثل خواهد بود و اگر قانونی در مورد تعیین

ص: 97

آن وجود دارد باید مراعات شود. (1)

133. موقوفات یک مسجد زیاد بوده و از مخارج آن بیشتر است آیا سازمان اوقاف می تواند متولی را مجبور به چاپ یا خرید کتاب مذهبی و انجام امور فرهنگی دیگر نماید؟

ج: وقف باید در همان جهت وقف مصرف شود و اداره اوقاف به مقداری که مقررات قانونی به او اجازه می دهد حق دارد دخالت نماید. (2)

134. سازمان تبلیغات، مقداری بودجه برای کمک به مساجد شهرستان در نظر گرفته است اگر مسجدی با رایزنی با مسئولین آشنا، بودجه بیشتری دریافت کند آیا شرعا اشکال دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع مقررات سازمان تبلیغات می باشد. (3)

ص: 98

ص: 100

نکاتی از مبانی فقهی این بخش:

1. مسجد تولیت بردار نیست، ولی واقف می تواند هنگام وقف برای موقوفات مسجد متولی تعیین کند.

2. چیزی که برای مسجد وقف یا هدیه شده است، باید در مسجد مورد استفاده قرار گیرد. و اگر جهت خاصی معین شده باشد تغییر آن جایز است.

ص: 101

ص: 102

تعمیر و تعویض آن ها از وظایف شرعی روحانی مسجد است؟

ج: مقام معظم رهبری: آیت الله سیستانی آیت الله نوری همدانی: روحانی وظیفه دارد احکام وقف و مانند آن را به اهل مسجد و هیئت امناء بیان کرده و یاد بدهد تا آن ها خودشان به انجام امور مربوطه بپردازند. (1)

آیت الله مکارم: نظارت و بررسی امور مسجد تابع ضوابط و قوانین امور مساجد می باشد. (2)

4. شرکت روحانی مسجد در کارهای متفرقه مسجد از قبیل، غبار روبی عطر افشانی، روشن کردن چراغ ها و سیستم های صوتی آیا شرعا لازم است؟

ج: انجام چنین اموری، شرعا بر روحانی واجب نیست ولی شایسته است که روحانی در انجام امور مسجد همکاری داشته باشد تا بتواند بیشتر باعث هدایت اهل مسجد شود. (3)

5. آیا نظارت بر مکان زنان و ملاحظه نظافت و نور و.... از وظایف روحانی مسجد است؟

ج: اموری از این قبیل بر عهده روحانی مسجد نمی باشد مگر این که سازمان امور مساجد یا هیئت امنای مسجد رسیدگی به برخی از وظایف را بر عهده روحانی نهاده باشد. (4)

6. آیا شرعا لازم است تا روحانی مسجد قبل از وقت نماز یا بعد از آن در مکانی مناسب بنشیند تا مردم به او دسترسی داشته باشند؟

ج: انجام امر ،مذکور شرعا واجب نیست مگر این که از وظایف مقرر برای روحانی بوده باشد. (5)

7. روحانی مسجد مردم را به پرداخت هدایا و نذورات برای مسجد

ص: 104

تشویق می کند آیا چنین عملکردی شرعا جایز است؟ آیا باعث ایجاد ریا در پرداخت مردم نمی شود؟

ج: پرداخت هدایا و نذورات در فرض مذکور ریا محسوب نمی شود. و ترغیب مردم، برای کمک به مسجد اشکالی ندارد. (1)

8. آیا مستحب است که امام جماعت، زودتر از همه به مسجد بیاید و دیرتر خارج شود؟

ج: چنین امری فی نفسه استحباب ندارد مگر این که مزیت دیگری در انجام آن وجود داشته باشد. (2)

9. امام جماعتی معتقد است صلوات زیاد باعث کم شدن ارزش آن خواهد شد آیا این سخن، صحیح است؟

ج: صلوات بر پیغمبر و آل اوه از مستحبّات مؤکد است و توهم این که صلوات زیاد باعث کم ارزش شدن صلوات خواهد شد صحیح نیست. (3)

10. آیا امر به معروف و نهی از منکر زبانی توسط روحانی مسجد کافی است؟ یا لازم است که مرتبا پیگیری هم بکند؟

ج: امر کننده باید قلبا از تحقق گناه، ناراحت بوده و به صورت زبانی، اقدام به امر به معروف و نهی از منکر کند و اگر تأثیر نکرد جایز است با کلمات تند و خشن که خالی از گناه باشد یا با توسل به زور (مثلا به این صورت که جلو فرد گنهکار را بگیرد یا وسایل گناه را از دسترس او خارج سازد) اقدام نماید ولی اگر برای امر به معروف و نهی از منکر لازم شود که نیاز به زدن و زخمی کردن یا اتلاف اموال و بالاتر از آن باشد در این صورت هیچ کس بدون اجازه حاکم شرع حق اقدام ندارد. (4)

11. آیا اصلاح اعتقادات مردم از وظایف روحانی محسوب می شود؟

ج: اگر اعتقادات غلط و خرافی در بین مردم رواج داشته باشد روحانی وظیفه دارد با

ص: 105

بیان روشن و منطقی به آن ها پاسخ دهد و در غیر این صورت تفحص از اعتقادات مردم وظیفه شرعی روحانی نیست. (1)

ج: تذکر دادن به مردم اشکالی ندارد ولی از توهین به آن ها خودداری شود. (1)

16. آیا امام جماعت باید مردم را به سکوت و آرامش در مسجد دعوت کند؟ اگر صداها موجب اذیت اهل مسجد یا همسایگان شود روحانی شرعا مسئول است؟

ج: لازم است که به مردم تذکر دهد ولی اگر مردم رعایت نکردند، خودشان مقصر هستند و شرعا مسئولیتی متوجه روحانی نمی شود. (2)

17. آیا حضور روحانی با حال کسل و لباس نامرتب در مسجد اشکال شرعی دارد؟

ج: کسی که می خواهد به مسجد برود مستحب است خود را خوشبو کند و لباس پاکیزه و قیمتی بپوشد. (3)

18. آیا یاد کردن علمای شهر و مسجد در مراسمات، از نظر شرعی کار ارزشمندی محسوب می شود؟

ج: احترام به علماء و بزرگان و یاد کردن از آن ها از امور بسیار پسندیده ای است که نباید مورد غفلت واقع شود. (4)

19. آیا روحانی مسجد می تواند در سخنرانی های خود نسبت به مراجع تقلید و حوزه های علمیه انتقاد کند؟

ج: اگر با بیان علمی و منطقی برخی از اشکالات را مودبانه مطرح می کند اشکالی ندارد ولی توهین کردن و یا تخریب شرعا جایز نیست. (5)

20. آیا فرق گذاشتن روحانی مسجد در برخورد با آشنایان و ثروتمندان اشکالی دارد؟ آیا باعث از بین رفتن عدالت او می شود؟

ج: اگر در برخورد با افراد عادی توهین نمی کند ولی برخورد خوبی ندارد، باعث از بین

ص: 107

رفتن عدالت نمی شود. (1)

21. افراد روحانی سالها به علوم دینی مشغول بوده و صاحب فضایل می باشد آیا این امور می تواند دلیل برتری آن ها بوده و نظریاتشان هنگام نزاع در امور مسجد اولویت داشته باشد؟

ج: نظریات روحانی مسجد مقدم است. (2)

به آن اهتمام داشته باشند. (1)

26. برخی از مردم جهت مشورت گرفتن برای امر ازدواج و مانند آن به من مراجعه می کنند آیا در این صورت بیان اسرار دیگران هنگام مشورت دادن غیبت محسوب می شود؟

ج: مواردی که مسأله مهمی مطرح است مانند موارد مشورت و اصلاح ذات البين و امثال آن ها استثنا شده است و غیبت کردن اشکالی ندارد. (2)

27. به خاطر تحقیق درباره شخصی به بنده (روحانی مسجد) مراجعه می کنند و بنده عیب هایی از این شخص می دانم آیا بیان این عیوب بر من واجب است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر تحقیق برای اموری از قبیل ازدواج و استخدام باشد بیان عیوب واجب است. (3)

28. روحانی یا افراد دیگر هنگام مشاوره دادن بهتر است که حقایق را بیان کنند و یا این که سکوت نموده و حرفی نزنند؟

ج: آیت الله سیستانی: اگر در مورد مشورت برای امر مهمی مانند ازدواج یا مشارکت و امثال آن هاست غیبت جایز است و موارد آن مختلف است و باید از گفتن حرف هایی که موجب اختلاف می شود پرهیز شود. (4)

ص: 109

کرده اند، می توانند خودشان را به عنوان هیئت امنا یا متولی آن بنامند؟

ج: تولیت در مورد خود مسجد قابل قبول نیست و هیئت امناء بر اساس ضوابط و قوانین مربوطه انتخاب می شوند. (1)

33. آیا مسئول تولیت مسجد و با ناظر آن از در آمد و مخارج بنایی که در آن مسجد است می توانند حق تولیت و نظارت ماهانه دریاف-ت نمایند؟

ج: در صورتی که از طرف واقف مقدار معینی ذکر نشده است و کار شخص، مورد احتیاج باشد و به قصد تبرع (2) کار نکرده باشد می تواند به اندازه اجرت المثل دریافت کند. (3)

34. آیا اعضای هیأت امنای مسجد می توانند برای تعمیر مسجد و سایر تصرفات بدون اجازه متولّی اقدام کنند؟

ج: آیت الله مکارم احتیاط آن است که از متولی اجازه بگیرند ولی اگر متولی نسبت به مصالح مسجد مخالفت یا بی اعتنایی کند از حاکم شرع اجازه بگیرند. (4)

35. آیا سازمان اوقاف سازمان تبلیغات و بقیه ادارات و سازمان ها می توانند در انتخاب هیئت امنا دخالت کنند؟

ج: سازمان هایی که مدیریت امور مساجد را بر عهده دارند فقط بر اساس وظایف و اختیاراتی که دارند می توانند نظارت و بررسی نمایند. (5)

36. آیا انتخاب رئیس هیئت امنا به عنوان شخصی که همه امورات را اداره بکند جایز است؟

ج: فی نفسه اشکالی ندارد و فرد انتخاب شده و سایر اعضای هیئت امنا فقط حق دارند مسجد را بر اساس ضوابط شرعی مدیریت نمایند. (6)

ص: 111

37 آیا امام جماعت می تواند در امر تعیین هیأت امناء یا برکناری آن ها دخالت نماید؟

ج: باید بر اساس ضوابط و اختیارات قانونی خود رفتار نماید. (1)

اموال وقفی ندارند؛ ولی در برخی از موارد فروش اموال وقفى استثناء شده است که در فصل های بعدی خواهد آمد.

42. آیا متولی یا بانی مسجد می توانند مانع فعالیت های فرهنگی، دینی (مانند برگزاری کلاس قرآن) در مسجد شوند؟

ج: آیت الله مکارم پس از تحقق وقف مسجد کلیه کارهایی که موجب تقویت برنامه مسجد و مراسم نماز و نشر حقایق تشیّع در آن است احتیاج به اجازه دیگران حتی واقف یا متولی ندارد همچنین نماز و اقامه جماعت. (1)

43. هیئت امنا می گویند ما فقط در ایام ماه مبارک رمضان نیاز به روحانی داریم؛ و به همین خاطر از مانع حضور روحانی ثابت در مسجد می شوند آیا شرعا چنین حقی دارند؟

ج: آیت الله سیستانی شرعا چنین حقی ندارند. (2)

44. آیا رضایت هیئت امناء یا متولی مسجد در تعیین امام جماعت شرط است؟

ج: مقام معظم رهبری: آیت الله سیستانی اگر قوانین و ضوابطی در این مورد وجود دارد باید رعایت شود. (3)

آیت الله مکارم گاهی هیئت امنای مسجد یا متولی آن راضی به حضور فرد معینی به عنوان امام جماعت در مسجد نیستند؛ این عدم رضایت تاثیری ندارد. در واقع هیئت امنا و حتی متولی مسجد چنین حقی ندارند، بلکه مردم امام جماعت را تعیین می کنند یا هیئت امنایی که واقعا رضایت مردم را در نظر دارند و مردم حرف آن ها را قبول دارند و حتى امام جماعت راتب نمی تواند شخص دیگری را تعیین کند بلکه مراعات کلام او فقط استحباب دارد البته اصل اتحاد است و باید سعی همگان بر این باشد که اگر اختلافی بود با مسالمت تبدیل به اتحاد شود باید توجه داشت که در مساجد همواره همبستگی و یک دست بودن مردم امام جماعت و مسوولین مسجد حرف اول را می زند

ص: 113

و باید در حفظ آن کوشید و به خاطر بعضی اختلاف سلیقه های کوچک این مهم را کنار نگذاشت. (1)

45. آیا مجموعه های فرهنگی و افراد دلسوز برای برگزاری مراسم های مذهبی و برنامه های فرهنگی در مسجد باید از اعضای هیأت امنا اجازه بگیرند؟

ج: آیت الله مکارم پس از تحقق وقف مسجد کلیه کارهایی که موجب تقویت برنامه مسجد و مراسم نماز و نشر حقایق تشیّع در آن است احتیاج به اجازه دیگران حتی واقف یا متولی ندارد. (2)

ج: در صورتی که مزاحمت برای نماز گزاران نداشته باشد، اشکال ندارد. (1)

53. مطالعه و بحث کتاب های درسی در مسجد اگر مزاحمتی برای نمازگزاران نداشته باشد چه حکمی دارد؟

ج: فی نفسه اشکالی ندارد. (2)

54. کسانی که در مسجد مطالعه دارند نظافت آن جا را رعایت نمی کنند؛ آیا انجام چنین کارهایی شرعا حرام است؟ یا رعایت آن ها از نظر اخلاقی شایسته است؟

ج: مقام معظم رهبری: کثیف کردن مسجد حرام است. (3)

قرآن، بلند خواندن تعقیبات، در مساجد چه حکمی دارد؟

ج: ایجاد مزاحمت برای نماز گزاران جایز نیست. (1)

59. دعوت از افراد غیر روحانی برای سخنرانی در مراسمات مسجد چه حکمی دارد؟

ج: فی نفسه مانعی ندارد. (2)

60. آیا زنان می توانند در مسجد در حضور نامحرم سخنرانی داشته باشند؟

ج: سخنرانی با مراعات وظائف شرعیه و نبود مفسده، مانع ندارد. (3)

هیئت امنای مسجد؟

ج: آیت الله سیستانی انجام چنین اموری، شرعا بر روحانی واجب نیست ولی شایسته است که روحانی در انجام امور مسجد همکاری داشته باشد تا بتواند بیشتر باعث هدایت اهل مسجد شود. (1)

64. اگر اهل مسجد از روحانی درخواست کنند تا برای آن ها جلسه تفسیر یا قرآن برگزار کند در این صورت آیا بر روحانی مسجد واجب است تا چنین کاری انجام دهد؟

ج: اموری از این قبیل بر عهده روحانی مسجد نمی باشد مگر این که سازمان امور مساجد یا هیئت امنای مسجد رسیدگی به برخی از وظایف را بر عهده روحانی نهاده باشد. (2)

65. اگر هیئت امنای مسجد یا حسینیه ای بگویند «ما راضی به برگزاری کلاس قرآن در مسجد یا حسینیه نیستیم» آیا رعایت نظر آن ها لازم است؟

ج: مقام معظم رهبری: هیئت امناء حق چنین اظهار نظری را ندارند و وظایف آن ها تنها نظم دادن به امور مسجد است. (3)

66. برگزاری جلسات قرآن به صورت روزانه و بیش از اندازه در مسجد چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکال ندارد مگر این که مزاحم اقامه ی نماز باشد. (4)

67. آیا اجبار کردن بچه ها یا نوجوانان برای شرکت در جلسات قرآن جایز است؟

ج: اجبار کردن آن ها در صورتی که موجب گریز و دلزدگی آن ها از مسجد شود ترک گردد. (5)

ص: 118

76. شعرخوانی در مسجد و بر پا کردن مراسم شب شعر به منظور جذب جوانان از نظر شرعی چه حکمی دارد؟

ج: برگزاری شب شعر و سایر مراسمات که دارای محتوای مفید و آموزنده هستند، در مناسبت های خاص و تحت نظارت امام جماعت مسجد اشکال ندارد. (1)

77. اگر فرد منبری یا مداح در منبر و روضه خود که در مسجد برگزار می شود از شعر استفاده کند کار مکروهی کرده است؟

ج: خواندن شعری که شامل موعظه نصیحت و مانند آن باشد، مکروه نیست. (2)

ج: مقام معظم رهبری: این گونه ترانه ها هر چند مولودی هستند چون مناسب مجلس لهو و لعب است ذاتا حرام است و اجرای آن ها در مسجد و غیر مسجد حرام است. (1)

و امثال آن اگر با آن مناسب مجلس لهو نواخته شود حرام است و اگر ترانه آن مناسب مجلس لهو نباشد ولکن نفس وجود ارگ در مسجد مخالف شأن مسجد باشد در این صورت نیز استفاده از ارگ در مسجد حرام است. (1)

85. پخش و آموزش مداحی در مسجد که با تعلیم نغمه های ایرانی همراه است چه حکمی دارد؟

ج: پخش یا آموزش مداحی های مذهبی و انقلابی در مسجد اشکال ندارد، ولی در هر حال مراعات شأن قداست و جایگاه مسجد واجب است و مزاحمت نمازگزاران جایز نیست. (2)

اشکال ندارد. (1)

89. نمایش فیلم هایی که در مورد زندگی انبیاء و ائمه است و یا پیام های اخلاقی و اجتماعی دارد در مسجد جایز است؟

ج: اشکال ندارد. (2)

90. پخش مستقیم بازی های ورزشی ایران در مسجد برای جذب جوانان چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر اهانت به مسجد باشد و یا مزاحم اقامه نماز باشد اشکال دارد. (3)

مراعات شأن قداست و جایگاه مسجد واجب است و مزاحمت نمازگزاران جایز نیست. (1)

94. به عنوان فعال فرهنگی به جوانان مسجدی تئاتر یاد دادیم ولی بعد از مدتی جذب تئاترهای شهر شده و از مسجد نیز فاصله گرفتند آیا گناهی بر عهده من است؟

ج: مقام معظم رهبری: استفاده از تئاتر برای جذب جوانان کار صحیحی نبوده و اگر از اول، پیامدهای کار خود را نمی دانستید گناه فاصله گرفتن از مسجد و ادامه ی کارهای ایشان به عهده ی شما نمی باشد. (2)

ج: برپائی مجالس و مناسبات اگر مزاحم نمازگزاران نباشد اشکالی ندارد ولی احکام شرعیه ورود به مسجد را لازم است مراعات کنند و در هر صورت تغییر وقف جایز نیست. (1)

99. استفاده از آب و برق و سایر امکانات مسجد برای مجالس فاتحه و... از نظر شرعی چه حکمی دارد؟

ج: جواز استفاده از امکانات مسجد، مثل برق و سیستم تهویه در اقامه ی مجلس فاتحه برای اموات و امثال آن، منوط به کیفیت وقف و نذر آن امکانات برای مسجد است. (2)

100. گرفتن مجلس ختم در مسجد در شهرستان ما مرسوم است؛ آیا هیئت امناء می توانند از برگزاری مجلس ترحیم در مورد فرد خاصی جلوگیری نمایند؟

ج: مقام معظم رهبری: و آیت الله سیستانی هیئت امناء حق جلوگیری از برگزاری مجلس ترحیم را ندارند. (3)

101. گرفتن مجلس ختم غیر مسلمان (اهل کتاب) در مسجد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست چون گرفتن مراسم سبب حضور اقوام می شود و این ها جنب هستند و حضور جنب در مسجد حرام است. (4)

102. مبلغی به عنوان کمک به مسجد از افرادی که مجلس ختم خود را در مسجد برگزار می کنند گرفته می شود؛ آیا خادم مسجد می تواند از افراد آشنا پولی نگیرد یا کمتر بگیرد؟ آیا شرعا ضامن هست؟

ج: مقام معظم رهبری: هزینه هایی که به سبب مجلس ترحیم برای مسجد ایجاد می شود از قبیل آب، برق و گاز (هر چند موارد مذکور برای مسجد رایگان باشد) و.... باید توسط صاحبان عزاء پرداخت شود و کسی حق ندارد این هزینه ها را از شخص خاصی نگیرد. (5)

ص: 126

103. پول های ختم و فاتحه خوانی باید به چه مصرفی برسد؟ آیا خادم هم حقی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: باید صرف مسجد شود اگر خادم و هیت امناء از اول این گونه قرارداد بسته باشند که از هر ختمی مبلغی به خادم داده شود باید طبق قرارداد عمل شود. (1)

104. اگر در مراسم ختم شیئی از مسجد آسیب ببیند افرادی که مجلس ختم را گرفته اند ضامن هستند؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر شخصی که آسیب زده عمدا آسیب زده خودش ضامن است ولی اگر افراط و تفریط نکرده صاحبان عزاء ضامن هستند. (2)

آیت الله سیستانی: خود شخصی که آسیب زده ضامن است. (3)

ج: مقام معظم رهبری: اگر افراد بدحجاب در قسمت زنانه باشند اشکالی ندارد. (1)

108. از مسئولین شهرستان و افراد خیر کمک های مالی مناسبی دریافت شده و مجلس عقد و عروسی چندین زوج جوان و نیازمند را در مسجد برگزار کردیم آیا می توان از بودجه های مسجد نیز در این راه مصرف نمود؟

ج: مقام معظم رهبری: صرف بودجه مسجد برای این مصارف جایز نیست. (2)

109. در طرحی فرهنگی مسجد اقدام به جمع آوری کمک های افراد خیر به زوجین جوان می کند نگهداری و حفظ این اثاث در مسجد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر مسجد بزرگ باشد به طوری که نگهداری این لوازم مزاحم اقامه ی نماز نشود اشکالی ندارد. (3)

همایش های اجتماعی مانند مبحث ازدواج، اینترنت و... استفاده کنند آیا این کار جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر منافات با شأن مسجد دارد و یا مزاحم نمازگزاران است اشکال دارد. (1)

117. مقداری از نذری که برای مسجد شده بود باقی مانده آیا خادم می تواند آن را به خانه ببرد؟ اگر به فقرا بدهیم چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر نذر باشد باقیمانده باید در همان مورد نظر صرف شود و اگر احسان باشد اختیار آن با صاحب احسان است. (1)

118. آیا می توان از احسانی که نذر مسجد شده به افرادی مانند امام جماعت هیئت امنا و خادم داد که برای خانواده خود ببرند یا باید بین افراد شرکت کننده در مسجد پخش کنیم؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع قصد نذر کننده است. (2)

119. در برخی مساجد نمازگزاران را در رودربایستی قرار داده و از آن ها برای تهیه غذای نذری پول می گیرند حکم شرعی این کار چیست؟ خوردن از این غذاها چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: چون یقین به عدم رضایت ندارید خوردن این غذاها اشکالی ندارد. (3)

120. پخش احسان در مسجد سبب ورود کودکان به مسجد شده و برای افراد نمازگزار مزاحت ایجاد می کند حکم شرعی آن چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (4)

121. در صورت کثیف شدن فرش های مسجد در هنگام پخش احسان هزینه شستشو و نظافت آن ها بر عهده فرد احسان دهنده می باشد؟

ج: مقام معظم رهبری: هزینه بر عهده کسی است که فرش را کثیف کرده است. (5)

قبیل میز پینگ پنگ (تنیس روی میز) در مسجد چه حکمی دارد؟

ج: مسجد جای ورزش و تمرین ورزشی نیست و از کارهایی که با شأن و منزلت مسجد منافات دارد باید پرهیز شود. (1)

توضیح: انجام موارد مذکور در مکانی که به عنون مسجد وقف شده است اشکال دارد ولی انجام آن ها در موقوفات یا مملکات مسجد، اگر بر خلاف جهت وقف نبوده باشد و متولی اجازه بدهد اشکالی ندارد.

123. آیا برگزاری کلاس های انرژی درمانی یا یوگا در مسجد جایز است؟

ج: یوگا و انرژی درمانی اگر در حد معقول و مفید باشد اشکالی ندارد ولی باید محل دیگری غیر از مسجد برای آن انتخاب کرد و از کارهایی که با شأن و منزلت مسجد منافات دارد باید پرهیز شود. (2)

124. به خاطر نبود امکانات فرهنگی و ورزشی، آبدارخانه قدیمی مسجد را که دیگر از آن استفاده نمی شود به محل باشگاه بدن سازی تبدیل کرده ایمف آیا از نظر شرعی ورزش کردن در این محل اشکال دارد؟

ج: تبدیل آبدارخانه مسجد به باشگاه جایز نیست. (3)

125. آیا می توان زیرزمین مسجد که مورد استفاده هم قرار نمی گیرد به مکانی برای ورزش جوانان و نوجوانان تبدیل کرد؟

ج: تبدیل مسجد به مکان ورزشی جایز نیست. (4)

126. حیاط مسجد وسیع است فوتبال و والیبال کردن در آن به گونه ای که مزاحمت با اوقات نماز نداشته باشد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر با مسجد بودن منافات نداشته باشد و کارهایی از قبیل کار گذاشتن میله دروازه انجام ندهند اشکالی ندارد. (5)

ص: 131

127. امور فرهنگی مسجد نوجوانان را به سالن های ورزشی می برد؛ آیا تهیه جایزه لباس ورزشی از بودجه مسجد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست. (1)

128. آیا می توان با بودجه مسجد برای بچه های مسجدی سالن ورزشی گرفت اجاره کرد؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکال دارد مگر این که محل تأمین بودجه این هزینه ها را اجازه دهد مثلا اگر پول از مردم جمع آوری می شود و قبل از گرفتن پول به آن ها گفته می شود که این پول در این هزینه ها صرف می شود. (2)

129 برای جذب جوانان به مسجد به کسانی که در طی هفته منظم به مسجد بیایند بلیط استخر می دهیم آیا این گونه امور تبلیغی شرعا پسندیده است؟

ج: مقام معظم رهبری: امر پسندیده ای است ولی نباید از پولی که برای مسجد جمع آوری می شود، باشد. (3)

130. آیا ساختن سالن ورزشی برای مسجد و صرف هزینه های آن در مسجد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر از زمین مسجد نباشد مانعی ندارد. (4)

نماز است ولی همان گونه که در زمان پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز تحقق یافته، مسجد می تواند محلی برای فعالیت های مختلف اجتماعی و سیاسی و اقتصادی باشد برای حاکم کردن چنین حالتی ابتدا نیاز است که عالمی وارسته با تقوا فعال و آگاه به زمانه در صدر مدیریت مسجد قرار گیرد تا فعالیت های ذکر شده را تحت دستورات و قوانین اسلامی مدیریت و اجرا کند از طرف دیگر لازم است که اهالی مسجد نیز آگاهی و آمادگی لازم برای اجرایی شدن این امور داشته باشند در این زمینه یعنی آموزش و آگاهی دادن به اهل مسجد، خود مسجد می تواند محور اصلی این برنامه باشد؛ چرا که اهالی مسجد باید در فکر اصلاح و تهذیب و کسب کمال باشند و به صرف نماز خواندن اکتفا نکنند. (1)

132. وظیفه رسیدگی به امورات مسجد بر عهده چه کسی می باشد؟

ج: آیت الله سیستانی هیت امناء باید برای تصرف در چیزی که ملک مسجد است از حاکم شرع اذن داشته باشد.

133. آیا هیئت امنا یا روحانی مسجد می تواند بر خلاف نظر سازمان های ذیربط تصمیمی در امورات مسجد بگیرد؟

ج: حضرت امام مقام معظم رهبری و آیت الله سیستانی آیت الله مکارم: رعایت ضوابط و قوانین واجب است. (2)

134. اعلام اشیاء گمشده و یا فروش اجناس از بلندگوی مسجد چه حکمی دارد؟

ج: آیت الله مکارم: اعلام اشیاء گمشده مکروه است؛ ولی استفاده از بلندگوی مسجد برای فروش اجناس جایز نیست. (3)

ج: آیت الله سیستانی جعل و نصب آن ها الزام نمی آورد. (1)

136. اگر هیئت امنا بر خلاف نظر اداره اوقاف یا سازمان تبلیغات در مسجد عمل کنند وظیفه روحانی مسجد چیست؟

ج: آیت الله سیستانی: اشکال ندارد مگر که قانونی باشد که به آن اهتمام دارند که در این صورت بنابر احتیاط واجب جایز نیست. (2)

137. نصب بنرها و پوسترهایی که اداره اوقاف یا سازمان تبلیغات برای مراسمات مختلف در مسجد جایز است؟ آیا هیئت امناء می توانند مخالفت کنند؟

ج: آیت الله سیستانی نصب آن ها جایز است. (3)

138. آیا هیئت امنا و روحانی مسجد می توانند مانع از برگزاری مراسمات اداره اوقاف یا سازمان تبلیغات در مسجد شوند؟

ج: آیت الله سیستانی نمی توانند مگر این که خلافشان مسجد باشد. (4)

نهادهای ذی ربط برای مساجد معین کرده اند واجب است؟

ج: مقام معظم رهبری: و آیت الله سیستانی: واجب است. (1)

142. اهالی یک مسجد از پذیرش روحانی به بهانه های مختلف خودداری کرده و می گویند فقط یک روحانی معروف، سرشناس و با فضیلت را قبول خواهیم کرد آیا چنین کاری از نظر شرعی صحیح است؟

ج: مقام معظم رهبری: حداکثر حقی که اهالی دارند این است که اقتداء نکنند و حق جلوگیری از ورود روحانی را ندارند. (2)

ص: 135

ج: باید در اوقات سه گانه درهای مسجد باز باشد؛ مگر در مواردی که نمازگزاری در آن جا نباشد یا به خاطر خلوت بودن مفسده ای مترتب شود. (1)

147. اگر خادم در وظایف خود کوتاهی کند وظیفه مردم چیست؟ آیا هیئت امنا می تواند وی را عوض کند؟

ج: اگر کوتاهی کرده باشد ضامن است و مردم و هیئت امناء ابتدا باید او را امر به معروف و نهی از منکر نمایند. (2)

148. آیا خادم مسجد می تواند از وسائل مسجد مانند تلفن رادیو ضبط ..... هنگامی که در مسجد است استفاده کند؟

ج: تابع نظر متولی و هیأت امناء مسجد است. (3)

149. آیا خادم مسجد می تواند از سوخت مسجد (نفت یا گاز) با توجه به این که مبلغی هم دریافت می کند، استفاده نماید؟

ج: اگر سوخت مخصوص استفاده در مسجد است باید برای همان مصرف شود و به غیر آن نمی رسد هر چند خادم باشد. (4)

150. فرد پیر و سالخورده ای که از عهده کارهای خود نیز بر نمی آید را خادم مسجد کرده و منزل در اختیارش نهاده اند در حالی که جوانی که پاسخگوی نیازهای مسجد باشد وجود دارد حکم شرعی این کار چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: هیئت امنا نماینده مردم در سامان دادن امورات مردم هستند و موظف هستند بهترین شخص را انتخاب کند و در صورت ،کوتاهی خیانت در امانت کرده اند. (5)

حکمی دارد؟

ج: خادم در مقابل کارهایی که انجام می دهد می تواند دستمزد بگیرد. و اگر از ابتدا دستمزدی تعیین شده باشد باید همان پرداخت شود و گرنه دستمزد متعارف پرداخت می شود. (1)

152. این جانب خادم مسجد هستم و کارم در ماه رمضان بیشتر می شود به همین دلیل بعضی از افراد خیر مبلغی به عنوان کمک به من می دهند آیا گرفتن آن برای من جایز است؟

ج: آن چه که آنان به شما می دهند احسانی از طرف آنان به شماست، در نتیجه برای شما حلال است و پذیرفتن آن اشکال ندارد. (2)

153. آیا صرف وجه اهدایی برای مخارج مسجد شامل حقوق ماهانه خادم مسجد نیز می شود؟

ج: مقام معظم رهبری: حقوق خادم نیز جزء هزینه های مسجد می باشد. (3)

154. پرداخت مبلغی از پول مسجد به عنوان هدیه به خادمان افتخاری مسجد و نوجوانانی که در مراسمات مسجد کار می کنند چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: آیت الله سیستانی: جایز نیست. (4)

155. آیا می توان با خادم شرط کرد که به ازای نشستن در خانه ای که در اختیار او قرار می دهند بدون هیچ حقوقی نگهبانی و نظافت مسجد را بر عهده گیرد؟

ج: مقام معظم رهبری: بله جایز است. (5)

156. خادم قدیمی مسجد بسیار بداخلاق است و جوانان را از مسجد

ص: 138

بیزار کرده است صرف درآمد مسجد برای کسی با این خصوصیت آیا شرعا جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر کار خادمی را انجام می دهد جایز است حقوق وی پرداخت شود. (1)

157. مسجد خودش درآمد دارد مغازه دارد و کرایه می دهند ولی از آن جا که از ناتوانی خادم آگاهند به او اهمیتی نمی دهند آیا شرعا مدیون هستند؟

ج: مقام معظم رهبری: باید اجرت خادم مطابق با قرارداد به او داده شود والا مدیون هستند. (2)

158. آیا هیئت امناء می توانند خادم مسجد را بعد از چند سال خدمت، اخراج کنند؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع قرار داد اولیه آن ها می باشد. (3)

159. هیئت امنا حقوقی برای خادم در نظر گرفته و اعلام می کند که مردم کمک ها را به ما تحویل دهند؛ آیا می توان وجهی را که مستقیما به خادم می دهند از حقوق او کم کرد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر قراردادی در بین است باید مبلغ قرارداد پرداخت شود هرچند مردم نیز مبالغی به خادم بدهند. (4)

160. آیا از پول های ختم و فاتحه خوانی می توان به خادم مسجد داد؟

ج: آیت الله مکارم: پول های ختم و فاتحه خوانی باید زیر نظر متولی یا امام جماعت (هر کدام که نظارت بر این کار دارند) صرف مصالح مسجد گردد خادم مسجد نیز می تواند به مقدار متعارف با نظر آن ها مصرف کند ولی توجه داشته باشید پولی در مقابل استفاده از مسجد نمی توان گرفت مگر این که افراد با رضایت خود چیزی بدهند و یا در برابر خدماتی

ص: 139

که انجام می شود بگیرند. (1)

161. با این که قرار بر این بوده که مبلغی از پول مراسم ختم به خادم داده شود این کار را نمی کنند آیا ضامن هستند؟

ج: مقام معظم رهبری: هیئت امناء ضامن هستند. (2)

162. خادم مسجد معتاد بوده و کمک مالی به او برای مصرف مواد مخدر خرج می شود، وظیفه شرعی متولیان مسجد چیست؟ آیا می توانند او را اخراج کنند؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر پول را صرف در حرام (3) کند و هزینه ی حرام وی فقط از این طریق تأمین می شود اعانه بر اثم است و دادن پول به اینچنین خادمی حرام است. (4)

163. با این که خادم ثابت مسجد هستم حق بیم های به من پرداخت نمی شود حکم شرعی مساله چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع قرارداد است اگر در قرار داد ذکر شده و هیئت امناء کم کاری کرده اند ضامن هستند. (5)

164. با این که اوقاف حق بیمه خادمان دائمی مساجد را تقبل می کند هیئت امناء در این کار کوتاهی می کنند؛ اگر بیمه خادم با تاخیر وصل شود آیا هیئت امناء نسبت به خادم ضامن هستند؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع قرارداد اولیه است. (6)

165. مغازه داری خادم مسجد شده است ولی برای بیمه کردن او باید شاغل بودن او را مخفی نماییم آیا شرعا این کار جایز است؟

ج: واجب است قوانین و مقررات مربوطه رعایت شود. (7)

ص: 140

166. بیش از سی سال است که در مسجدی که در آمدهای زیاد دارد خدمت می کنم آیا از نظر شرعی حق تقاضای بیمه بازنشستگی دارم؟

ج: واجب است قوانین و مقررات مربوطه رعایت شود. (1)

صاحبان آن ها صدقه بدهید. (1)

مشکلی پیش آید. (1)

175. شخصی در مسجد محله ما وجود دارد که اذان های مسجد را مخصوصا اذان ظهر و مغرب را می گوید و کسی هم او را به این کار انتخاب نکرده است ولی با این همه به کسی اجازه اذان دادن نمی دهد آیا وی چنین حقی دارد وظیفه دیگران در این زمینه چیست؟

ج: آیت الله مکارم: همه حق دارند در مسجد اذان بگویند و کسی نمی تواند دیگری را منع کند. (2)

176. هنگامی که موذن شهادت به رسالت حضرت محمد صلی الله علیه و آله را می گوید مستمعین صلوات بفرستند بهتر است یا همین جمله را بازگو کنند؟

ج: کسی که اذان دیگری را می شنود مستحب است هر قسمتی را که می شنود بگوید. (3)

توضیح: منافاتی وجود ندارد که ابتدا با شنیدن نام پیامبر، صلوات فرستاده شود سپس تشهد تکرار گردد چون هر زمانی که نام پیامبر صلی الله علیه و آله ذکر می شود، ذکر صلوات مستحب است.

امساک روزه و وقت نماز صبح همزمان با شروع اذان صبح از رسانه ها برای روزه امساک نمایند و حدود پنج إلى شش دقیقه بعد از اذان شروع به ادای فریضه صبح نمایند. (1)

179. اگر موذن اشتباها اذان را (مثلانیم ساعت) زودتر یا دیرتر از وقتش بگوید: چه وظیفه ای دارد؟ اگر این اتفاق مربوط به زمان های قدیم بوده باشد چه وظیفه ای دارد؟

ج: آیت الله سیستانی: اگر سهوا بوده وظیفه ای ندارد. (2)

180. پخش برنامه های خاص سحرهای ماه مبارک رمضان از بلندگوی مسجد جهت شنیدن همگان، چه حکمی دارد؟

ج: در جاهائی که بیشتر مردم در شب های ماه مبارک رمضان برای قرائت قرآن و خواندن دعا و شرکت در مراسم دینی و امثال آن بیدار هستند اشکال ندارد. ولی اگر سبب اذیت همسایگان مسجد شود جایز نیست. (3)

ج: حضرت امام، مقام معظم رهبری: اگر موجب اطمینان به دخول وقت باشد اعتماد بر آن مانع ندارد. (1)

آیت الله مکارم: از هر طریقی که گمان قوی، یا اطمینان بر دخول وقت حاصل شود، کافی است. (2)

183. آیا وقت اذان صبح در شب های مهتابی (3) و غیر مهتابی فرق دارد؟

ج: حضرت امام: باید طلوع فجر اذان صبح محسوس شود و بین شب های مهتابی و غیر آن ها فرق هست و ساعت و محاسبات علمی میزان نیست. (4)

مقام معظم رهبری: فرقی بین شب های مهتابی و غیر مهتابی در طلوع فجر، وقت فریضه صبح و وجوب امساک برای روزه گرفتن نیست هر چند احتیاط در این زمینه خوب است. (5)

آیت الله مکارم: شب های مهتابی و غیر مهتابی تفاوت نمی کند. (6)

184. آیا وقت نماز به مجرد شروع اذان آغاز می شود؟ و نیز آیا برای روزه دار جایز است به مجرد شروع اذان افطار نماید یا این که باید صبر کند تا اذان تمام شود؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر اطمینان حاصل شود که اذان از هنگام داخل شدن وقت شروع شده، صبر کردن تا پایان اذان لازم نیست. (7) 7

185. اگر اذان مغرب هنگام غروب آفتاب داده شود، شرعا صحیح است؟ به عبارت دیگر، آیا شروع نماز مغرب و افطار کردن، غروب شرعی است یا اذان مغرب؟

ص: 146

ج: آیت الله سیستانی: بنابر احتیاط واجب مغرب است. (1)

186. اگر اذان صبح یک شهر 5 دقیقه زودتر از اذان صبح شهر دیگر باشد آیا اذان ظهر و اذان مغرب هم با همین مقدار تفاوت خواهد بود؟ آیا امکان دارد که اذان ظهر و مغرب شهر اول دیرتر از شهر دوم باشد؟

مقام معظم رهبری غالباً مقدار اختلاف بین شهرها در اوقات سه گانه با هم تفاوت دارد. (2)

ص: 147

5. به خاطر حواس پرتی مهر مسجدی را با خود به خانه آورده ام آیا باید بلافاصله برگردانم یا می توانم فردا یا چند روز دیگر که راهم افتاد برگردانم؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر بعد مسافت یا مشکل دیگری وجود ندارد بلا فاصله برگرداند. (1)

6. اشتباها مهر یک مسجدی را که در شهر دوری است با خود آورده ایم تکلیف چیست؟ آیا باید آن را در هر صورت برگردانیم؟ آیا فوریت در برگرداندن آن لازم است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر به آن شهر بر می گردد باید مهر را برگرداند در غیر این صورت در مساجد دیگر قرار دهد. (2)

آیت الله سیستانی: اگر امکان رفتن دارید و لو در زمان آینده، باید به همان مکان ببرید و گرنه می توانید در مساجد دیگر بگذارید. (3)

داده است آیا این کار شرعا اشکالی دارد؟ اگر در مسجد دوم، مهر و تسبیح بیشتری مورد نیاز باشد مساله چه حکمی خواهد داشت؟

ج: حضرت امام: جایز نیست. و باید به جای اول برگرداند مگر آن که یقین کند که مخصوص آن مسجد نیست. (1)

تبصره: در صورت جواز انتقال مهر یا سایر اموال وقفی باید از متولی مسجد اجازه گرفت و اگر ضوابط قانونی هم وجود دارد باید مراعات شود.

10. آیا مهرهای مسجد یا حسینیه ای را می توان با اجازه متولی، به مسجد دیگر انتقال داد؟ اگر به مسجد نزدیک انتقال دهیم و یا فقط به اندازه خواندن یک نماز بوده باشد حکم مساله چه خواهد بود؟

ج: اگر وقف آن جا شده است نمی شود برای نماز به مسجد ببرند، اگرچه آن مسجد نزدیک بوده باشد ولی اگر ملک آن جا شده باشد با اجازه متولّی می شود به جای دیگر منتقل نمود. (2)

10. انتقال مهر و قرآن مساجد بزرگ مانند مسجد جمکران به مساجد دیگر چه حکمی دارد؟ اگر به عنوان تبرک باشد آیا جایز است؟

ج: اگر وقف آن مساجد شده است نمی شود انتقال داد ولی اگر در ملکیت آن ها در آمده باشد، با اجازه متولّی می شود به جای دیگر منتقل نمود. (3)

11. اگر فرد یقین کند که مهر و تسبیح ها و قرآن و مفاتیح ها برای مسجد خاصی وقف یا هدیه نشده است آیا انتقال آن ها به مسجد دیگر جایز است؟

ج: حضرت امام اشکال ندارد. (4)

تبصره: البته در انجام چنین کارهایی باید از روحانی و مسئولین مسجد اجازه گرفت و اگر سازمان های رسیدگی به امور مساجد هم ضوابط و قوانینی داشته باشند باید مراعات شود.

ص: 150

12. علم به وقف کردن مهر و قرآن نداریم و گمان نیز بر آن است که فقط آن ها را هدیه کرده اند انتقال آن ها به مسجد دیگر چه حکمی دارد؟

ج: حضرت امام: انتقال جایز نیست، مگر آن که یقین کند که مخصوص آن مسجد نیست. (1)

13. مهرهای مسجد قابل استفاده هستند ولی مهرهای نو و جدیدی به مسجد اهدا شده است آیا می توانیم مهرهای قدیمی را به مسجد دیگر انتقال دهیم؟

ج: مقام معظم رهبری: بله جایز است. (2)

آیت الله سیستانی: اگر در همان مسجد قابل استفاده هستند باید استفاده نمود و گرنه به مسجد دیگر داده شود. (3)

17. تعدادی از مهرهایی که برای مراسم برده شده بود با مهرهای سایر مساجد قاطی شده اند و قابل تشخیص نیستند؛ اکنون چه وظیفه ای داریم؟

ج: مقام معظم رهبری: ، آیت الله سیستانی: مهرها را تقسیم کنند و اگر مسجدی مهر بیشتری داشته به همان نسبت مهر بیشتری بردارد. (1)

دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (1)

25. خارج کردن قرآن های قابل استفاده از مسجد و تهیه قرآن های بهتر چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکال دارد. (2)

26. خارج کردن قرآن هایی که به خط عثمان طه نیست به منظور یکسان سازی قرآن های مسجد چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکال دارد. (3)

27. در برخی مناطق عشایرنشین قرآن هایی قدیمی موجود است که برای قسم دادن فرد متهم آن را از مسجد بیرون برده و او را قسم می دهند حکم شرعی این کار چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست. (4)

28. در زمان قدیم، قرآن نفیسی در 60 تکه با حاشیه های زینتی، برای مجالس ترحیم وقف گردیده است. هم اکنون به خاطر ویژگی های منحصر به فرد و جلوگیری از مفقود شدن آن، بدون استفاده نزد شخصی به صورت امانت نگهداری می شود آیا این کار اشکالی دارد؟

ج: با امکان استفاده از آن باید در جهت وقف از آن استفاده شود. (5)

29. برخی از قرآن های قدیمی مساجد بسیار با ارزش هستند آیا اهداء یا فروش آن ها به موزه جایز است؟ اگر عملا امکان استفاده از آن ها وجود نداشته باشد حکم مساله چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر مسجد به آن نیاز دارد فروش و یا اهداء آن جایز نیست و

ص: 154

در صورتی که این مسجد به آن نیاز ندارد باید به سایر مساجد داده شود. اگر در هیچ مسجدی مورد نیاز نباشد فروش آن جایز است. (1)

34. آیا جایز است که رحل های مسجد را برای مراسم «شبی با قرآن» که در جای دیگر برگزار می شود امانت برداریم؟

ج: مقام معظم رهبری: بیرون بردن رحل مانند سایر اموال مسجد جایز نیست. (1)

35. آیا بیرون بردن قرآن یا سایر کتاب های مسجد برای صحافی جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: خارج کردن قرآن برای صحافی و تعمیرات جایز است. (2)

39. شخصی، قرآن مسجد را خراب کرده و مثل همان قرآن برای مسجد خریده است آیا می تواند قرآن خراب شده را برای خود بر دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: برداشتن قرآن خراب شده جایز نیست. (1)

ص: 157

ج: مقام معظم رهبری: استفاده متعارف اشکالی ندارد. (1)

است آیا می توان آن ها را در زیر موکت های کتابخانه مسجد استفاده کرد؟

ج: تابع چگونگی وقف است چنان چه جهت استفاده نمازگزاران در شبستان مسجد یا در صحن مسجد وقف شده باشد انتقال آن به کتابخانه و استفاده از آن برای غیر اقامه نماز جایز نیست ولی اگر وقف جهت استفاده در مطلق موارد در محدوده مسجد باشد اشکال ندارد. (1)

ج: مقام معظم رهبری: دادن وسایل اضافی مسجد به فقراء جایز نیست و باید به سایر مساجد داده شود. (1)

آیا شرعا اشکال دارد؟

ج: جایز نیست مگر در صورتی که احراز شود که وقف یا اهداء برای استفاده اعم از داخل و خارج است. (1)

خیری کرده باشند و حتی صیغه وقف را نمی خوانند اگر این فرش ها کهنه شوند آیا می توان آن ها را به مسجد دیگر انتقال داد؟

ج: جایز نیست مگر در صورتی که احراز شود که وقف یا اهداء برای استفاده اعم از این مسجد می باشد. (1)

که برای استفاده در مسجد مفید نمی باشد ولکن دارای ارزش ریالی بالا در حدود بیش از دو میلیون تومان می باشد آیا فروش آن برای برطرف کردن هزینه های مسجد جایز است؟

ج: اگر قابل استفاده است فروش آن جایز نیست. (1)

78. در مواردی که حفظ مال موقوفه مسجد مثل فرش و موکت مندرس با بهداشت و نظافت آن مکان مقدس منافاتی داشته باشد تبدیل به احسن نمودن اینگونه اجناس موقوفه چه حکمی دارد؟

ج: با امکان استفاده از آن ها فروش و تبدیل آن ها جایز نیست و سعی کنند نظافت و بهداشت را در مورد آن ها حفظ کنند. (2)

79. فروش فرش مسجد برای پرداخت بدهی مسجد چه حکمی دارد؟

ج: اگر فرش مذکور وقف مسجد است، با امکان استفاده از آن، فروش آن صحیح نیست. (3)

80. برای بازسازی و تعمیر مسجد نیازمند مقداری پول هستیم آیا فعلا می توانیم فرش های مسجد را بفروشیم تا مسجد تکمیل شود و سپس در آینده مثل همان فرش ها را خریداری کنیم؟

ج: اگر فرش ها وقف مسجد است با امکان استفاده از آن ها فروش آن ها صحیح نیست. (4)

81. اگر بدانیم که فرش های مسجد وقفی است یا این که فقط به خاطر «قربه الی الله» به مسجد داده شده است آیا می توانیم آن ها را بفروشیم و فرش بهتری برای مسجد تهیه نمائیم؟

ج: در هر صورت حکم وقف را دارد که با امکان استفاده از آن فروش آن جایز نیست حتی برای تبدیل به احسن. (5)

ص: 165

82. فرش های مستعمل و مستهلک مسجدی به قصد تبدیل به احسن به فروش رسیده است؛ بعد از خرید فرش های تازه مبلغی زیاد آمده است آیا می توان آن را صرف تعمیر و تأمین و تهیه مایحتاج همان مسجد نمود؟

ج: با فرض صحت فروش فرش های مسجد مبلغ زیادی باید صرف تهیه فرش شود و اگر در آن مسجد نیاز نباشد در مساجد دیگر مورد استفاده قرار گیرد. (1)

افتاده اند و غیر بهداشتی می باشند و دیگر از آن ها استفاده نمی شود را تبدیل به احسن کرد یا خیر؟

ج: تبدیل ظروف مسی وقفی اگر قابل استفاده باشد ولو با سفید کردن جائز نیست. (1)

جایز است؟

ج: آن چه را برای مسجد وقف کرده اند نباید از مسجد بیرون ببرند و غیر آن، بستگی به نحوه وقف دارد. (1)

96.سیستم صوتی مسجد از یک خواننده مجالس لهو و لعب خریداری شده است حکم استفاده از آن چیست؟

ج: خرید و فروش آلات مشترک برای استفاده حلال اشکال ندارد. (2)

97. اگر خواننده ای سیستم صوتی خود را که قدیمی تر شده به مسجد اهدا کند پذیرش آن چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز است. (3)

ص: 169

102. استفاده از آب مسجد برای فضای سبز کنار مسجد چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر جزء زیبایی های مسجد باشد جایز است والا جایز نیست. (1)

آیت الله سیستانی: اگر از متعلقات مسجد است اشکالی ندارد. (2)

103. کسی که در مصرف آب مسجد استفاده بیرویه کرده است، آیا باید پولش را به مسجد پرداخت نماید؟

ج: مقام معظم رهبری: باید مبلغ مورد نظر را به سازمان آب بدهد. (3)

توضیح: اگر پول آب مسجد رایگان بوده و یا تخفیف داشته به همان میزان باید به سازمان آب بدهد و اگر از پول خود مسجد هم پرداخت شده باید به همان میزان پراخت نمود.

104. آیا می توان از آب مسجدی که مجاور قبرستان است برای پاشیدن بر روی قبر اموات استفاده کنیم؟

ج: استفاده از آب مسجد برای پاشیدن روی قبرهایی که خارج از آن قرار دارد، در صورتی که امر رایجی باشد و کسی به آن اعتراض نکند و دلیلی هم بر وقف آن آب برای خصوص وضو و تطهیر نباشد اشکال ندارد. (4)

105. آب مسجد چکه می کند و آب هدر می رود، گناه آن بر عهده شخص خاصی است یا همه نمازگران مسئول هستند؟

ج: مقام معظم رهبری: واجب کفایی است و همه مسئول اند. (5)

بگیرند چه حکمی خواهد داشت؟

ج: استفاده از برق مسجد برای کارهای شخصی جایز نیست و مسئولین مسجد هم جایز نیست چنین اجازه ای را بدهند. (1)

107. آیا شارژ موبایل دوربین فیلم برداری و عکاسی و لپ تاپ با استفاده از برق مسجد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: استفاده متعارف جایز است. (2)

108. آیا روشن گذاشتن برق جلوی مسجد به خاطر رهگذران جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: ، آیت الله سیستانی: جایز است. (3)

بسیج، واحد تجاری و سایر موقوفه های مسجد استفاده کنیم چه حکمی دارد؟

ج: باید قوانین و ضوابط مربوطه رعایت شود. (1)

112. با توجه به ملاحظات دولتی در هزینه آب و برق مسجد آیا بر هیئت امنا واجب است که از وسایل کم مصرف استفاده کنند؟

ج: مقام معظم رهبری: در حد توان لازم است از لوازم کم مصرف استفاده کنند. (2)

ص: 173

اهل مسجد واجب است؟

ج: مقام معظم رهبری: زمان گرفتن پول باید گفته شود که این پول در چه زمینه ای باید صرف شود ولی بعد از صرف پول لازم نیست گزارش به مردم داده شود. (1)

5.. تهیه فاکتور از خریدهایی که برای مسجد شده است چه حکمی دارد؟

ج: واجب نیست ولی اگر قانونی در این زمینه وجود دارد باید مراعات شود. (2)

6. سازمان تبلیغات مبلغی را به مسجد کمک کرده و ما آن را برای مخارج ضروری مسجد پس انداز کرده ایم ولی به آن ها گفتیم که خرج شده است؛ آیا کار ما حرام بوده و برگرداندن پول اهدایی واجب است؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع قوانین سازمان تبلیغات است و خلاف آن اشکال دارد. (3)

است آیا مصرف آن در جایی مانند گرفتن بلیط استخر برای بچه های مسجدی جایز است؟

ج: جایز نیست و باید در خود مسجد خرج شود مگر این که احراز شود اهداء کننده راضی به کار دیگری هم است. (1)

10. اگر پولی برای تعمیرات مسجد جمع آوری شود آیا می توان در موارد دیگر خرج کرد؟

ج: جایز نیست و باید طبق همان نیت اهداء کنندگان خرج شود. (2)

11. برای خرید وسائل صوتی و مانند آن، وجوهی جمع آوری شده است. بعد از خرید، عده ای می گویند: «قصد ما این بوده که این وسایل منحصر به مسجد نباشد، بلکه از آن وسایل در اعیاد مذهبی و عزاداری در خارج مسجد نیز استفاده کنند: و عده ای می گویند: «ما پول را فقط جهت خرید وسائل صوتی به عنوان وقف برای مسجد داده ایم.» حال کدام جهت مقدم است؟

ج: آیت الله مکارم با توجه به این که گروهی نظرشان وقف خاص بوده، باید طبق وقف خاص با آن رفتار کرد. (3)

ج: مقام معظم رهبری: برای صرف این پول (که برای مصرف خاصی اخذ شده) در سایر امور باید از حاکم شرع اذن گرفته شود. (1)

14. آیا می توان از باقیمانده وجوهاتی که برای ساخت مسجد داده اند کتابخانه ساخت؟

ج: مقام معظم رهبری: با اذن حاکم شرع اشکال ندارد. (2)

15. وجوهاتی که برای مخارج ماه مبارک رمضان یا محرم به مسجد اهدا شده اضافه آمده است پس انداز آن ها برای آینده جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر برای خصوص صرف در محرم و رمضان بوده باید باقی مانده را در رمضان و محرم بعد هزینه کنند و نمی توانند در غیر این دو هزینه کنند. (3)

16. مقداری از پول هیأت و مسجد نزد من است آیا می توانم فعلاً این ها را خودم مصرف نمایم و هر وقت مسجد احتیاج پیدا کرد بپردازم؟

ج: مقام معظم رهبری: تصرف در پول مسجد حرام است. (4)

17. قرض دادن پولی که متعلّق به مسجد است و اضافی است، چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: تصرف در پول مسجد حرام است. (5)

18. وجوهات مالی اهدایی به مسجد بیشتر از نیاز مسجد بوده و مسجد دیگر بسیار نیازمند می باشد آیا می توانیم مقدار باقیمانده را در آن جا مصرف کنیم؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر خود این مسجد مخارجی دارد باید در همین مسجد هزینه شود. (6)

ص: 177

19. وجوهات اهدایی به مسجد بیش از نیاز مسجد است و یقینا باقی می ماند آیا پذیرش این هدایا برای نیازهای آینده جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: در صورتی که به هدیه دهندگان گفته شود که در آینده هزینه می شود اشکالی ندارد. (1)

20. آیا می توان اقلام مصرفی باقی مانده در مسجد را به روحانی یا خادم مسجد داد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر برای مسجد داده شده است جایز نیست در جای دیگر مصرف شود. (2)

21. آیا پخش و تقسیم اقلام مصرفی باقیمانده مسجد در میان شرکت کنندگان در مجلس جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز نیست و باید در مسجد مصرف شود. (3)

22. شخصی مقداری آهن و لوازم جوشکاری را برای ساخت مسجد در مکانی هدیه کرده و بعد از پایان کار مقداری از آن ها زیاد آمده است آیا فروش آن مقدار اضافی و مصرف پول آن برای پرداخت بدهی های مسجد و رفع سایر نیازهای آن جایز است؟

ج: اگر شخص متبرع آن ابزار و لوازم را برای ساخت مسجد داده باشد و آن ها را برای انجام این کار از ملک خود خارج کرده باشد در این صورت هر کدام [از آهن ها ولوازم] که قابل استفاده باشد هر چند در مساجد دیگر، فروش آن جایز نیست بلکه باید برای تعمیر مساجد دیگر به کار رود ولی اگر متبرع فقط اجازه استفاده از آن ها را در مسجد داده باشد، در این صورت مقدار اضافی مال خود اوست و اختیار آن هم در دست او می باشد. (4)

23. فردی مبلغی را به مسجد برای فرش اهدا کرده ولی مسجد به فرش نیاز ندارد آیا می توان از آن برای خرید کولر یا بخاری استفاده کرد؟

ص: 178

ج: مقام معظم رهبری: اگر وقف نیست برای تبدیل آن به جنس دیگر، از اول باید به اهداء کننده گفته شود. (1)

24. وجهی برای خرید قند و چای مجالس عزای امام حسين علیه السلام به مسجد اهدا شده است آیا مازاد را می توانیم در جای دیگر مصرف کنیم؟

ج: مقام معظم رهبری: در غیر عزای امام حسین علیه السلام استفاده نشود. (2)

ج: اگر نذر با صیغه شرعی آن به صورت لفطی بیان شود عمل به آن واجب بوده و قابل تغییر نمی باشد ولی اگر به زبان گفته نشود و یا صیغه مخصوص نذر (فارسی- عربی) به صورت صحیح بیان نشود انجام آن شرعا واجب نیست. (1)

28. آیا از صندوق نذورات مساجد می توان افطاری داد؟

ج: اگر نذر مسجد شده است باید در مخارج خود مسجد خرج شود. (2)

29. مصرف نذورات مسجد برای روحانی و مداح و خادم مسجد چه حکمی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: تابع نیت نذر کنندگان می باشد اگر نذر آن ها عام باشد اشکال ندارد. (3)

32. مبالغی را از مردم با عنوان کمک برای بازسازی سرویس بهداشتی گرفتیم ولی سقف مسجد نیاز به ایزوگام ..... دارد خرج پول ها در این مورد جایز است؟

ج: جایز نیست و باید طبق همان نیت اهداء کنندگان خرج شود. (1)

33. اگر به مردم بگوییم برای تشکیل جلسات فرهنگی پول بدهند این کار را نمی کنند ما هم به عنوان عمومی مخارج مسجد پول ها را دریافت کرده و بخشی از آن ها را خرج مسائل فرهنگی مانند تشکیل کلاسهای آموزشی و... می کنیم حکم شرعی این کار چیست؟

ج: جایز نیست و باید طبق همان نیت اهداء کنندگان خرج شود. (2)

34. مبالغی را برای ساخت مسجد بزرگتر از مردم دریافت کرده ایم ولی به دلیل کمبود بودجه این کار امکان پذیر نیست وظیفه ما نسبت به این پول ها چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: باید برای مصرف این پول در مصارف دیگر از حاکم شرع اذن گرفت. (3)

35. هیئت امناء وجوهاتی را برای ساخت مسجد گرفته اند ولی سپس نظرشان عوض شده و می خواهند حسینیه درست کنند، آیا مجاز به این کار هستند؟

ج: باید پول در همان جهتی که صاحبان آن داده اند مصرف شود و الا خرج کننده ضامن است. (4)

ج: واجب است قوانین و مقررات مربوطه رعایت شود. (1)

37. مبالغی را از سازمان تبلیغات به عنوان مصرف در امور فرهنگی و قرآنی مسجد دریافت کرده ولی آن را در نیازهای اولیه مسجد خرج کردیم حکم شرعی این کار چیست؟

ج: واجب است قوانین و مقررات مربوطه رعایت شود.

38. در ایام محرم سازمان تبلیغات مقداری قند، شکر و برنج به مساجد می دهد اگر مقداری از این اقلام اضافه بیاید تکلیف چیست؟

ج: با استعلام از مسئولین مربوطه مصرف شود. (2)

39. هنگام تعمیر مسجد از یکی از سازمان های مربوطه تقاضای کمک

شد ولی وقتی بودجه به ما رسید که کار تعمیر تمام شده است مصرف آن در خرید فرش نو و وسایل گرمایشی و سرمایشی مسجد جایز است؟

ج: باید بر اساس قوانین و ضوابط مربوطه مصرف شود. (3)

40. پولی را از ستاد اقامه نماز برای مخارج روحانی مسجد گرفتیم، ولی به دلایلی روحانی نداریم آیا می شود آن را خرج جلسات قرآنی مسجد کنیم؟

ج: باید از مسئولین مربوطه اجازه بگیرید تا بتوانید در جای دیگر مصرف نمایید. (4)

41. ستاد اقامه نماز مبلغی را برای اقامه نماز به مسجد کمک کرده آیا می توان این پول را با سایر پول های مسجد قاطی کرد؟

ج: اگر جهت خاصی برای مصرف آن مشخص شده باید مراعات شود. (5)

42. برای کانون فرهنگی و هنری مسجد اعتباری در نظر گرفته شده

ص: 182

است آیا می توان آن را برای مصارف ضروری مسجد خرج کرد؟

ج: اگر جهت خاصی برای مصرف آن مشخص شده باید مراعات شود. (1)

43. گاهی اوقات بودجه دولتی برای جهت خاصی در مسجد پرداخت می شود اما خود مسئولین می گویند شما در هر جایی که صلاح می دانید استفاده کنید وظیفه شرعی ما چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر مسئول این اجازه را داشته باشد استفاده در سایر موارد اشکالی ندارد. (2)

44. از سازمان اوقاف و امور خیریه مبلغی را برای مسجد گرفتیم مشروط بر این که جلساتی در مورد مسائل وقف تشکیل شود اگر این کار صورت نگرفته یا فقط در ضمن سخنرانی به این مسئله تاکید شود کفایت می کند یا باید وجوه را برگرداند؟

ج: باید ضوابط و مقررات اداره اوقاف مراعات شود. (3)

45. مبلغی از اوقاف برای اقامه عزای سیدالشهداء علیه السلام در مسجد گرفتیم در حالی که هرسال در مسجد اقامه عزا می شود آیا باید مجلس جدایی برای این کار در نظر گرفت یا همان مجلس همیشگی کفایت می کند؟

ج: مقام معظم رهبری: همان مجلس همیشگی کفایت می کند. (4)

46. یکی از سازمان های دولتی مبلغی را برای کاشی کاری گنبد و گلدسته های مسجد داده است آیا می توان آن را در ساختن مغازه برای مسجد استفاده کنیم؟

ج: اگر جهت خاصی برای مصرف آن مشخص شده باید مراعات شود. (5)

ص: 183

زندگی او بر اهل مسجد واجب است؟ اگر کوتاهی کنند آیا از نظر شرعی مدیون او خواهند شد؟

ج: مقام معظم رهبری: هزینه های زندگی امام جماعت براهل مسجد واجب نیست و مدیون او نیز .نیستند اگر چه بهتر است مومنین در کارهای خیر همکاری داشته باشند. (1)

59. به خاطر هزینه نکردن مردم برای هزینه ایاب و ذهاب روحانی، ایشان قهر کرده و اقامه جماعت را ترک می کند آیا کار روحانی از نظر شرعی جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: روحانی می تواند به مسجد مورد سؤال نرود و هزینه ی ایاب و ذهاب وی نیز بر اهل مسجد واجب نیست. (2) 2

60. اگر مسجد مبلغ مشخص شده برای ایاب و ذهاب روحانی را نپردازد آیا از نظر شرعی بدهکار بوده و مشغول الذمه است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر قراردادی داشته اید باید پرداخت شود. (3)

آیت الله سیستانی: مدیون هستند. (4)

61. مسجد در ابتدا پذیرفته که ماهانه مبلغی را به امام جماعت مسجد بپردازد اگر هیئت امنا در این کار کوتاهی کنند روحانی می تواند از مبلغی که برای کمک به مسجد به دست او داده اند بردارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر از اول قرار بوده مبلغ مورد نظر از همین پول مردم باشد و آن ها دلیلی برای نپرداختن پول ندارند می تواند از آن پول مبلغ ماهانه ی خود را بردارد. (5)

62. هیئت امنا با وجود داشتن بودجه مالی به بهانه استفاده روحانی از خانه عالم مسجد به او کمکی نمی کنند؛ شرعا حق با چه کسی است؟

ج: مقام معظم رهبری: روحانی با اقامه نماز حقی بر کسی پیدا نمی کند. (6)

ص: 187

63. آیا از نظر شرعی جایز است که روحانی خودش هزینه ایاب و ذهاب و سایر فعالیت های فرهنگی را معین کند؟

ج: مقام معظم رهبری: جایز است ولی کار مطلوبی نیست. (1)

ج: مقام معظم رهبری: صرف هزینه در غیر مورد آن جایز نیست. اگر برای هزینه های مسجد پول جمع آوری شده است پرداخت هزینه از این پول به روحانی اشکالی ندارد ولی اگر مثلا برای ساخت و تعمیر مسجد جمع آوری شده است پرداخت هزینه از این پول به روحانی جایز نیست. (1)

68. مبلغی را که به روحانی مبلغ دادیم کم بوده و ایشان نپذیرفت آیا از نظر شرعی ضامن هستیم؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر از اول قراردادی در بین نبوده ضامن نیستید. (2)

69. اگر روحانی هزینه ی منبر خود را تعیین می کند آیا عدالتش از بین می رود؟

ج: مقام معظم رهبری: با تعیین ،مبلغ عدالت ساقط نمی شود. (3)

70. اگر از هزینه ای که برای ساخت و ساز به مسجد اهدا شده به مبلغ دعوت شده بدهیم، چه حکمی دارد؟

ج: جایز نیست و باید طبق همان نیت اهداء کنندگان خرج شود. (4)

71. آیا می توانیم از مبلغی که برای مصرف خاصی به مسجد اهدا شده موقتا به عنوان قرض برداشته و به روحانی مبلغ تقدیم کنیم سپس آن را جایگزین نماییم؟

ج: مقام معظم رهبری: تصرف در اموال مسجد جایز نیست. (5)

ج: مقام معظم رهبری: اگر پول برای خصوص ساخت مسجد جمع آوری شده است جایز نیست. (1)

73 آیا خرید وسایل مورد نیاز روحانی دعوت شده از هزینه مسجد جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر زمان جمع آوری پول گفته شود که پول در این جهت صرف می شود اشکال ندارد. (2)

74. آیا می توان خانه عالم مسجد را در اختیار فرد دیگری مانند خادم قرار داد؟

ج: مقام معظم رهبری: خیر جایز نیست. (3)

75. امام جماعتی با وجود این که صاحب منزل می باشد ولی در خانه عالم سكونت دارد؛ آیا این امر شرعا اشکالی دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (4)

76. در وقف خانه ای در کنار مسجد شرط شده که روحانی مسجد از آن استفاده نماید یا این که عایدات آن صرف روحانی مبلغ در ایام رمضان و محرم و تابستان و... گردد با توجه به هزینه های جانبی ساختمان مذکور و نیز به خاطر گسترش مسجد آن ساختمان تخریب و جزء مسجد گردد؟

ج: در فرض مرقوم جائز نیست. (5)

ج: حضرت امام: مانعی ندارد. (1)

آیت الله مکارم: جایز است، ولی کراهت دارد. (2)

78. مزد گرفتن روحانی و افرادی که برای تعلیم حمد و سوره، تجوید و سایر مسائل مذهبی دعوت شده اند آیا شرعی است؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (3)

آیت الله سیستانی پول گرفتن برای تعلیم حمد و سوره جایز نیست ولی برای تجوید اشکالی ندارد. (4)

79. آیا بیان احکام شرعی بر روحانی واجب است؟ اگر برای آموزش احکام به او پول بدهند آیا گرفتنش اشکال دارد؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکال ندارد. (5)

80. روحانی برای آموزش احکام اجرت خواسته و می گوید: «بر من واجب نیست که در ساعت خاص و مکان خاص حاضر شده و به شما آموزش دهم» آیا این کار از نظر شرعی صحیح است؟

ج: مقام معظم رهبری: اشکالی ندارد. (6)

82. افرادی که هنگام نماز برای کمک مالی به مسجد مراجعه می کنند زیاد شده اند تکلیف اهل مسجد چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: بیرون کردن این افراد جایز نیست و باید با آن ها مدارا کرد. (1)

83. جمع آوری پول بدون تحقیق برای کسی که ادعای نیازمندی می کند آیا از نظر شرعی جایز است؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر به مردم اعلام کند که کسی ابراز نیاز کرده اگر تمایل به کمک دارید پول را به من بدهید که به او بدهم اشکال ندارد (به مردم نگویید فقیر آمده چون شما از فقر وی اطلاع ندارید و مسئولیت فقیر نبودن وی بر عهده ی شما خواهد بود.)

84. در مسجد برای فرد نیازمندی پول جمع آوری کردم ولی بعد از مدتی فهمیدیم که آن فرد مستحق نبوده است تکلیف شرعى من چیست؟

ج: مقام معظم رهبری: اگر مردم به خاطر حرف شما اعتماد کردن و پول دادند شما ضامن هستید و باید از مردم حلالیت بطلبد. (2)

آیت الله سیستانی: اگر به مقدار کافی تحقیق کرده اید ضامن نیستید. (3)